II SA/Po 381/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 maja 2014r. wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B. i M. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2012r. Nr [...] w przedmiocie wniesienia sprzeciwu wobec zgłoszenia zamiaru budowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ E. Brychcy Skarżący P. B. oraz M. B. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w wysokości 100 zł od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 27 maja 2013r., na formularzach PPF wnieśli o przyznanie prawa pomocy. Skarżący domagała się ustanowienia adwokata, a skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w całości (punkt 2 pouczenia k. 309, 310 v). Postanowieniem z 30 kwietnia 2014r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy w żądanym zakresie. Wskazano, że w uzasadnieniu wniosków skarżący podali: brak znacznych dochodów, utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy skarżącego w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, konieczność obsługi znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów. Wspólnie prowadzą swoje gospodarstwo domowe. Skarżący posiada budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W budynkach tych skarżący nie prowadzi jednak działalności gospodarczej, gdyż Starosta decyzją z dnia [...] lipca 2010r. zakazał działalności w zakresie prowadzenia stacji kontroli pojazdów. Pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości około [...] zł. Oświadczył, że zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadzona była działalność gospodarcza. Podał, że obsługuje zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kredyty i raty leasingowe. Nadto skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Skarżący wezwani do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy przedłożyli dodatkową dokumentację, w oparciu o która stwierdzono, że skarżący uzyskuje przychody z trzech źródeł uzyskiwania przychodu – ze stosunku pracy, z działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży paliw oraz z produkcji rolnej. Rozmiar prowadzonej działalności oraz wysokość uzyskiwanych przychodów wskazuje, że ma możliwości by uiścić wymagane w sprawie koszty sądowe od zażalenia. Nadto skarżący podał, ze zobowiązania kredytowe pokrywa z przychodów z wynajmu pomieszczeń użytkowych oraz nie wykazał, że zastosowane środki egzekucyjne są skutecznie realizowane oraz uniemożliwiają poniesienie koszów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący złożyli w ustawowym terminie sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazali, że ich dochody drastycznie spadły, nie są w stanie uiścić opłaty sądowej. W związku z tym nie mogą dochodzić swoich praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się, więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżącego sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonego postanowienia i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący w obecnym stanie sprawy oświadczyli, że nie uzyskują znacznych dochodów, utrzymują się przede wszystkim ze stosunku pracy skarżącego za wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów i nie składała deklaracji podatkowych, nie ma rachunku bankowego. Nie mają możliwości prowadzenia działalności gospodarczej na dotychczasowych zasadach. Posiadają budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W budynkach tych skarżący nie prowadzi jednak działalności gospodarczej, gdyż Starosta decyzją z dnia [...] lipca 2010r. zakazał działalności w zakresie prowadzenia stacji kontroli pojazdów. Pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości około [...] zł. Oświadczył, że zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadzona była działalność gospodarcza. Podał, że obsługuje zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kredyty i raty leasingowe. Nadto skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Źródłami przychodów skarżącego są działalność gospodarcza i rolnicza oraz czynsz dzierżawny z wynajmu pomieszczeń użytkowych. Wskazał, że przebywa na zasiłku chorobowym i otrzymuje świadczenie z ZUS. Podał, że posiada rachunek bankowy, ale nie wykazuje on żadnych obrotów ze względu na to, że jest zajęty ze względu na toczące się postępowania egzekucyjne. Prowadzi działalność gospodarczą w postaci stacji paliw płynnych w K., z której w okresie od stycznia do lutego 2014r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł i poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, strata wyniosła [...] zł. Roczny przychód w 2013r. z tej działalności wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodu – [...] zł, co dało stratę w wysokości [...] zł. Skarżący nabył towary i usługi opodatkowane podatkiem VAT o wartości [...] zł w styczniu 2014r. i [...] zł w lutym 2014r. W okresie od stycznia 2013r. do listopada 2013r. nabył towary i usługi opodatkowane podatkiem VAT o wartości [...]zł w styczniu, [...]zł w lutym, [...]zł w marcu, [...]zł w kwietniu, [...]zł w maju, [...]zł w czerwcu, [...]zł w lipcu, [...]zł w sierpniu, [...]zł we wrześniu, [...]zł w październiku, [...]zł w listopadzie. Nadto skarżący oświadczył, że z prowadzonej działalności rolniczej - z uprawy zbóż - przychód w 2013r. wyniósł około [...]zł, koszty tej działalności wyniosły: [...]zł tytułu zasiewów, [...]zł z tytułu zbiorów, [...]zł z tytułu uprawy i [...]zł na środki ochrony roślin, [...]zł – ubezpieczenie, [...]zł podatek rolny i od nieruchomości. Skarżący posiada nieruchomości w K.: grunt [...]m², budynki [...] m² budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez Spółką A sp. z o.o.; w B.: grunt [...]m², budynki [...]m² - nieruchomość nieużywana; oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...]ha, na której prowadzi uprawę roślinną oraz [...]ha – lasu. Nadto oświadczył, że dom przy ul. A., gdzie zamieszkuje należy do jego matki. Skarżący podał, że posiada samochód Volkswagen Transporter z 1997r., Volkswagen Iguan z 2009r., Mercedes Benz S 600 z 1999r. oraz naczepę cysternę z 1999r. Oświadczył, że o wysokość wydatków na prowadzenie gospodarstwa domowego wynosi [...] zł miesięcznie. Wyszczególnił i opisał zaciągnięte kredyty i leasingi oraz oświadczył o ich wysokości oraz miesięcznych obciążeniach. Przedłożył jedynie kserokopię potwierdzenia salda na rachunku w Nordea Bank Polski prowadzonym dla działalności gospodarczej skarżącego, z saldem [...] zł. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata, o co ubiegają się skarżący w niniejszej sprawie, następuje, gdy osoby te wykażą, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Instytucja prawa pomocy nie powinna bowiem prowadzić do przyznawania pomocy państwa dla osób, które nie czyniąc oszczędności we własnych wydatkach oczekują zrekompensowania kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że wnioski skarżących nie zasługują na uwzględnienie. Po pierwsze zdaniem Sądu, oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżących zawarte w treści formularzy o prawo pomocy oraz ich uzupełnienie nie pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie dysponują środkami, których nie mogliby przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów księgowych oraz z zeznań i deklaracji podatkowych wynika, że skarżący uzyskuje przychody z kilku źródeł: prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, prowadzi działalność rolniczą oraz otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, a także wydzierżawia posiadane nieruchomości. Wprawdzie działalność gospodarcza przynosi straty, ale okoliczność ta nie możne przesądzać o zasadności wniosku o prawo pomocy. Przy tym sam fakt, że suma uzyskiwanych z działalności gospodarczej przychodów jest niższa od ponoszonych przez wnioskodawców kosztów uzyskania przychodu, nie oznacza braku środków finansowych. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Dzięki uzyskiwanym stałym miesięcznym przychodom z tego tytułu rzędu [...]zł. skarżący posiada realną możliwość wygospodarowania środków na koszty niniejszego postępowania. Zwłaszcza, że nadto uzyskuje przychody z działalności rolniczej (zadeklarowane [...]zł w 2013r.), a także z tytułu umowy o pracę oraz z wynajmu majątku nieruchomego. Skarżący oświadczył we wniosku o prawo pomocy, że kredyty i raty leasingowe spłaca na bieżąco z czynszu uzyskiwanego z dzierżawy nieruchomości. Ponadto podkreślić należy, że konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Skoro strona ma kilka źródeł dochodu, to nie można uznać, że obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych z tego tylko względu, że środki te woli inwestować w bieżącą działalność gospodarczą i wydatki te zaliczać do kosztów uzyskania przychodów. Wnioskodawca nie wykazał nadto, iż środki egzekucyjne zastosowane w postępowaniach egzekucyjnych, wykluczają możliwości poniesienia kosztów postępowania. Pomimo wezwania skarżący nie wykazał, że egzekucja została skierowana do czynnych rachunków bankowych (nie wykonano wezwania w zakresie przedłożenia wyciągów z czynnych rachunków bankowych). Z przedłożonych dokumentów nie wynika, że skierowanie egzekucji do wierzytelności przypadających skarżącemu ma ten skutek, iż kwota pozostająca w dyspozycji wnioskodawcy nie wystarcza na pokrycie deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego oraz kosztów prowadzonych postępowań sądowych. Skarżący poprzestał tylko na wymienieniu wysokości obciążeń z tytułu kredytów, pożyczek i rat leasingowych. Nadto skarżący zadeklarował, że ma zaległości publicznoprawne w wysokości [...] zł, ale podał, że spłaca je z przychodów z dzierżawy budynków gospodarczych. Skoro zatem, jeśli nieznana pozostaje wysokość kwot pobranych od wnioskodawcy na realizację środków egzekucyjnych, to nie można stwierdzić, czy i w jakim rozmiarze, prowadzone postępowania egzekucyjne ograniczają możliwości płatnicze wynikające z posiadanych przychodów. Okoliczności powyższe nie pozwalają na stwierdzenie, że wnioskodawcy nie są w stanie wygospodarować środków na koszty sądowe niniejszego postępowania oraz wynagrodzenie adwokata. Nadto skarżący poprzestał na przedłożeniu zestawienia sald na rachunku bankowym prowadzonym przez Nordea Bank Polska, gdzie nie są wykazywane obroty. Uchylił się, zatem od przedłożenia wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, które w sposób pełny obrazują realna sytuację finansową wnioskodawców. Skarżący również w treści sprzeciwu nie wskazali konkretnych argumentów uzasadniających pogorszenie sytuacji finansowej. Nie przedstawili żadnych okoliczności faktycznych na poparcie podnoszonych twierdzeń. Nie uprawdopodobnili nawet, że dochody uległy znacznemu zmniejszeniu. Poprzestali jedynie na stwierdzeniu, że nie stać ich na poniesienie opłaty od zażalenia i wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru na obecnym etapie postępowania. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że wnioskodawcy nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. Należało, zatem odmówić przyznania prawa pomocy w całości. Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji. /-/ E. Brychcy