II SA/Po 381/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lipca 2012 r. wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. i P. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie wniesienia sprzeciwu wobec zgłoszenia zamiaru budowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący M. B. i P. B. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi wnieśli o zwolnienie ich od kosztów sądowych w całości. W formularzach PPF o prawo pomocy podali, że wspólnie prowadzą swoje gospodarstwo domowe. Skarżąca nie uzyskuje dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża, który podał, że uzyskuje dochód jedynie ze stosunku pracy w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Nadto podali, że posiadają budynki związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. W budynkach tych skarżący nie prowadzi jednak działalności gospodarczej, gdyż Starosta decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. zakazał działalności w zakresie prowadzenia stacji kontroli pojazdów. Pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości około 900.000 zł. Oświadczyli, że zobowiązania te spłacają z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadzona była działalność gospodarcza. Podali, że obsługują zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kredyty i raty leasingowe. Nadto skarżący podali, że posiadają nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) skarżąca podała, że za rok 2010 i 2011 nie składała zeznań podatkowych, gdyż nie osiągnęła żadnych dochodów. Nie posiada rachunku bankowego, nie prowadzi działalności gospodarczej. Wskazała, że ze względu na wspólność majątkową małżeńską posiada razem z mężem środki transportu i nieruchomości. Jest poręczycielem zaciągniętych przez męża kredytów. Skarżący podał, że posiada rachunek bankowy, ale nie wykazuje na nim obrotów, rachunek ten jest zajęty z tytułu prowadzonych zajęć komorniczych. Nadto skarżący przedłożył: - kserokopie zeznania podatkowego za 2010 r. i 2011 r., z których wynika, że prowadzi działalność w zakresie sprzedaży detalicznej paliw do pojazdów silnikowych i osiągnął przychód w wysokości odpowiednio [...] zł i [...] zł, poniósł koszty z działalności w wysokości [...] zł i [...] zł, zatem działalność przynosi stratę w wysokości [...] zł i [...] zł, - kserokopię wyciągu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów z działalności prowadzonej przez skarżącego w K. za okres od stycznia do kwietnia 2012 r., z którego wynika przychód w wysokości [...] zł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł i strata w wysokości [...] zł., - deklaracje VAT za okres od stycznia 2012 r. do kwietnia 2012 r. z których wynika, że nabył towary i usługi opodatkowane podatkiem VAT o wartości 26.859 zł w styczniu, 27.951 zł - lutym, 27.372 zł - marcu, 42.722 zł - kwietniu. - kserokopię zaświadczenia o zatrudnieniu w spółce A Sp. z o.o., która ma siedzibę w miejscu zamieszkania skarżącego i o wysokości wynagrodzenia – [...] zł brutto miesięcznie, które jest wolne od obciążeń egzekucyjnych, - oświadczenie o rozmiarach i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, zgodnie z którym z uprawy zbóż przychód w 2011 r. wyniósł około [...] zł, w 2012 r., koszty tej działalności wyniosły: [...] zł tytułu zasiewów, [...] zł z tytułu zbiorów, [...] z tytułu uprawy i [...] zł na środki ochrony roślin, - oświadczenie o posiadanych nieruchomościach – nieczynna stacja benzynowa w B. (obciążona hipoteką), oddana w dzierżawę stacja benzynowa w K. (obciążona hipoteką), oddana w dzierżawę stacja kontroli pojazdów w K. (obciążona hipoteką) oraz grunt rolny o powierzchni [...] ha, na którym prowadzi uprawę zbóż, - oświadczenie o posiadanych środkach transportowych, - oświadczenie o wysokości zaciągniętych kredytów, pożyczek bankowych i zobowiązań leasingowych, - oświadczenie o postępowaniach egzekucyjnych, - oświadczenie o wysokości wydatków na prowadzenie gospodarstwa domowego na łączną kwotę 1.280 zł miesięcznie. Regulacja dotycząca prawa pomocy, zawarta w treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. Strony ponoszą bowiem koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. A zatem przytoczone we wnioskach okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawców dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W świetle powyższego, oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżących zawarte w treści formularzy o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie dysponują środkami, których nie mogliby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów księgowych oraz z zeznań i deklaracji podatkowych wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze polegającą na sprzedaży paliw, otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę jako diagnosta oraz prowadzi działalność rolniczą. Nadto podaje w uzupełnieniu, że stację benzynową w K. oddał w dzierżawę podczas, gdy z dokumentów wynika, że tam właśnie prowadzi własną działalność gospodarczą polegającą na sprzedaży paliwa i z tego tytułu uzyskuje przychód. Działalność tą prowadzi nadal, gdyż co miesiąc składa deklaracje podatku VAT. Rozmiar prowadzonej chociażby działalności gospodarczej, a także inne źródła dochodu oraz posiadane wartościowe ruchomości w postaci środków transportu oraz nieruchomości pozwalają na stwierdzenie, że skarżący są w stanie wygospodarować środki na koszty sądowe, aktualnie 500 zł na wpis od skargi. Wskazać przy tym należy, że sam fakt, że działalność gospodarcza obarczona jest stratą nie można przesądzać o zasadności wniosku o prawo pomocy. Przy tym sam fakt, że suma uzyskiwanych z działalności gospodarczej przychodów jest niższa od ponoszonych przez wnioskodawców kosztów uzyskania przychodów, nie oznacza braku środków finansowych. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Dzięki uzyskiwanym przychodom, strona posiada więc realną możliwość wygospodarowania dodatkowych środków na opłacenie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Skarżący przedłożył spis zaciągniętych kredytów i pożyczek bankowych oraz rat leasingowych. Sam jednak we wniosku o prawo pomocy wskazał, że spłaca je na bieżąco z czynszu uzyskiwanego z dzierżawy nieruchomości. Ponadto podkreślić należy, że konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Skoro strona ma trzy źródła dochodu, osiąga znaczne przychody ze sprzedaży paliw, to nie można uznać, że obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych z tego tylko względu, że środki te woli inwestować w bieżącą działalność gospodarczą i wydatki te zaliczać do kosztów uzyskania przychodów. Na marginesie należy dodać, że skarżący uchylili się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów, które mogłyby w sposób pełny zobrazować ich sytuację majątkową. Nie przedłożyli bowiem wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, mimo iż zostali do tego wyraźnie zobowiązani w zarządzeniu z dnia 13 czerwca 2012 r. Skarżący poprzestał na stwierdzeniu, że na rachunku bankowym prowadzonym przez Bank Spółdzielczy nie są wykazywane obroty. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżących wynika, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. W konsekwencji, w niniejszej sprawie brak jest podstaw uwzględnienia wniosku o przyznanie skarżącym prawa pomocy, co musiało skutkować oddaleniem wniosku. Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska