II SA/Po 382/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2006r. przy udziale sprawy ze skargi I.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2005r. Nr [...] w przedmiocie uregulowania własności nieruchomości rolnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia [...] marca 2004r. Nr [...] w części dotyczącej działki nr [...] obręb Z., arkusz mapy [...]; II. oddala skargę w pozostałym zakresie; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 200zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/W. Batorowicz /-/St. Małek /-/E. Podrazik I. K. wniosła o uznanie jej za właścicielkę nieruchomości Skarbu Państwa oznaczonej geodezyjnie jako obręb Z. ark. mapy [...] działki nr: - [...] o powierzchni [...] ha; - [...] o powierzchni [...] ha; - [...] o powierzchni [...] ha łącznie [...] ha, zapisanych w księdze wieczystej Kw nr [...] Sądu Rejonowego w Grodzisku Wlkp. Stwierdziła, iż spełnia warunki przepisu art. 6 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955r. uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Starosta P. decyzją z dnia [...] marca 2004r. na podstawie przepisu art. 6 ust. 1 i 2, art. 11 oraz 11 oraz art. 18 dekretu o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959r. Nr 14, poz. 78 ze zm.) odmówił uwzględnienia wniosku przytaczając następującą argumentację. Wojewoda P. orzeczeniem z dnia [...] lipca 1939r. zatwierdził projekt parcelacji majątku [...] wraz z wykazem nabywców nowo powstałych działek. Jako nabywca niezabudowanej działki nr [...] o powierzchni [...] ha wyznaczony został W.D., który zmarł [...] kwietnia 1949r. P.S. (córka W.D.) powyższą nieruchomość oddała [...] lipca 1960r. W. K., zobowiązując się do zawarcia przeniesienia własności w formie aktu notarialnego po uprzednim uregulowaniu stanu prawnego. I. K. we wniosku o uznanie za właścicielkę podała, iż jej mąż objął w posiadanie grunt rolny o powierzchni [...] ha oznaczony obecnie jako działki nr [...],[...] i [...]. I. i W. K. podjęli w 1967r. pracę w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Z., a posiadaną nieruchomość wnieśli jako wkład gruntowy. W. K., który zmarł [...] października 1995r. uzyskał prawo do renty inwalidzkiej na podstawie decyzji organu rentowego z dnia [...] stycznia 1985r., a I. K. na podstawie decyzji z dnia [...] stycznia 1990r. Spadek po W. K. nabyła I. K. (postanowienie Sądu z dnia 23 grudnia 1996r.). Urząd Miejski Gminy S. podał, iż działki nr [...],[...] i [...] są obecnie użytkowane przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną w Z. Starosta uznał, iż w świetle powołanego przepisu art. 6 dekretu za właścicieli uznaje się tylko tych rolników lub ich następców prawnych, którzy uzyskali posiadanie nieruchomości państwowych na podstawie aktów powołanych w art. 6 ust. 1 oraz gospodarują na nich nie tylko w dacie wejścia w życie dekretu ale również utrzymali posiadanie "gospodarują do daty wydania decyzji o uwłaszczeniu". Zainteresowana – zdaniem Starosty – powyższych warunków nie spełnia. I. K. wniosła odwołanie. Podała, iż wniesienie wkładu gruntowego było zawsze traktowane jako osobiste gospodarowanie. Uważa nadto, iż spełnienie warunku gospodarowania (art. 6 ust. 1 dekretu) dotyczy tylko daty wejścia w życie dekretu, to jest 29 kwietnia 1955r. W ocenie odwołującej właściwe organy winny z urzędu wydawać decyzje uznające za właścicieli nabywców gruntów, o których mowa w art. 6 dekretu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, iż regulacja rozdziału 2 dekretu (uwłaszczenie posiadaczy nieruchomości z innych tytułów) i zawarty w nim przepis art. 6 wskazują, iż ustawodawca zamierzał nadać tytuł własności w drodze uwłaszczenia wyłącznie tym rolnikom, którzy uzyskali posiadanie nieruchomości państwowych w określonych warunkach i którzy nadal te nieruchomości posiadają i na nich gospodarują. Organ pierwszej instancji zasadnie zatem odmówił uwzględnienia wniosku skoro w świetle ustaleń faktycznych I. K. nie gospodaruje (utraciła posiadanie) na przedmiotowych gruntach. I. K. wniosła skargę, domagając się uchylenia obu decyzji. Skarżąca stwierdziła, iż przepis art. 6 ust. 1 dekretu odnosi się do sytuacji zaistniałej w dacie jego wejścia w życie, a decyzja o uwłaszczeniu ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Wskazała, iż zgodnie z zasadami działania rolniczych spółdzielni produkcyjnych jej członkowie nie tracą własności przekazanych gruntów, co oznacza iż analogicznie nie tracą posiadania. Podkreśliła skarżąca, iż przekazanie gruntów jako wkład jest równoznaczne z osobistym gospodarowaniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 6 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959r. Nr 14, poz. 78) stanowi, że rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych uznaje się za właścicieli tych nieruchomości jeżeli oni lub ich poprzednicy prawni uzyskali posiadanie tych nieruchomości między innymi na podstawie orzeczenia o zatwierdzeniu projektu parcelacji nieruchomości państwowych i wykazu nabywców wydanego przed dniem 01 września 1939r. Stosownie do powołanego przepisu nabycie nieruchomości na własność następuje więc z mocy prawa, a decyzja administracyjna wydana na jego podstawie jest jedynie aktem deklaratoryjnym. Z przepisu wynika także, iż uwłaszczenie następuje wobec rolnika (następców prawnych), który gospodarował na nieruchomości państwowej zarówno w dacie wejścia w życie dekretu, tj. 29 kwietnia 1955r. jak i w dacie wydania decyzji. Z nazwy rozdziału 2 dekretu (Uwłaszczenie posiadaczy nieruchomości z innych tytułów) oraz z treści powołanego przepisu wyraźnie wynika, iż uwłaszczenie dotyczy wyłącznie tych rolników, którzy uzyskali posiadanie nieruchomości państwowych w określonych warunkach i którzy nadal te nieruchomości posiadają i na nich gospodarują. Małżonkowie I. i W. K., wstępując w 1967r. do rolniczej spółdzielni produkcyjnej wnieśli jako wkład gruntowy działki nr [...] i [...]. Potwierdza to pismo Urzędu Miejskiego S. z dnia [...] kwietnia 2002r. oraz wypis z rejestru gruntów z [...] lutego 2003r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo stwierdziło, iż brak jest podstaw do nadania skarżącej tytułu własności w drodze uwłaszczenia na gruntach oznaczonych jako działki nr [...] i [...]. Jest bowiem niewątpliwe, iż z momentem przekazania tych gruntów do rolniczej spółdzielni produkcyjnej skarżąca nie jest "rolnikiem gospodarującym na nieruchomościach państwowych". Przekazany spółdzielni grunt jako wkład jest przedmiotem gospodarczej działalności rolniczej spółdzielni produkcyjnej, polegającej na wspólnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego w oparciu o osobistą pracę członków (art. 95 ustawy o spółdzielniach i ich związkach – Dz. U. z 1961r. Nr 12, poz. 61 ze zm.). Osobą gospodarującą na tych działkach w rozumieniu dekretu była więc nie tylko skarżąca bądź jej mąż W. K. ale również pozostali członkowie spółdzielni, którzy prowadzili wspólnie gospodarstwo. W sprawie nie ma żadnego znaczenia podnoszony w skardze problem wycofania gruntu, którego członek był właścicielem czy też gruntu wniesionego przez posiadacza. Istotne jest bowiem jedynie to czy skarżąca jest rolnikiem gospodarującym na przedmiotowych działkach. W tym zakresie organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, iż skarżąca nie gospodarowała na przedmiotowych gruntach. Zgodnie z przepisem art. 6 ust. 4 dekretu przepisy dotyczące uznania za właścicieli nieruchomości państwowych stosuje się odpowiednio również do osób pozostających w stosunku pracy, rencistów i rzemieślników, chociażby na nieruchomościach nie gospodarowali. W takim przypadku za własność można uznać obszar nieprzekraczający 1ha gruntu (art. 19 ust. 4). Skarżąca nie spełnia jednak przesłanek przepisu art. 6 ust. 4 Przystępując bowiem w 1967r. do spółdzielni nie nawiązała stosunku pracy. Uprawnienia i obowiązki członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej wynikają z przepisów kodeksu cywilnego, a nie z pracowniczego lub spółdzielczego stosunku pracy (art. 155 ustawy o spółdzielniach i ich związkach z dnia 17 lutego 1961r. Dz. U. Nr 12, poz. 61). Według ustaleń organów administracji orzeczenie o zatwierdzeniu projektu parcelacji majątku [...] i wykazu nabywców – obejmuje również grunt stanowiący obecnie działkę nr [...] obręb Z., arkusz mapy [...], która została przekazana jako wkład gruntowy do rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Z pisma Urzędu miejskiego Gminy S. z dnia [...] kwietnia 2002r. wynika istotnie, że działka nr [...] jest użytkowana przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną w Z. Jednakże wypis z rejestru gruntów z [...] lutego 2003r. potwierdza jedynie, iż działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa (Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa). W odniesieniu do pozostałych działek ([...] i [...]) wypis potwierdza, iż znajdują się w zarządzie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej. Skarżąca podała na rozprawie sądowej, iż działka nr [...] przez cały czas znajduje się w jej posiadaniu i nie została przekazana do spółdzielni. W toku zatem ponownego rozpatrywania sprawy należy wyjaśnić powyższą sprzeczność i dokładnie ustalić stan faktyczny w odniesieniu do tej działki. Jest też niewątpliwe, iż omawiane uchybienie (art. 7 i 77 § 1 kpa) mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uznając, iż skarga w tym zakresie jest zasadna na podstawie przepisu art. 134 § 1 oraz art. 200 i art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w punktach I i III sentencji wyroku. Orzeczenie zawarte w punkcie II-im oparte jest na przepisie art. 151. /-/W. Batorowicz /-/St. Małek /-/E. Podrazik kk