II SA/Po 382/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2014r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2013r. nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. z powołaniem na art. 17 pkt 1, art. 156 §1 pkt 1 i art. 157 kodeksu postępowania administracyjnego stwierdziło nieważność decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...]marca 2011 r. przyznającej Pani M. G. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem A.Ł. od 14 lutego 2011 r. - bezterminowo. Jak wynika z treści uzasadnienia decyzji Kolegium podstawą rozstrzygnięcia był fakt, iż Pani M. G. faktycznie zamieszkała z chorym ojcem w K., a nie jak wskazała we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w O. W. Od powyższej decyzji Pani M. G złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu wskazała, iż decyzją z dnia [...] marca 2011 r. otrzymała świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad chorym ojcem. Wnioskodawczyni zameldowana była w O. W., ale faktycznie mieszkała w K. z ojcem, by móc jak najlepiej pełnić opiekę nad nim. Do O. W. przyjeżdżała tylko w odwiedziny do męża i syna, dlatego też w Ośrodku Pomocy Społecznej w O.W. wystąpiła z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne. Pani M. G. uważa, iż najważniejsze jest to, iż faktycznie rezygnowała z zatrudnienia w celu opieki nad chorym ojcem. W związku z tym decyzja stwierdzająca nieważność decyzji organu I instancji, a w konsekwencji wezwanie jej do zwrotu pobranych świadczeń jest, zdaniem odwołującej, rażąco niezgodna ze społecznym rozumieniem sprawiedliwości i duchem prawa. W tym stanie rzeczy wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy jest w pełni zasadny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją własną z [...] stycznia 2014 r. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje W motywach uzasadniających podano, że odwołująca decyzją z dnia [...] marca 2011r. wydaną przez prezydenta miasta O.W otrzymała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad chorym ojcem A.Ł na okres od 14 lutego 2011 r. do - bezterminowo. We wniosku wskazała adres zamieszkania w O. W. przy ul. [...] oraz oświadczyła, iż jej ojciec mieszka w K. przy ul. [...], gdzie codziennie rano przyjeżdża i się nim opiekuje. W dniu 18 sierpnia 2013 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w O. W. otrzymał protokół z dnia 22 maja 2013 r. z przesłuchania Pani M. G. z Wydziału Spraw Społecznych i Mieszkaniowych Urzędu Miejskiego, zawierający oświadczenie wnioskodawczyni, że od 2007 r. na stałe mieszka przy ul. w K. Pani M. G. potwierdziła ten fakt w treści uzasadnienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Zgodnie z treścią art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 z późn. zm.) postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych prowadzi organ właściwy. Jak wynika z definicji zawartej w art. 3 pkt 11 organem właściwym jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Jak wynika z treści art. 156 § 1 pkt 1 kpa, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. Z uwagi na to, iż Pani M. G. oświadczyła w protokole z dnia 22 maja 2013 r. i potwierdziła w treści uzasadnienia przedmiotowego wniosku, iż od 2007 roku faktycznie zamieszkuje w K., właściwym do wydania decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego był Prezydent Miasta K., a nie Prezydent Miasta O. W. A zatem decyzja, której nieważność stwierdzono została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów. M. G. złożyła skargę do sądu na powyższą decyzje domagając się uchylenia w całości obu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 6 i7 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu skarżąca podała, że zameldowanie na pobyt stały nie wyklucza pobytu czasowego. Nie miała zamiaru zamieszkać na stałe w K. i dlatego nie wymeldowała się z O. W. Gdyby wiedziała, że wyniknie tyle nieprzyjemności powiadomiłaby MOPS w obu miastach, że przebywa w danym okresie w K. a w innym okresie w O. W. Wyraża wątpliwość czy to miałoby jakikolwiek sens i czy dostałaby wówczas świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie skarżącej nie zachodzą przesłanki z art. 156 kpa uznania decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nieważną z powodu naruszenia przepisów o właściwości miejscowej. W przeciwnym razie skutkuje to naruszeniem art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ spełniała wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że konieczność stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji zachodzi jedynie wówczas, gdy decyzja administracyjna dotknięta jest wadą istotną. Zaznaczyć trzeba, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych określonej w art. 16 § 1 kpa. Z tego powodu wykładnia przesłanek z art. 156 § 1 (w tym przesłanki niewłaściwości organu) winna mieć charakter ścieśniający (por. wyrok NSA z 7 lipca 1983 r., II SA 581/83, Prob. Prawn. 1984, nr 10, s. 28; wyrok NSA z 29 czerwca 1999 r., IV SA 1889/97, Lex nr 47887, wyrok NSA z 22 września 1999 r., IV SA 1380/97, Lex 47894). Jedną z przesłanek nieważności decyzji jest wydanie jej z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 kpa). W orzecznictwie przyjmuje się, że w myśl art. 156 § 1 pkt 1 kpa naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność decyzji bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia (wyrok NSA z 7 października 1982 r., II SA 1119/82, ONSA 1982, nr 2, poz. 95). Organ niewłaściwy nie jest bowiem prawnie legitymowany do rozstrzygania o prawach i obowiązkach stron. Przepisy o właściwości mają charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących, organ zaś z urzędu musi przestrzegać swojej właściwości (wyrok NSA z 12 lipca 1994 r., II SA 781/93, OSP 1995, z. 1, poz. 25). Z powyższego wynika, że jeżeli w sprawie bezsprzecznie dojdzie do naruszenia właściwości organu istnieje podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji. W ocenie tutejszego Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał stwierdzić, że Prezydent Miasta O. W. był organem niewłaściwym do wydania decyzji dla M. G. na stałe zameldowanej w O. W. w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opiekowania się ojcem zamieszkałym na stałe w K. Ustalając właściwość organu w tej sprawie należało wyjść od przepisu art. 3 ust. 11 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r.nr 139 poz. 992 ze zmianami) Zgodnie z tym przepisem ilekroć w ustawie jest mowa o organie właściwym – oznacza to wójta, burmistrza, lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Konieczne więc jest ustalenie gdzie zamieszkiwała M. G w chwili składania wniosku o przyznanie świadczenia. Z wypełnionego przez wnioskodawczynię kwestionariusza wynika, że mieszkała w O. W. przy określonej ulicy. Oświadczyła dodatkowo, że codziennie dojeżdża do K. aby sprawować opiekę nad ojcem. Niesporne jest także ,że skarżąca jest zameldowana w O. W. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie daje legalnej definicji miejsca zamieszkania, również ustawa z 10.04.1974 r. o dowodach osobistych nie podaje definicji miejsca zamieszkania. Art.25 kodeksu cywilnego stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Nie można jednak żądać od organu administracji prowadzenia szczegółowego postępowania wyjaśniającego zamiar zamieszkiwania określonej osoby w danej miejscowości w sytuacji gdy osoba ta zgodnie z prawdą oświadcza, że na stałe jest zameldowana na terenie tego miasta. Zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, chociaż nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego jest cenną wskazówką przy ocenie istnienia przesłanki miejsca zamieszkania o której mowa w art. 3 pkt 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie sądu podczas wydawania decyzji z dnia [...].03.2011 r. Prezydent miasta O. W. był jak najbardziej miejscowo właściwy aby wniosek swojej mieszkanki na stałe w tym mieście zameldowanej rozpoznać merytorycznie, co tez uczynił. W ocenie sądu nie niweczy tak ustalonej właściwości miejscowej późniejsza informacja pozyskana w 2013 roku przez Urząd Miejski w K. Wydział Spraw Społecznych i Mieszkaniowych w toku prowadzonego postępowania w sprawie o wstąpienie w stosunek najmu mieszkania położonego w K. po śmierci ojca skarżącej .Okoliczność, że w toku tego postępowania skarżąca oświadczyła iż w K. w mieszkaniu ojca mieszka od 2007 r. będzie podlegało ocenie i weryfikacji właśnie w toku tego postępowania. Nie może jednak być samodzielną i wystarczającą przesłanka do zanegowania faktu zamieszkiwania skarżącej w O. W. z konsekwencjami stwierdzającymi nieważność decyzji wydanej w przedmiotowo innym zakresie. W ocenie sądu w okolicznościach niniejszego stanu faktycznego brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 §1 pkt 1 kpa. Wobec czego zastosowanie tego przepisu było nieuprawnione. Dokonana przez Kolegium ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nosi znamiona dowolności. Pozostaje zatem w sprzeczności z art. 80 kpa. W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, by w sprawie zaistniała przesłanka z art.156 §1 pkt 1 kpa, skutkująca koniecznością stwierdzenia nieważności wymienionej decyzji Prezydenta O. W. Mając na względzie wykazane naruszenia przepisów postępowania Sąd uznał, że wyczerpują one znamiona przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, i dlatego orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku, mając także na względzie przepis art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni poczynione rozważania, co oznacza konieczność przyjęcia braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lipca 2011 r., o ile nie zostaną ujawnione nowe istotne dla sprawy okoliczności. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.