II SA/Po 382/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2017 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia 15 stycznia 2014 roku nr [...] Prezydent Miasta G. odmówił przyznania prawa do zasiłku celowego Z. B. na dofinansowanie do spłaty zadłużeń. Za podstawę rozstrzygnięcia organ przyjął art. 104 K.p.a. (t.j. z 2013 r. Dz.U. poz. 267) w związku z art. 3 ust. 3 i 4. art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że Z. B. wnioskiem z dnia 16 grudnia 2013 roku zwrócił się z prośbą mi. in. o przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie m.in. do spłaty zadłużeń finansowych. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że Z. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dorosłą córką. Podopieczny choruje przewlekle i wymaga leczenia, ma przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności i z tego tyt. pobiera zasiłek stały. Ponadto jest zarejestrowany w PUP jako osoba poszukująca pracy. Żona nie pracuje zawodowo, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku. Córka nie pracuje zawodowo, nie jest zarejestrowana w PUP, uczy się w szkole policealnej. Dochód rodziny w kwocie 740.16 zł (zasiłek stały, zasiłek rodzinny, dodatek mieszkaniowy) nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, który dla 3-osobowej rodziny wynosi 1168,00 zł. Z. B. zwrócił się po raz kolejny z prośbą o przyznanie pomocy finansowej na spłatę zadłużeń finansowych. Organ wskazał jednak, że nie przejmuje zobowiązań finansowych petentów, czy też nie zajmuje się zwrotami poniesionych kosztów na własne cele. Organ przytoczył treść art. 3 ust. 3 i 4 ustawy i zaznaczył, że w opinii pracownika socjalnego nie ma podstaw do udzielenia rodzinie pomocy finansowej na spłatę zadłużeń finansowych. Pomoc społeczna nie może finansować wszystkich zgłaszanych potrzeb swoich klientów, a spłata zadłużenia nie mieści się w możliwościach MOPS, a wnioskodawca i jego rodzina korzystają już z pomocy finansowej od wielu lat. Jednocześnie organ podniósł, że odrębną decyzją przyznano rodzinie zasiłek celowy w łącznej kwocie 350 zł na m-c I/14r. i II/14r. na dofinansowanie do zakupu żywności, art. chemicznych i przemysłowych, środków czystości i higieny, dofinansowanie do opłat za odpady komunalne, dofinansowanie do kosztów leczenia oraz dofinansowanie do opłat za wodę. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Z. B. i w odwołaniu z dnia 11 lutego 2014 roku zarzucił jej naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. W uzasadnieniu wyjaśnił, że ma uszkodzone nerwy prawej ręki oraz że przyznano mu II stopień niepełnosprawności. W wyniku wypadku z dnia 27 grudnia 2008 roku jego żonie przyznano III stopień niepełnosprawności. Od 22 lipca 2010 roku żona wnioskodawcy choruje na zaćmę. Swój wniosek uargumentował m. in. tym, że jego rodzina spłaca pożyczkę w wysokości 3.211,00 zł pomniejszone o 985,80 zł zaciągniętą od spółdzielni mieszkaniowej na wykonany w 2008 roku remont mieszkania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją [...] z dnia 23 lutego 2017 roku powołując się na art. 1.ust 1 ustawy z dnia 12 października 1994r.o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015r., poz. 1659), art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 23) w zw. art. 7, art. 8 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2016r., poz. 930) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji Uzasadniając swoje stanowisko Samorządowe Kolegium Odwoławcze streściło stan sprawy i wskazało, że argumenty podniesione przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia 15 stycznia 2014 r. oraz zebrane w sprawie dowody są wystarczające by uzasadnić odmowę przyznania dla Z. B. pomocy finansowej na pokrycie zadłużeń finansowych wskazanych we wniosku z dnia 16 grudnia 2013 r. oraz w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 15 stycznia 2014 r. Kolegium podkreśliło, że w ramach swoich zadań pomoc społeczna nie może pokrywać zadłużeń swoich klientów. Istotą pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, które nie są one w stanie same przezwyciężyć, wykorzystując własne możliwości. W ramach działań instytucjonalnych pomocy społecznej, chodzi o zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, które osoby nie są w stanie same zaspokoić. Nie są takimi potrzebami te, które są wskazane we wniosku Z. B. z dnia 16 grudnia 2013 r. czy też w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 15 stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na zaspokojenie zadłużeń finansowych. Skargę na powyższe wniósł za pośrednictwem organu II instancji do tutejszego sądu Z. B. podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016, poz. 1066 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i czy nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione. Konsekwencją takiego unormowania jest konstatacja, iż uchylenie decyzji lub postanowienia może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonego orzeczenia nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika jednoznacznie z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. , poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a.". Stosownie zatem do treści art. 134 § 1 P.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 lutego 2017 r. [...] utrzymująca w mocy decyzję z dnia 15 stycznia 2014 roku Prezydent Miasta G. [...] odmawiającą przyznania prawa do zasiłku celowego Z. B. na dofinansowanie do spłaty zadłużeń. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s, który stanowi, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może być przyznany również w celu realizacji postanowień kontraktu socjalnego (art. 39a. ust. 1 u.p.s.), osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (art. 40 ust. 1 u.p.s.), a także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40 ust. 2 u.p.s.). Zauważyć należy, że pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej", którym posłużył się ustawodawca w art. 39 ust. 1 u.p.s. jest prawnie niedookreślone, a jego interpretacja i ocena należą każdorazowo do organu rozstrzygającego sprawę. W art. 39 ust. 2 u.p.s. wyjaśnia się przykładowo, co należy rozumieć pod pojęciem "niezbędnej potrzeby bytowej" wymieniając tam m.in. zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego, czy koszt drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną, co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1794/10; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1535/08; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać również trzeba, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w świetle przedstawionych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że odpowiada ona prawu. W ocenie Sądu Kolegium nie uchybiło wskazanym powyżej przepisom, w wystarczającym stopniu zebrały i oceniły materiał dowodowy. Bezspornym jest, że skarżący spełnia kryteria wynikające z art. 8 ust. 1 u.p.s., jednak rozpoznając niniejszą sprawę na uwadze należało mieć w szczególności podstawowe cele jakie spełniać ma instytucja pomocy społecznej. Z art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika, że ma ona na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zwrócić należy również uwagę na treść art. 3 ust. 1 u.p.s. w którym wskazano, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ponadto istotnym jest, że z art. 3 ust. 4 u.p.s. wynika, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W ocenie Sądu w okolicznościach sprawy Kolegium miało uprawnienie dla uznania, że żądane przez skarżącego dofinansowanie na spłatę zadłużeń nie może zostać uznane za niezbędną potrzebę, o której mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s. Podkreślić należy, że pojęcie "niezbędna potrzeba bytowa", o której mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s. odnosi się do potrzeb, których zaspokojenie uzasadnione jest podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę. Taką potrzebą nie jest w niniejszej sprawie pokrycie zadłużenia za remont mieszkania. W decyzji Kolegium wyjaśniono również w sposób wyczerpujący przesłanki jakimi kierował się organ odmawiając przyznania zasiłku celowego. Ponadto w niniejszej sprawie zaznaczyć trzeba, że pomoc społeczna nie może zmierzać do zaspokojenia wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, a co za tym idzie interesowi społecznemu. Celem opieki społecznej jest z jednej strony zaspokojenie niezbędnych potrzeb umożliwiających życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, z drugiej zaś przyczynienie się do usamodzielnienia osób i rodzin korzystających z tej pomocy oraz ich integrację ze środowiskiem. Podkreślić przy tym należy, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Zauważyć należy również, że skarżący nie jest osobą pozbawioną pomocy ośrodka pomocy społecznej. W decyzji Kolegium wskazano bowiem, że w styczniu i lutym 2014 roku skarżący otrzymywał odpowiednio 350,00 zł. Tym samym z uwagi na trudną sytuację życiową, w której znalazł się skarżący, nie został on pozbawiony opieki organów pomocy społecznej. Niemniej jednak podkreślić należy raz jeszcze, że celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszelkich potrzeb osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, a jedynie potrzeb niezbędnych. Z powyżej wskazanych powodów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji