II SA/Po 385/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Sebastian Michalski (spr) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lutego 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta P., decyzją z dnia 2 grudnia 2021 roku (nr [...]) po rozpoznaniu wniosku z dnia 28 września 2021 roku, odmówił A. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką J. G.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, że podopieczna J. G. ma [...] lat. Do wniosku załączone zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2021 roku (nr [...]), w którym wskazano, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność podopiecznej. Prezydent Miasta P. wyjaśnił, że skoro nie można stwierdzić, że niepełnosprawność podopiecznej powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż przez ukończeniem 25. roku życia, to świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane z uwagi na treść przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 28 lutego 2022 roku (nr [...]), po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, uchyliło w całości zaskarżoną decyzję (pkt 1), przyznało wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne na czas nieokreślony - od 1 listopada 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku w kwocie [...]zł miesięcznie, a od 1 stycznia 2022 roku w kwocie [...]zł miesięcznie (pkt 2), a ponadto zobowiązało Prezydenta Miasta P. do wypłaty świadczenia wnioskodawczyni w terminach i na zasadach organizacyjnych przyjętych przez organ (pkt 3) oraz do corocznej waloryzacji przyznanego świadczenia zgodnie z obowiązującym przepisami (pkt 4). Organ odwoławczy ustalił, że wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie występują negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Od momentu wejście w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. A. G. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżąca zażądała zmiany zaskarżonej decyzji w części dotyczącej punktu drugiego i orzeczenie, co do istoty poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2021 roku, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej punktu drugiego i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 września 2021 roku do dnia 16 stycznia 2022 roku. Strona wyjaśniła, że nie kwestionuje zaskarżonej decyzji, co do zasady, lecz okres przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestionowaną decyzją przyznano świadczenie od 1 listopada 2021 roku, a wniosek został złożony w dniu 28 września 2021 roku. Nieprawdziwe są twierdzenia organu, że niezbędna dokumentacja została złożona dopiero w listopadzie 2021 roku. Skarżąca opiekowała się matką od września 2021 roku do dnia śmierci podopiecznej, tj. dnia [...] stycznia 2022 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020, poz. 1842 ze zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm.; dalej w skrócie "P.p.s.a."). W świetle art. 145 §1 pkt 1-3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie Sąd w szczególności: uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Skarga okazała się uzasadniona. Analiza dokumentów włączonych do akt administracyjnych ujawnia następujące okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy, które Sąd przyjmuje, jako własne ustalenia w sprawie. W dniu 28 września 2021 roku skarżąca złożyła w Poznańskim Centrum Świadczeń wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką roztoczoną nad niepełnosprawną matką J. G.. W treści wniosku brak jest adnotacji, które mogłyby wskazywać, że do podania zostało załączone orzeczenie o niepełnosprawności podopiecznej. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P., na żądanie Prezydenta Miasta P., w dniu 18 października 2021 roku, przeprowadził wywiad środowiskowy w trybie art. 23 ust. 4aa ustawy o świadczeniach rodzinnych, a pismem z dnia 25 października 2021 roku przekazał do Poznańskiego Centrum Świadczeń kwestionariusz wywiadu środowiskowego wraz fotokopią (zdjęciem) orzeczenia o stopniu niepełnosprawności podopiecznej nr [...] Dokumentacja wpłynęła do Poznańskiego Centrum Świadczeń w dniu 4 listopada 2021 roku. Prezydent Miasta P., pismem z dnia 5 listopada 2021 roku, wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności potwierdzającego powstanie niepełnosprawności J. G. nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Wezwanie doręczono stronie w dniu 10 listopada 2021 roku. Pismem z dnia 25 listopada 2021 roku Prezydent Miasta P., w trybie art. 15zzzzzn˛ ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciw działaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nim sytuacjach kryzysowych (Dz.U. 2020, poz. 1842 ze zm.), zawiadomił stronę o uchybieniu terminu do dostarczenia dokumentów pod rygorem pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku z dnia 28 września 2021 roku oraz wyznaczył stronie termin 30 dni od daty doręczenia zawiadomienia na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Organ wyjaśnił, że wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Decyzją z dnia 2 grudnia 2021 roku (nr [...]), po rozpoznaniu wniosku z dnia 28 września 2021 roku, Prezydenta Miasta P. odmówił A. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką J. G. Decyzją z dnia 2 grudnia 2021 roku (nr [...]), po rozpoznaniu kolejnego wniosku A. G. o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. G., ale złożonego w dniu 29 listopada 2021 roku, Prezydenta Miasta P. umorzył postępowanie administracyjne i wyjaśnił, że ponowiony wniosek nie zawiera dokumentów potwierdzających zmianę sytuacji rodzinnej lub dochodowej, a wydawanie po raz drugi decyzji w tym samym przedmiocie godzi w powagę rzeczy osądzonej, tj. sprawa o takim samym przedmiocie został już rozstrzygnięta decyzją ostateczną. A. G. skorzystała z prawa do odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 28 lutego 2022 roku (nr [...]), uchyliło decyzję Prezydenta Miasta P. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia oraz przyznało wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne na czas nieokreślony - od 1 listopada 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku w kwocie [...]zł miesięcznie, a od 1 stycznia 2022 roku w kwocie [...]zł miesięcznie. Poznańskie Centrum Świadczeń wykonało ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w ten sposób, że wypłaciło A. G. świadczenie pielęgnacyjne z okres od dnia 1 listopada 2021 roku do dnia 31 grudnia 2021 roku w kwocie [...]zł miesięcznie oraz za okres od 1 stycznia 2022 roku do dnia 16 stycznia 2022 roku w kwocie [...]zł (notatka służbowa Działu Realizacji Świadczeń i Windykacji Poznańskiego Centrum Świadczeń z dnia 28 marca 2022 roku). W dniu 7 kwietnia 2022 roku A. G. skierowała do Poznańskiego Centrum Świadczeń pismo, w którym podniosła, że wraz z wnioskiem z dnia 28 września 2021 roku zostały złożone wszystkie wymagane dokumenty, w tym orzeczenie o znacznym niepełnosprawności podopiecznej J. G. wydane na stałe. Strona zaznaczyła, że w aktach sprawy administracyjnej, z którymi zapoznała się w dniu dzisiejszym, znajduje się orzeczenie o niepełnosprawności jej matki z potwierdzeniem daty wpływu do organu w dniu 28 września 2021 roku (prezentata organu z numerem sprawy [...]). Decyzją z dnia 22 kwietnia 2022 roku (nr [...]), na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, Prezydent Miasta P., stwierdził wygaśniecie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia 28 lutego 2022 roku (nr [...]) o przyznaniu A. G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Organ wyjaśnił, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego stała się bezprzedmiotowa z dniem [...] stycznia 2022 roku, tj. z datą śmierci podopiecznej J. G.. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów art. 7, art. 65 § 3, art. 77 §1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021, poz. 735 ze zm. - dalej K.p.a.) w związku z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) Na wstępie wyjaśnić należy, że decyzja Prezydenta Miasta P., o stwierdzeniu wygaśnięcia zaskarżonej decyzji z dniem 16 stycznia 2022 roku nie stanowi o bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowego jest ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia 28 lutego 2022 roku (nr [...]) w wymiarze skutków prawnych nią powodowanych, a więc do czasu ustania prawnego bytu stosunku prawnego nawiązanego na podstawie zaskarżonej decyzji administracyjnej, czyli w zakresie odniesieniu do okresu istnienia uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja o wygaśnięciu decyzji wydana na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 K.p.a. jest decyzją deklaratoryjną i wywołuje skutki prawne ex tunc, tzn. od dnia, w którym powstały przesłanki wygaśnięcia decyzji, czyli w okolicznościach kontrolowanej sprawy od dnia 16 stycznia 2022 roku. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Jednak prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony (art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Argumentacja uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazująca, że orzeczenie o niepełnosprawności podopiecznej złożone zostało w dniu 29 listopada 2021 roku nakazuje przyjmować, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jako datę "wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami" przyjmuje dzień wpływu do Poznańskiego Centrum Świadczeń kolejnego/drugiego wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką roztoczoną nad niepełnosprawną matką. Uznać zatem należało, że Kolegium przyjęło ustalenia odnośnie daty złożenia orzeczenia o niepełnosprawność podopiecznej w oparciu o dowody złożone w postępowaniu zakończonym decyzją Prezydenta Miasta P. o umorzeniu postępowania wywołanego wnioskiem z dnia 29 listopada 2021 roku, i to bez wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy skompletowanych w celu rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 28 września 2021 roku. Materiał dowodowy zgromadzony przez Prezydenta Miasta P. w celu rozpoznania wniosku z dnia 28 września 2021 roku nakazuje natomiast przyjmować, że do wskazanego wniosku załączone zostało orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 2 sierpnia 2021 roku nr [...] Dowodami przemawiającymi za przyjęciem takiego ustalenia są przede wszystkim: - złożone do akt administracyjnych, a wskazane powyżej orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, opatrzone prezentatą Poznańskiego Centrum Świadczeń z datą 28 września 2021 roku oraz odręcznym zapisem numeru sprawy, pod którym wydana została decyzja o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (wniosek z dnia 28 września 2021 roku), a nie decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego (wniosek z dnia 29 listopada 2021 roku), - skierowanie do wnioskodawczyni przez Prezydenta Miasta P. wezwania zobowiązującego ją do przedłożenia "orzeczenia potwierdzającego powstanie niepełnosprawności podopiecznej nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25. roku życia", co koresponduje ze stanowiskiem zawarty w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, gdzie wskazano, że "Do wniosku załączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 2 sierpnia 2021 roku nr [...], z którego wynika, iż nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność Pani J. G.". Niezależnie od powyższego, dowodem naruszenia przez Kolegium obowiązków procesowych określonych w art. 7, art. 77 §1 oraz art. 80 K.p.a., jest również i to, że do kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 18 października 2021 roku załączona została fotokopia orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 2 sierpnia 2021 roku nr [...], którą wykonano w dniu 18 października 2021 roku. Powyższe dowodzi, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. wszedł w posiadanie w/w orzeczenia o niepełnosprawności podopiecznej już w dniu 18 października 2021 roku, a zgodnie z art. 65 § 2 K.p.a., nawet w sytuacji, gdy podanie wniesiono do niewłaściwego organu, ale przed upływem przepisanego terminu, to należy przyjmować, że zostało ono wniesione z zachowaniem terminu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium będzie miało na uwadze, że usunięcie wskazanych powyżej uchybień należy postrzegać jako wskazania co do dalszego postępowania. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy organ uwzględni, że podopieczna J. G. zmarła w dniu [...] stycznia 2022 roku. Wyjaśnić również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 P.p.s.a.). Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd miał na uwadze, że katalog środków sądowoadministracyjnej kontroli działalności administracji publicznej nie obejmuje kompetencji do zmiany zaskarżonej decyzji (rozstrzygnięcia sprawy za organ administracji publicznej). Usuwając z obrotu prawnego rozstrzygnięcie o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2 zaskarżonej decyzji) uchylić również należało rozstrzygnięcia nakładające na Prezydenta Miasta P. obowiązki bezpośrednio uwarunkowane ustalonym uprawnieniem, a obejmujące stosowanie zasad dotyczących wypłaty oraz waloryzacji przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na treści art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. wyrokiem należało objąć także pkt 1 kwestionowanej decyzji, gdyż rozstrzygnięcie jedynie o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta P. nie może samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd usuną zaskarżoną decyzję z obrotu prawnego poprzez jej uchylenie.