II SA/Po 39/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2021 r. sprawy ze skargi E. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "Samorządowe Kolegium Odwoławcze" lub "organ"), po rozpatrzeniu odwołania E. I. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza G. nr [...] z dnia [...] września 2020 r. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy. Decyzją nr [...] 10.00090.2020 z dnia [...] czerwca 2020 r. Burmistrz G. przyznał E. I. świadczenie pielęgnacyjne na dziecko M. I. na okres od [...].02.2019 r. do [...].03.2022 r. W dniu [...] lipca 2020 r. E. I. złożyła w siedzibie MGOPS w G. oświadczenie, iż nie będzie ubiegać się o świadczenie rodzicielskie na syna N. I., ponieważ ma przyznane świadczenie na córkę M. I.. Dnia [...] sierpnia 2020 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wpłynął wniosek E. I. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko N. I.. Wraz z wnioskiem E. I. przedłożyła oświadczenie z dnia [...] sierpnia 2020 r., w którym wskazała, że: nie ma prawa do zasiłku macierzyńskiego z ZUSU ani z KRUSU, na chwilę obecną pobiera świadczenie pielęgnacyjne na Maritę, została poinformowana, iż przysługuje Jej prawo do jednego z dwóch wybranych świadczeń. Zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r. organ I instancji pouczył stronę o uprawnieniach wynikających z treści art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm. - dalej jako: "K.p.a.") przed wydaniem decyzji. Nadmienił, że zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm. – dalej jako "u.ś.r."), w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Ponadto organ w ww. piśmie wskazał, że z analizy dokumentów w niniejszej sprawie wynika, iż E. I. nie spełnia przesłanek określonych w treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. do przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2020 r. działający z upoważnienia Burmistrza G. - Zastępca Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. odmówił E. I. świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego na dziecko N. I.. W uzasadnieniu organ I instancji w pierwszej kolejności zacytował treść art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz wskazał, że zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. E. I. pobiera świadczenie pielęgnacyjne na dziecko M. I.. Wobec powyższego, mając na uwadze treść art. 27 ust. 5 u.ś.r., E. I. nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od ww. decyzji wniosła w zakreślonym ustawowo terminie E. I., wnosząc o wydanie decyzji zgodnie ze złożonym wnioskiem i przyznanie Jej świadczenia rodzicielskiego na syna N. Zaskarżonej decyzji Odwołująca zarzuciła naruszenie: - art. 17c ust. 1 pkt 4 u.ś.r. z uwagi na fakt, iż świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na niepełnosprawną córkę - M. I., natomiast wnioskowała o świadczenie rodzinne na najmłodszego 2-miesięcznego syna N. I., na którego nie otrzymuje tego ani innego rodzaju wsparcia, - art. 7 K.p.a. poprzez niedostosowanie przedmiotowego rozstrzygnięcia do interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz sprawności postępowania, przy pomocy środków adekwatnych do charakteru, okoliczności i stopnia złożoności sprawy i nie wzięcie pod uwagę dodatkowych elementów, tj. faktu samotnego wychowywania przez Nią dzieci, a wobec braku otrzymania dodatkowego świadczenia - znalezienia się przez Nią wraz z dziećmi na skraju ubóstwa bez możliwości zaspokojenia minimum socjalnego swojej rodziny. W dalszej części uzasadnienia organ po przytoczeniu treści przepisów prawa wskazał, iż istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do kwestii interpretacji powołanego wyżej art. 27 ust. 5 u.ś.r., a co za tym idzie, do rozstrzygnięcia czy na gruncie obowiązujących przepisów, E. I., której uprzednio zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad córką M. I., przysługuje jednocześnie uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego na syna N. I.. Organ wskazał, iż art. 17 c ust. 9 u.ś.r. jest przepisem, który jedynie wskazuje przesłanki negatywne do otrzymania świadczenia rodzicielskiego, a nie jest przepisem, który reguluje zbieg uprawnień do wymienionych w nim świadczeń. Natomiast art. 27 ust. 5 u.ś.r. wskazuje na możliwość wyboru przez osobę uprawnioną jednego z dwóch przysługujących danej osobie świadczeń, m.in. na możliwość wyboru pomiędzy świadczeniem rodzicielskim i świadczeniem pielęgnacyjnym, w zależności od preferencji osoby uprawnionej do pobierania tych dwóch świadczeń. Z zestawienia treści art. ust. 9 pkt 4 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. należy wywnioskować, że możliwość wyboru jednego z tych świadczeń nie dotyczy osoby ubiegającej się o oba te świadczenia w związku z wychowywaniem tego samego dziecka, ponieważ wówczas nie przysługuje z woli ustawodawcy prawo do pobierania świadczenia rodzicielskiego. Prowadzi to do wniosku, że stosownie do art. 27 ust, 5 u.ś.r. "zbieg uprawnień do świadczeń", o którym mowa w tym przepisie dotyczy sytuacji, gdy dana osoba uprawniona jest do pobierania obu tych świadczeń z tytułu wychowywania różnych dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, iż odwołująca takiego wyboru nie dokonała. Nie mogło to jednak wpłynąć na zmianę przyjętego przez Kolegium stanowiska w sprawie. Poza sporem jest, że odwołującej przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę M. I.. Zasadnie zatem organ pierwszej instancji orzekł o odmowie przyznania Odwołującej świadczenia rodzicielskiego na syna N. I.. Żaden przepis prawa, ani przed, ani po nowelizacji - w swoim literalnym brzmieniu - nie dawał podstaw do przyjęcia, że o zbiegu uprawnień, w rozumieniu art. 27 ust. 5 ww. ustawy można mówić wyłącznie gdy świadczenia te przysługują na to samo dziecko. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w P. wniosła E. I. wskazując, iż się z nią nie zgadza, ponieważ świadczenie rodzinne nie dotyczy córki lecz niedawno narodzonego syna N. I.. Skarżąca ponadto wskazała, iż w marcu 2020 r. zmarł jej mąż, który był jedynym żywicielem rodziny pozostawiając ją samą wraz z 2 dzieci. Po czterech miesiącach jego śmierci pojawił się syn N. I.. Skarżąca podniosła, iż bez otrzymania dodatkowego świadczenia nie jest w stanie zapewnić godnego bytu sobie i swoich małoletnich dzieci. Skarżąca wyjaśniła, iż zarówno z uwagi na niepełnosprawność jednej z córek i niedawny poród nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. Kwota świadczenia pielęgnacyjnego które pobiera nie jest wystarczająca na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia wyrokowania stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie zatem z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (ust. 3). Na mocy powołanego wyżej art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza odmawiającej Skarżącej przyznania świadczenia rodzicielskiego na N. I.. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r."). Podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego na syna był fakt otrzymywania przez Skarżącą unormowanego również powołaną ustawą świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko. Zatem spór w rozpatrywanej sprawie dotyczy tego, czy istnieje możliwość przyznania świadczenia rodzicielskiego w sytuacji, gdy wnioskodawca ma już przyznane na inne dziecko świadczenie pielęgnacyjne. Według art. 17c ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2, przez okres 52 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie. Stosownie do ust. 5 - świadczenie rodzicielskie przysługuje w wysokości [...] zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6. Zgodnie z art. 17c ust. 9 pkt 4) u.ś.r. świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jak wynika z akt sprawy, co jest bezsporne i co skarżąca potwierdziła również w skardze, Skarżąca na mocy decyzji Burmistrza G. z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieka nad niepełnosprawną córką. W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi (pkt 1) matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kwota wsparcia z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego wynosiła na dzień wydawania zaskarżonej decyzji [...] zł (obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020; M.P. z 2019 r. poz. 1067), a obecnie wynosi 1971,00 zł (obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021; M.P. z 2020 r. poz. 1031). Wyjaśnić należy, iż cytowany wyżej przepis art. 17c ust. 9 pkt 4) u.ś.r. jednoznacznie wyklucza możliwość przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W sytuacji jednak, jaka zachodzi w rozpatrywanym przypadku, to znaczy wnioskowania o przyznanie komentowanego świadczenia rodzicielskiego na inne dziecko, zastosowanie znajduje norma art. 27 ust. 5 u.ś.r.. Zgodnie z tym przepisem w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego, lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Tym samym brzmienie przepisu art. 27 ust. 5 in fine, jak trafnie stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wyklucza jednoczesne pobieranie przez wnioskodawcę wymienionych tam świadczeń rodzinnych także w przypadku, gdy nie dotyczą pobierania ich na tę samą osobę. Wnioskodawca może jednak dokonać wyboru, z którego z tych świadczeń chce korzystać. Zatem w świetle omawianej regulacji świadczenia rodzicielskiego w ogóle nie można przyznać, jeżeli jest już ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. "w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem", ale jeśli te same świadczenia mogą być przyznane osobie uprawnionej w związku z wychowaniem lub opieką nad różnymi dziećmi, to przysługuje jedno z nich, wybrane przez osobę uprawnioną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 236/18 oraz z dnia 28 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2315/17, http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). W toku postępowania Skarżąca oświadczyła, iż pobiera świadczenie pielęgnacyjne oraz że została poinformowania, iż przysługuje jej prawo do jednego z dwóch świadczeń (k 15 akt administracyjnych). Ponadto Skarżąca oświadczyła, iż nie będzie się ubiegać o świadczenie rodzicielskie na syna ponieważ ma przyznanie świadczenie na córkę (k. 16 akt administracyjnych). Z treści odwołania jak i skargi wynika, iż Skarżąca chce pobierać oba świadczenia jednocześnie, co w świetle wykładni art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie jest możliwe. W tej sytuacji organy zgodnie z prawem odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego, gdyż skarżącej przysługuje tylko jedno ze świadczeń rodzinnych, a pobiera ona równocześnie korzystniejsze kwotowo świadczenie pielęgnacyjne. Sąd zwraca uwagę, że w świetle rozwiązań prawnych przyjętych przez ustawodawcę, trudna sytuacja materialna rodziny Skarżącej nie mogła mieć wpływu na decyzje organów wydane w sprawie o przyznanie świadczenia rodzicielskiego. Tego rodzaju okoliczności faktyczne nie mają znaczenia prawnego w rozpatrywanej sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.