II SA/Po 390/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2016 r. sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. A. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego z dnia [...] kwietnia 2016r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/ Jakub Zieliński Pełnomocnik (radca prawny) skarżącej H. A. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego złożył w terminie do uiszczenia opłaty wniosek o przyznanie prawa pomocy (na formularzu PPF uzupełnionym na wezwanie Sądu) w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2016 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 sierpnia 2016 r. przedawniono następujący stan faktyczny sprawy. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że aktualnie, po śmierci męża, skarżąca jest osobą samotną i wysokość emerytury na poziomie 1 500 zł uniemożliwia uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Skarżąca oświadczyła, że ponosi miesięcznie koszty czynszu 300 zł, opłat za media 400 zł, leki 300 zł, odzież 100 zł, artykuły higieniczne 150 zł, wyżywienie 700 zł; w bieżącym utrzymaniu pomaga jej rodzina. Nadto ponosi koszty związane z utrzymaniem nieruchomości i domku, których dotyczy przedmiot sprawy. Skarżąca podała, że nie posiada żadnych nieruchomości, akcji, udziałów i obligacji, wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej skarżąca została wezwana, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 R. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm. – dalej: P.p.s.a.) do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wezwanie, pomimo prawidłowego doręczenia go pełnomocnikowi skarżącej w dniu 12 sierpnia 2016 r., pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. W przedmiotowym wezwaniu skarżąca została zobowiązana przede wszystkim do podania wszystkich źródeł jej dochodów stałych, jak i dorywczych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu oraz do poparcia twierdzeń dokumentami (PIT). Wezwano stronę także do podania, czy z uwagi na trudną sytuację materialną skarżąca korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej, w jakiej formie wraz z udokumentowaniem twierdzeń odpowiednimi orzeczeniami, czy decyzjami organów pomocy społecznej. Ponadto wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych, argumentując, że wyciągi z tych rachunków przedstawiają wprost skalę środków, jakimi wnioskodawczyni realnie rozporządza. Z kolei w zakresie wezwania do podania spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącej – zobowiązano stronę do wyjaśnienia charakteru pomocy, jakiej udziela jej rodzina. W ocenie referendarza sądowego ustalenie wszystkich rzeczywistych przychodów, jakie uzyskuje skarżąca i jej domownicy oraz ponoszonych kosztów uzyskania tych przychodów, jak i uzyskiwana pomoc rodziny w sposób istotny wpływa na ocenę możliwości finansowych skarżącej i zdolności poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a w konsekwencji zasadności przyznania prawa pomocy. Referendarz podniósł, że skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, nie złożyła żadnych oświadczeń, nie przedłożyła także dokumentacji źródłowej co do jej sytuacji finansowej, rodzinnej i majątkowej. Odnosząc się do treści art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 252 § 1 i 2 P.p.s.a. referendarz sądowy stwierdził, że wniosek o prawo pomocy nie zawierał pełnej informacji dotyczącej braku zdolności do poniesienia kosztów sądowych chociażby w części, bowiem skarżąca ogólnie wskazała jedynie w uzasadnieniu, że wysokość jej emerytury jest na poziomie 1 500 zł i nie udzieliła natomiast informacji, co do wysokości wszystkich miesięcznych dochodów jakie uzyskuje (rubryka 10 PPF). Wobec tego referendarz stwierdził, że wyjaśnienia i sprecyzowania wymagało, jakie rzeczywiście skarżąca uzyskuje dochody, a w szczególności z jakich źródeł finansowania ponosi koszty swojego utrzymania oraz jaki jest stan jej rodziny. Referendarz podniósł, że pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń, nie wyjaśniła wątpliwości co do stanu finansowego, a także nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać jej chociażby na uiszczenie części kosztów sądowych. Referendarz zwrócił uwagę na to, że wyszczególnione koszty utrzymania przewyższają przy tym zadeklarowaną kwotę 1 500 zł, zaś skarżąca poprzestała jedynie na ogólnikowym oświadczeniu, że w utrzymaniu pomaga rodzina. W ocenie referendarza zakres tej pomocy na gruncie oceny wniosku o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych wymagał dokładniejszego wyjaśnienia, czego skarżąca pomimo wezwania nie uczyniła, bowiem precyzyjnie nie oświadczyła, czy prowadzi gospodarstwo domowe z innymi jeszcze osobami, a w kwestii wyjaśnienia stanu rodzinnego skarżąca poprzestała jedynie na stwierdzeniu, że jest wdową – "po śmieci męża jest osobą samotną". W ocenie referendarza zawarte we wniosku o prawo pomocy (formularzu PPF) oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej strony skarżącej, a brak rzeczywistej współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania jej tego prawa. W tym zakresie podniósł, że niemożliwe okazało się ustalenie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. Skarżąca, reprezentowany przez pełnomocnika procesowego (radcę prawnego), wniosła w terminie sprzeciw na postanowienie z dnia 26 sierpnia 2016 r., zarzucając naruszenie art. 246 § 2 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie faktu, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieni u podniosła, że złożyła oświadczenie o dochodach na formularzu i wskazała wszelkie źródła utrzymania i wydatki. Przy tak sformułowanej argumentacji domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów wpisu sądowego oraz uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Słusznie referendarz stwierdził, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, należytego udowodnienia oraz udokumentowania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy właśnie na podstawie informacji przekazanych przez stronę – w szczególności oświadczeń złożonych na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy, zatem to sama strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Tym bardziej w sytuacji, gdy stronę reprezentuje zawodowy pełnomocnik z wyboru, a zatem nie może być mowy o nieporadności strony w prezentowaniu swojej argumentacji. Referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi. Ponadto Sąd stwierdza, że również we wniesionym przez zawodowego pełnomocnika sprzeciwie okoliczność ta nie została wykazana, mimo że to strona powinna wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym i uiszczenie tytułem wpisu sądowego kwoty 500 zł jest obiektywnie niemożliwe. Sformalizowany wniosek o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 2 P.p.s.a.) ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. Skoro przedstawione w formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony (art. 252 § 1 P.p.s.a.), to zasadnie na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano ją do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów oraz stanu rodziny. Pomimo odpowiedniego wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń, nie wyjaśniła wątpliwości co do stanu finansowego, a także nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, a dopiero tego rodzaju pełne naświetlenie sytuacji umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że strony nie stać na uiszczenie nawet części kosztów sądowych. Skoro wyszczególnione przez stronę koszty bieżącego utrzymania przewyższały zadeklarowaną kwotę dochodu wynoszącego 1 500 zł, a według oświadczenia skarżącej – w utrzymaniu pomaga rodzina, to należało zbadać zakres tej pomocy w odniesieniu do podstaw do przyznania stronie zwolnienia od kosztów sądowych. To zaś wymagało wyjaśnienia i sprecyzowania, jakie rzeczywiście skarżąca uzyskuje dochody, a w szczególności to, z jakich źródeł finansowania ponosi koszty swojego utrzymania oraz jaki jest stan jej rodziny. Z całokształtu oświadczeń strony nie można było jednoznacznie wywieść, czy jako wdowa (deklarowany status: osoba samotna po śmierci męża) rzeczywiście prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie dysponuje żadnymi wolnymi środkami na pokrycie kosztów sądowych, czy też np. jej rzeczywista sytuacja bytowa i rodzinna w kontekście funkcjonalnym przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. prowadzi do wniosku, że środki takie może posiadać. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże zaistnienie tych przesłanek w sposób przekonujący. Ponadto wnioskodawca powinien wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjął wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. akt II OZ 1052/12, dostępne w bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1-3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ Jakub Zieliński