II SA/Po 3925/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski(spr) Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski as. sąd. Edyta Podrazik Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi Z.R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie : pozbawienia uprawnień kombatanckich; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, /-/E.Podrazik /-/P.Miładowski /-/M.Dybowski 4/II SA/Po 3925/01 U Z A S A D N I E N I E Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie między innymi art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U z 1997 r. nr 142 poz. 950 ze zm.) pozbawił uprawnień kombatanckich Z.R. przyznanych mu przez ZW ZBoWiD w L. z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej od 01.08.1945-15.09.1945 i 21.10.1946 do 16.05.1947. Według ustaleń Kierownika w okresie uznanym za działalność kombatancką pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Służba w tych organach (nie będących częścią Wojska Polskiego, ani zmilitaryzowaną służbą państwową) nie rodzi uprawnień kombatanckich w myśl postanowień art. 1, i 4 ustawy o kombatantach. W tych okolicznościach Z.R. uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu tzw. utrwalania władzy ludowej, a to z kolei prowadzi zgodnie z hipotezą zawartą w art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy do pozbawienia tak nabytych uprawnień. Zgłaszany przez Z.R. jego udział w Armii Krajowej nie może być rozpoznany bo termin do ubiegania się o uprawnienia kombatanckie na podstawie nowego tytułu minął 31.12.1998, a ponadto akta ZBoWiD nie zawierają informacji na temat tej działalności. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Z.R. podnosił, że dopiero z pisma Urzędu z kwietnia 2000 roku dowiedział się o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, a ponadto utrzymywał, że to właśnie Organizacja Niepodległościowa skierowała go do służby w Milicji. Przynależności do AK nie podnosił bo w ZBoWiD-zie mu to odradzono. Ponownie rozpatrując sprawę Kierownik Urzędu zaskarżonym rozstrzygnięciem utrzymał w mocy decyzję własną z [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu argumentował, że rozpatrzenie wniosku o przyznanie nowego tytułu bez jego udokumentowania i stosownej rekomendacji byłoby naruszeniem art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, a także prowadziłoby do uchybienia normie art. 22 ust. 3 ustawy z uwagi na przekroczenie wskazanego w tym przepisie terminu do składania wniosku. Okoliczność zaś skierowania Z.R. do pracy w Milicji przez Organizację Niepodległościową nie ma w ocenie Kierownika Urzędu zastosowania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z.R.zarzucał naruszenie prawa materialnego w szczególności art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach akcentując, że kwestionowane rozstrzygnięcie jest krzywdzące przytaczając podniesioną już wcześniej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentację. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi. Skargę wniesiono pod rządami ustawy z dnia 11.5.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W międzyczasie doszło do reformy sądownictwa administracyjnego. W myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. nr 153 poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Generalnie w orzecznictwie NSA oraz w doktrynie przyjmuje się, że uprawnienie kombatanckie jest jednym prawem podmiotowym do dochodzenia lub zachowania tych uprawnień choćby oparte było na kilku tytułach przewidzianych w ustawie. Stąd też w postępowaniu administracyjnym wszczętym w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, jeśli dotychczas uprawniony twierdzi, że przysługuje mu także inny niż "utrwalanie władzy ludowej" ustawy tytuł, to organ orzekający przed wydaniem decyzji powinien przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe i wyjaśnić czy te inne tytuły rzeczywiście istnieją i uzasadniają uprawnienia kombatanckie. Nakaz takiego postępowania wynika wprost z treści przywołanego jako podstawa kwestionowanego rozstrzygnięcia art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz. 950 z późn. zm.). Omawiany przepis zawiera wykaz okoliczności, które stanowią materialnoprawne przesłanki powodujące zachowanie uprawnień kombatanckich nabytych z racji utrwalania władzy ludowej lub innych tytułów, chyba, że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 21 ust. 2 ust. 2 cyt. ustawy (por. wyrok NSA w sprawach V SA 2172/99, V SA 3588/00, V SA 3875/00, a przede wszystkim uchwała NSA OPS 13/01). Tymczasem w toku postępowania administracyjnego skarżący utrzymywał, że poza "utrwalaniem władzy ludowej" przysługuje mu tytuł wynikający z jego udziału w organizacjach niepodległościowych (wynikający z hipotezy art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy). Jednakże organ orzekający tej okoliczności nie zweryfikował mimo nakazów płynących z ogólnych zasad procedury administracyjnej zawartych chociażby w art. 7 i 77 kpa. Błędnie też Kierownik Urzędu wnioskował, że w toku postępowania weryfikacyjnego nie może rozpatrzyć wniosku skarżącego o zachowanie uprawnień, po pierwsze dlatego że jest on w istocie nowym wnioskiem, a tym samym i wymagającej w takich wypadkach procedury rekomendacyjnej, a po wtóre że wniosek taki (nowy) nie może być rozpatrywany z powodu przekroczenia terminu z art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach. Otóż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie formułowano tezę, iż wniosek osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, a wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym. Szczególne uznanie dla tego poglądu ma przywołana już wcześniej uchwała NSA w sprawie OPS 13/01. W tych okolicznościach Kierownik Urzędu winien ocenić wiarygodność twierdzeń skarżącego przeprowadzając stosowne postępowanie dowodowe bądź to z urzędu, bądź też obciążając inicjatywą w tym zakresie skarżącego. Przyjmuje się bowiem, że w przedmiotowym postępowaniu Kierownik Urzędu....... nie jest zwolniony z obowiązku jego przeprowadzenia zgodnie ze standardami postępowania administracyjnego, wyznaczonymi przez art. 7 i 77 kpa (por. wyrok NSA z 31.07.2001 r. sygn. Akt V SA 3431/00). Skoro Kierownik Urzędu takiego postępowania nie wdrożył, to dopuścił się obrazy w/w przepisów, co stanowi uchybienie mające wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji wystarczającą przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270). Oczywiście niesłusznym jest także teza o przekroczeniu w takich wypadkach terminu z art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach, nie tylko dlatego, że ów termin w postępowaniu weryfikacyjnym nie mógł być wiążący, lecz i z tego powodu, że był on niezgodny z konstytucyjnym porządkiem prawnym (por. wyrok TK w sprawie o sygn. SK 4/02). W tych okolicznościach pozbawienie Z.R. uprawnień kombatanckich nastąpiło nie tylko z powodu uchybień proceduralnych ale także naruszenia prawa materialnego - art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, co prowadzi z mocy przywołanych wyżej przepisów a nadto art. 200 p.op.p.sa do orzeczenia jak w sentencji. Sąd przy tym nie orzekł w trybie art. 152 w/w ustawy z 30.08.2002 r. p.o p.p.sa wobec wyraźnej dyspozycji art. 26 ustawy o kombatantach. /-/E.Podrazik /-/P.Miładowski /-/M.Dybowski KB/