II SA/Po 3926/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) As.sąd. Edyta Podrazik Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu w dniu 03 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ E.Podrazik /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski JFS Sygn. 4/II SA/Po 3926/01 U Z A S A D N I E N I E Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.) pozbawił A.W. uprawnień kombatanckich , przyznanych przez ZW ZBoWiD w P. decyzją z dnia 24.11.1983 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej od 20.9.1947 r. do 1.4.1948 r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż A.W. uzyskał uprawnienia kombatanckie w ZBoWiD na podstawie zaświadczenia z WKU Gniezno z dnia 18.3.1978 r. o udziale w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem podczas służby w LWP w ww okresie, które to działania nie były prowadzone w walkach z oddziałami, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. A.W. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku Zainteresowany podał, że dnia 20 września 1947 r. został powołany do 14 pułku KBW Olsztyn; po trzymiesięcznym szkoleniu rekruckim brał udział z bronią w ręku przeciwko Bandom UPA w województwach: białostockim, rzeszowskim, krakowskim pod dowództwem mjra Kalejnikowa. W operacjach tych brał udział aż do chwili całkowitego rozbicia ww ugrupowania- do zdemobilizowania 25 września 1949 r. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.138 §1 p.1, art.127 § 3 kpa i art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z [...]. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR powtórzył argumenty podniesione w decyzji z [...]. Zainteresowany nie przedstawił żadnych dokumentów, potwierdzających Jego udział w walkach z oddziałami UPA. A.W. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z "[...]" [winno być "[...]"], wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił decyzji, że jest niewłaściwa i wielce krzywdząca. W latach 1947- 49 służył w 14 pułku KBW w Olsztynie i brał czynny udział w walce przeciwko obcemu ugrupowaniu obcego państwa, działającemu na terenie Polski tj. UPA. Dowódcą plutonu operacyjnego był por M.K. Działania odbywały się na terenie Białegostoku, Rzeszowa i Krakowskiego. Na tych terenach oddziały UPA działały aż do całkowitego ich unicestwienia; Skarżący uczestniczył z bronią w ręku. Do skargi A.W. dołączył oświadczenie por. rez. M.K. z dnia 22 października 2001 r. ( k.2-3). Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podnosząc, że " z zebranego materiału dowodowego w ramach służby nie brał udziału ani w walkach z UPA ani z Wehrwolfem". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.- dalej ustawa), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 i art.4. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że wniosek osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, winien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (uchwała 7 S NSA z .3.2002-OPS 13/01-Pr.Pracy 6/02/42). Z deklaracji członkowskiej z dnia 25 lipca 1983 r. i z życiorysu Skarżącego (bez daty- załączonego do tej deklaracji) wynika, że od 21 września 1947 r. do 25 września 1949 r. A.W. służył w 14 pułku KBW w Olsztynie, "z którą to jednostką brał czynny udział z bronią w ręku przeciwko reakcyjnemu podziemiu w rejonach woj. białostockiego, rzeszowskiego i krakowskiego" ( k. 6, 2 akt administracyjnych). W żadnym z tych dokumentów Skarżący nie podawał, że walczył z oddziałami UPA. Z pisma Wojskowej Komendy Uzupełnień w Gnieźnie z dnia [...]- nr [...] wynika, że A.W. został: wcielony dnia 21 września 1947 r. do DWW woj. mazurskiego- Olsztyn; przydzielony dnia 20 września 1947 r. do 14 pułku KBW 4 komp. zwiadu jako strzelec zwiadowca; dnia 14 grudnia 1947 r. przydzielony do Samodzielnej Kompanii Łączności na stanowisko telefonisty; 25 września 1949 r. przeniesiony do rezerwy. W oświadczeniu, nadesłanym Kierownikowi Urzędu dnia 27 września 1999 r. ( k. 11- 11a), Zainteresowany podał, że w kwietniu 1948 r. został przeniesiony do sam.[odzielnej] komp.[anii] łączności jako strzelec telefonista, "gdzie patrolowałem i naprawiałem uszkodzenia linii stałych i to był mój zawód do końca służby wojskowej". Nietrafnie Kierownik Urzędu w odpowiedzi na skargę podnosi, że "szczegółowe uzasadnienie faktyczne zawierają obie decyzje" organu administracji publicznej ( k. 11). W istocie bowiem uzasadnienia obu decyzji są zdawkowe i nie spełniają wymogów art. 107 § 3 kpa; nie zawierają nawet ustaleń dotyczących jednostki, w której służył Skarżący; okresu, w jakim odbywał służbę; czy jednostka, w jakiej służył A. W., walczyła z oddziałami UPA; czy sam Zainteresowany- uwzględniwszy specyfikę służby w pododdziale łączności ( od14.12.1947- wg pisma WKU a od kwietnia 1948 r.- wg oświadczenia Zainteresowanego)- walczył w okresie od 20 września 1948 r. do 25 września 1949 r. z oddziałami UPA. Kierownik Urzędu nie dokonał koniecznych ustaleń na podstawie akt b. ZBoWiD, nie ocenił tychże dowodów; w szczególności nie rozważył, jakie znaczenie ma wskazanie w zaświadczeniu WKU w Gnieźnie z dnia 18 marca 1978 r., że Zainteresowany pełnił służbę w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem od 20 września 1947 r. do 1 kwietnia 1948 r. ( odpis- k. 3 akt administracyjnych). Mając na uwadze teren, na którym Skarżący odbywał służbę, obowiązkiem Kierownika Urzędu było zbadanie, czy wobec Zainteresowanego nie zachodziły przesłanki z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy ( art. 7 i art. 77 § 1 kpa)- w szczególności przez poszukiwanie we właściwych archiwach informacji, pozwalających na wykluczenie bądź potwierdzenie udziału Skarżącego z oddziałami UPA. Organ administracji publicznej nie załączył do akt administracyjnych nawet wykazu jednostek, które w latach powojennych zwalczały ugrupowania zbrojnego podziemia, nadesłanego przez Centralne Archiwum Wojskowe przy piśmie z dnia 22. 8. 1995 r. Ze znanego Sądowi z urzędu pisma Szefa Wydziału Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 13 marca 2001 r. nr 1035/WCh IV/Eob wynika, że żołnierze 14 pułku KBW od czerwca 1948 do 1950 r. brali udział w zwalczaniu NSZ, poakowskiego zbrojnego podziemia, band rabunkowych; przy czym nie odnaleziono wykazów imiennych żołnierzy, którzy uczestniczyli w tych akcjach w aktach jednostki ( k. 20 akt sądowych). Ponieważ 14 pułk KBW powstał w wyniku reorganizacji na podstawie rozkazu organizacyjnego nr 028/E/)rg. dowódcy KBW z 16 października 1947 r. w województwie olsztyńskim (M. Jaworski " Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego 1945-65" W. MON- Wojskowy Instytut Historyczny 1984 s.130), przeto powołane pismo CAW z 13.3.2001 r. nie pozwoliło zweryfikować twierdzeń Skarżącego o udziale w walkach z oddziałami UPA w okresie od 20 września 1947 r. do czerwca 1948 r. . Dokumenty wskazujące z kim walczyły jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, znajdują się w różnych zbiorach- zarówno w zespołach akt Centralnego Archiwum Wojskowego (niekoniecznie w aktach danej jednostki), Dziennikach działań bojowych dowództwa WBW województwa olsztyńskiego, białostockiego, rzeszowskiego i krakowskiego, jak i w zespołach akt byłego Ministerstwa Bezpieczeństwa Wewnętrznego bądź byłych Wojewódzkich Komend Milicji, bowiem do każdej z podgrup operacyjnych KBW, prowadzących w latach 1947-49 walki z oddziałami niepodległościowego podziemia w polu, dołączano jednego bądź dwu funkcjonariuszy Bezpieczeństwa Publicznego czy MO, by na bieżąco wykorzystywać wiedzę dla zwalczania owych konspiracji ( T. Walichnowski "U źródeł walk z podziemiem reakcyjnym w Polsce" Książka i Wiedza 1980- wyd. II s. 262, 274- 275, 278; M. Jaworski- op.cit. s.167- 179). Zarówno bibliografia i przypisy tych, jak i innych publikacji ( przykładowo: K. Krajewski, T.Łabuszewski "Białostocki Okręg AK-AKO VII 1944- VIII 1945" VOLUMEN + BELLONA 1997; "Dzieje polskiego podziemia na Białostocczyźnie 1939-56- Materiały z sesji naukowej- 24.4.1992- w Instytucie Studiów Politycznych PAN" Toruń 1992; R. Wnuk "Lubelski Okręg AK, DSZ i WiN 1944-47" VOLUMEN 2000, bądź nowszych) wskazują na drobiazgowość źródeł, określających przebieg, miejsca starć i potyczek, imienne wymienianie strat ( zabitych, rannych) własnych i przeciwnika, wskazywanie nazw zwalczanych oddziałów bądź pseudonimów dowódców etc). Przesłanki zachowania uprawnień w każdej sprawie winny być badane indywidualnie; jedynie staranne ustalenia w oparciu o zgromadzone dowody, przy uwzględnieniu ustaleń historyków ( odpowiednio- G. Romanowski "Odmowa na wszelki wypadek. Gdy brakuje wiedzy historycznej", K. Lesiakowski w: "Rzeczpospolita" z 29.8.2002 s. C1), pozwolą na potwierdzenie lub wykluczenie, czy Skarżący- uwzględniwszy charakter służby i jej okres- w istocie walczył z oddziałami UPA. Do faktów powszechnie znanych należy to, że zarówno w województwie olsztyńskim, jak i białostockim, z uwagi na brak ludności ukraińskiej, oddziały UPA nie działały. Kierownik Urzędu, dokonawszy kwerendy dowodów, rozważy także, że po zakończeniu akcji "Wisła" (jesień 1947 r.), śmierci krajowego kierownika OUN Jarosława Starucha- "Stiacha" ( 18.9.1947 r.) i komendanta grupy "San"- "Oresta" ( 2. 3. 1948 r.; T. Walichnowski- op. cit. s. 262- 263,266- 267; M. Jaworski- op.cit. s. 164-165), na tym terenie nie było oparcia w miejscowej ludności ukraińskiej dla UPA, co doprowadziło wiosną 1948 r. do całkowitego oczyszczenia południowo- wschodniego rejonu kraju z nacjonalistycznego podziemia ukraińskiego (M. Jaworski- op.cit. s. 166). Okres służby Skarżącego obejmuje zarówno okres poprzedzający całkowitą likwidację oddziałów UPA, jak i okres po ich likwidacji. Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c, art. 135 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.). /-/ E.Podrazik /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski JFS