II SA/Po 393/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant St. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2012r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta, Kierownika Filii J. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P.) z dnia [...] 2011 r. nr [...], którą odmówiono K. K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu: żywności w sierpniu i wrześniu 2011 r. w łącznej wysokości 207,41 zł, nasion w wysokości 4 zł, doładowania telefonu w łącznej wysokości 150 zł, folii ogrodowej w wysokości 28,75 zł, biletów komunikacyjnych w łącznej wysokości 16,75 zł, śrub w wysokości 4,43 zł, cementu w wysokości 8,44 zł, szpachla w wysokości 5,90 zł, farby i tarczy ściernej w wysokości 21,01 zł, wkrętów w wysokości 2,20 zł, desek, impregnatu, śrub, papieru ściernego w wysokości 43,59 zł, piłki, wierteł, kostki w wysokości 10,55 zł, młotka tarczy, 4 sztuk desek w wysokości 10 zł, rozpuszczalnika w wysokości 19,08 zł, bagażnika rowerowego w wysokości 5 zł, dętki rowerowej w wysokości 12 zł, drzewka owocowego w wysokości 15 zł, kary bibliotecznej w wysokości 5 zł, farby i tarczy ściernej w wysokości 21.01 zł, żyłki w wysokości 7 zł oraz na zakup grzejnika olejowego i pilarki elektrycznej w wysokości 250 zł, a także na potrzeby córki. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym. W dniach 12, 14, 21, 26 i 30 września 2011 r. oraz 3 października 2011 r. K. K. wystąpił o przyznanie mu pomocy między innymi w postaci zasiłku celowego na wyżej wymienione cele i w wyżej opisanych kwotach. Swój wniosek ponowił podczas wywiadu środowiskowego, który miał miejsce w dniu 21 września 2011 r. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2011 r. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy. Organ wskazał, iż w wyniku wywiadu środowiskowego ustalono, że: wnioskodawca nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych; zamieszkuje w domku letniskowym na działce należącej do jego ojca; domek (altana) ten jest zadbany, domek jest ocieplony, otynkowany i ogrzewany (piecykiem elektrycznym oraz tzw. "kozą"); przedmiotowy domek letniskowy został zaadaptowany na cele mieszkalne. W chwili obecnej zachodzi potrzeba remontu dachu altanki. Wnioskodawca w okresie od 26.07.2011 r. do 9.09.2011 r. przebywał na leczeniu w Wojewódzkim Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w G., utrzymuje się ze środków z pomocy społecznej: zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w wysokości 238,50 zł przyznany na okres od 1 maja do 30 września 2011 r., ponadto z zasiłku na zakup żywności w wysokości 400 zł miesięcznie, przyznanego na okres od 1 maja do 30 września 2011 r. Następnie Prezydent Miasta P. wyjaśnił, iż prawo do pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Kryterium to wynosi 477 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Organ ustalił, że K. K. spełnia to kryterium. Organ dodał także, iż wnioskodawcy została przyznana odrębnymi decyzjami z dnia [...] 2012 r. i [...] 2012 r. pomoc w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu: plecaka w kwocie 9 zł, regulatora do grzejnika olejowego w kwocie 18,45 zł, spodni dresowych w kwocie 40 zł, opału w kwocie 400 zł, leków w kwocie 41,37 zł, 2 ręczników w kwocie 20 zł, obuwia w kwocie 60 zł, odkurzacza i worków w kwocie 115,66 zł oraz zasiłek celowy na remont dachu i transport w kwocie 850 zł. Przyznano ponadto wnioskodawcy zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia oraz zasiłek na zakup żywności w kwocie 400 zł miesięcznie w okresie od 1.10.2011 r. do 31.12.2011 r. W ocenie organu udzielane skarżącemu wsparcie jest wystarczające i odpowiednie do jego sytuacji, zabezpiecza niezbędne potrzeby bytowe, a także jest zgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej. Jednocześnie organ stwierdził, że wymienione we wniosku potrzeby, których sfinansowania domaga się strona, nie należą do niezbędnych potrzeb życiowych, a udzielone zainteresowanemu wsparcie finansowe jest zgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej, zgodnie z przywołanym art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. W zakresie wniosku o udzielenie pomocy na zaspokojenie potrzeb bytowych córki zainteresowanego organ zauważył, iż strona nie ma orzeczonego obowiązku alimentacyjnego względem córki, nie mieszka z nią i nie konsultuje potrzeb córki z byłą żoną, która sprawuje nad nią opiekę, ponadto organ ustalił, iż W. K., ojciec wnioskodawcy, płaci zasądzone na wnuczkę przez sąd rodzinny alimenty w kwocie 200 zł miesięcznie. Co do pomocy na zakup grzejnika olejowego, organ wskazał, że grzejnik po zamontowaniu zakupionego regulatora jest sprawny. Co do kosztów zakupu żywności, organ podniósł, że koszty te wnioskodawca powinien ponieść ze środków przyznanych mu na ten cel decyzją z dnia 18 marca 2011 r. Natomiast odnośnie pokrycia pozostałych wnioskowanych zakupów, organ stanął na stanowisku, iż nie należą one do kategorii niezbędnych potrzeb na zaspokojenie których przyznawane są zasiłki celowe z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ wskazał, że pomoc społeczna udzielana jest w celu przezwyciężania trudnej sytuacji życiowej, gdy uprawnienia, zasoby i możliwości wnioskodawcy uniemożliwiają mu ich przezwyciężenie. Pomoc ta ma charakter fakultatywny i uzależniona jest od indywidualnych okoliczności sprawy oraz możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej, który musi brać pod uwagę potrzeby pozostałych klientów nieosiągających dochodów. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł osobiście K. K.. W uzasadnieniu decyzji z dnia 14 marca 2012 r. organ odwoławczy powołał się na wykładnię art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wskazując na charakter zasiłku celowego nakierowanego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Odnosząc się do wniosku w części dotyczącej środków na zakup żywności, organ odwoławczy uznał, w ślad za organem I instancji, że pomoc na zakup żywności winna być zaspokojona z przyznanego zainteresowanemu zasiłku na zakup żywności w kwocie 400 zł miesięcznie, ponadto w pełni podzielił stanowisko organu I instancji co do pomocy na zaspokojenie potrzeb córki skarżącego. Organ stwierdził również, iż żadna z pozostałych potrzeb, wskazanych we wnioskach zainteresowanego, nie jest niezbędną potrzebą bytową, a tylko na zaspokojenie takich potrzeb może być przyznany zasiłek celowy. Ponadto organ odwoławczy wskazał na uznaniowy charakter przyznawania pomocy w postaci zasiłku celowego. Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł K. K., dołączając do niej szereg dokumentów mających w jego przeświadczeniu znaczenie dla sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skargę należało oddalić, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. (Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Poznaniu Filia J.) są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Analizowana sprawa dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm. - dalej. u.p.s.) może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Dotyczy to w szczególności pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna w zakresie formalnym uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, jak i szczególne zawarte w ustawie o pomocy społecznej (art. 106 ust. 4) oraz w rozporządzeniu wykonawczym w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia materialnoprawne zasady zawarte w ustawie o pomocy społecznej Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy, zakres i cel świadczeń, jakie skarżącemu już przyznano, należało rozważyć, czy potrzeby, o jakich sfinansowanie z pomocy społecznej wystąpił skarżący, są potrzebami "niezbędnymi" (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Sąd przyznaje rację organowi, iż w konkretnych okolicznościach sprawy zgłaszane przez skarżącego potrzeby były zbyt daleko idące, zważywszy na uzyskiwaną dotychczas pomoc społeczną. Zgodnie bowiem z intencją ustawodawcy celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Zauważyć należy, że w momencie składania wniosków o świadczenie celowe skarżącemu przysługiwał zasiłek okresowy w wysokości 238,50 zł miesięcznie i zasiłek na zakup żywności w kwocie 400 zł miesięcznie, przyznane na ten sam okres 1 maja do 30 września 2011 r. Ponadto decyzjami z dnia [...] i [...] 2011 r. udzielono skarżącemu świadczeń w postaci zasiłków celowych na pokrycie niezbędnych potrzeb bytowych. Zdaniem Sądu, organ nie miał podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego w zakresie udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na świadczenia wyszczególnione w sentencji decyzji, bowiem dotyczyły potrzeb, na których zaspokojenie skarżący otrzymał już regularną (zasiłek na zakup żywności) lub doraźną (zasiłek celowy na remont, leki, odzież, obuwie, odkurzacz, regulator do grzejnika ) pomoc finansową, a w pozostałej części potrzeb, które w ustalonym stanie faktycznym nie służą bezpośrednio realizacji niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy. Przyznanie świadczenia w takim zakresie stałoby się w istocie uzyskaniem źródłem utrzymania, a nie pomocy w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie pracuje (co wynika z wywiadu środowiskowego), a żadna z potrzeb, których sfinansowania domagał się ze środków pomocy społecznej, nie jest też środkiem bezpośrednio służącym do wykonywania pracy, nie jest urządzeniem potrzebnym w pracy ani środkiem transportu. Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że pomoc, jaką przyznano K. K. za okres od maja do końca 2011 r., była pomocą wystarczającą w świetle jego potrzeb i możliwości. Nie zachodziły podstawy do przyznania skarżącemu pomocy na zakup szeregu przedmiotów i materiałów do konserwacji i remontu zamieszkiwanego domku letniskowego i obejścia. Choć tego rodzaju pomoc w szczególnych sytuacjach może być przyznana, to jednak Sądu uznał, że wobec regularnego, comiesięcznego wsparcia finansowego, można było oczekiwać od skarżącego, iż zorganizuje on prace konserwacyjne lub remontowe bądź pozyska środki na tego rodzaju cel w ramach własnej aktywności. Należy wskazać, że skarżącemu przyznano kwotę 850 zł na niezbędny remont dachu i transport. W tym miejscu trzeba podkreślić, że wykorzystując instytucję zasiłku celowego nie można żądać od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb osób potrzebujących w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Jak wskazano, organ - oceniając sytuację materialną danej osoby - może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. W przypadku skarżącego pomoc wspierająca go realizowana jest w formie regularnych świadczeń w postaci przyznania określonej kwoty pieniężnej. Prośby o przyznanie pomocy na potrzeby córki nie można było uznać, skoro skarżący nie ma nad nią ustalonego obowiązku alimentacyjnego, a opiekę sprawują inne osoby (to jest matka, zaś alimenty na wnuczkę w wysokości 200 zł miesięcznie płaci ojciec skarżącego – W. K.). Nie była to zatem "niezbędna" potrzeba, o jakiej przyznanie mógł się ubiegać skarżący w związku ze swoją sytuacją materialną. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., Nr 270) orzekł jak w sentencji wyroku.