II SA/Po 393/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 stycznia 2015r. wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. M. i J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2014r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K.Witkowicz-Grochowska Skarżący H. M. i J. M. wnieśli o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wyroku wraz z uzasadnieniem, gdyż już wielokrotnie dokonywali zapłaty po 200 zł, 500 zł oraz za adwokata. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca argumentowała, że uzyskuje jedynie wynagrodzenie za pracę w wysokości [...]zł brutto miesięcznie, a skarżący emeryturę w wysokości [...]zł brutto miesięcznie. Ponoszą koszty stałych opłat za utrzymanie domu – za prąd, wodę, telefon, opał, dojazd do pracy skarżącej w kwocie [...] zł dziennie. Oświadczyli, że wspólnie prowadzą swoje gospodarstwo domowe. Nie posiadają żądnej nieruchomości, oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, skarżący zostali wezwani, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej "p.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosków poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wątpliwość budziła rzeczywista wysokość dochodów oraz posiadany stan majątkowy, skoro sprawa dotyczy nieruchomości, której współwłaścicielami są skarżący. Nie podano także wysokości ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania rodziny. Wezwania prawidłowo doręczone skarżącym w dniu 5 grudnia 2014r., pozostały bez jakiejkolwiek odpowiedzi (k. 80, 81 akt sąd.). Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskują skarżący oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (PIT). Ustalenie wszystkich aktualnych rzeczywistych dochodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżących w przedmiocie przyznania prawa pomocy, zwłaszcza że jak sami podnosili uiścili już koszty sądowe w sprawie – wpis od skargi. Nadto wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych skarżących za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawcy realnie dysponują. Istotne znaczenie dla możliwości płatniczych skarżących ma także ustalenie, czy i jakie dochody przynoszą posiadane nieruchomości, oraz w jakiej wysokości zobowiązani są ponosić koszty ich utrzymania. Tym bardziej w sytuacji, gdy skarżący podają we formularzach, że żadnych nieruchomości nie posiadają, a sprawa dotyczy nieruchomości, której są współwłaścicielami. Wyjaśnienia wymagał, więc posiadany stan majątkowy skarżących. Zwrócono się także o wyjaśnienie, czy prowadzą działalność rolniczą i gospodarczą, a jeżeli tak to jakie mają przychody i jakie ponoszą koszty tych działalności. Wymagane jest również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania domu i skarżących, co pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi rzeczywiście rozporządzają. Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie są skarżący). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawcy powinni poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołują, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawców dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawców. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżących zawarte w treści formularzy o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawców. Wnioski o prawo pomocy nie zawierały, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów sądowych, chociażby w części. Niewystarczające jest gołosłowne twierdzenie, że nie stać ich na zapłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżący nie złożyli żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego, a także nie przedłożyli żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać ich na uiszczenie dalszych kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zwłaszcza, że ponieśli wpis od skargi. Wobec powyższego opierając się o treść formularzy wniosków o prawo pomocy przyjąć należy, że złożone w niniejszej sprawie oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawców. Brak współpracy skarżących, ubiegających się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskujących. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżących, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, oddalić należało wnioski o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K.Witkowicz-Grochowska