II SA/Po 396/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2025 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy T. z 21.01.2025 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480,- (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Decyzją z 20 grudnia 2021 r. nr [...] Wójt Gminy T., ustalił K. B.-B. (dalej także jako skarżąca, strona) na okres od 01 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r.: a) prawo do zasiłku rodzinnego oraz prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko: E. B.-B., b) prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko: G. S.. Pismem z 05 grudnia 2024 r. Wojewoda W. zawiadomił Wójta Gminy T., że w sprawie K. B.-B. od 01 sierpnia 2014 r. znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z ustaleniami Wojewody, od dnia 01 sierpnia 2014 r. jest ona bowiem uprawniona do renty na terytorium [...]. Decyzją z 21 stycznia 2025 r. nr [...] Wójt Gminy T., powołując się na art. 3 pkt 11, art. 8, art. 12a, art. 14, art. 20 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 23, art. 23a, art. 24, art. 26 ust. 1 i ust. 2, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm., dalej jako u.ś.r.), rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 06 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1340), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2024 roku, w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 14 sierpnia 2024 r. poz. 1238), art. 104, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej jako K.p.a.), uchylił w okresie od 01 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. opisaną na wstępie decyzję własną z 20 grudnia 2020 r. "w części przyznającej prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko E. B.-B. i G. S. na okres od dnia 01 listopada 2022 r. do dnia 31 października 2023 r.". Uzasadniając napisał, że zgodnie z art. 23a ust. 5 u.ś.r. w przypadku gdy Wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W myśl art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W odwołaniu skarżąca, zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o uchylenie decyzji oraz umorzenie postępowania, zarzucając: 1) naruszenie art. 8 K.p.a. tj. zasady zaufania do władzy publicznej poprzez nieprzeprowadzenie przez organ postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, bowiem odwołująca na bieżąco informowała organ o pobieraniu renty rodzinnej "Anw" z H. , w związku ze śmiercią jej męża, czego organ nigdy wcześniej nie kwestionował, przyznając w kolejnych okresach zasiłek skarżącej. W 2014 r. roku organ zgłosił się do swojego prawnika w celu weryfikacji możliwości przyznania skarżącej świadczeń rodzinnych w związku z pobieraniem przez nią renty rodzinnej w H. i. Pełnomocnik ocenił jako niemożliwe aktualne przerzucanie odpowiedzialności na skarżącą, która od początku informowała organ o swojej sytuacji finansowej i otrzymywanym innym świadczeniu w H. , 2) naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. poprzez brak klarownego uzasadnienia prawnego decyzji, bowiem organ nie określił które dokładnie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają według niego zastosowanie w sprawie, pomimo powołania się na nie. Ponadto organ ponownie w trzecim akapicie uzasadnienia nie wskazał aktu prawnego, na którego art. 23a ust. 5 się powołuje; 3) art. 32 u.ś.r. bowiem skarżąca od 2014 r. na bieżąco przedkładała organowi pełną dokumentację z H. i wraz z jej tłumaczeniem na język polski, dowodzącą pobierania renty rodzinnej w H. w kwocie ok. 75 euro miesięcznie. Organ pomimo dostarczania przez odwołującą przetłumaczonej pełnej dokumentacji z H. po analizie sprawy przez prawnika przyznał odwołującej prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Decyzją z 03 kwietnia 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO wskazało, że celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do tych świadczeń. Oznacza to, że to Wojewoda ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dokonanie takich ustaleń obliguje właściwy organ do uchylenia uprzednio wydanej decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczenia rodzinnego. Uchylenie decyzji w trybie art. 23a ust. 5 u.ś.r. nie kończy jednak postępowania o przyznanie zasiłku rodzinnego. Oznacza zmianę właściwości organu, a nie pozbawienie prawa do takiego świadczenia. Ustawodawca wyraźnie wskazał, że to wojewoda (a nie jakikolwiek inny organ lub organy) samodzielnie ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Prawidłowość tego ustalenia może być poddana ocenie dopiero na etapie kontrolowania wydanych przez wojewodę decyzji w sprawie przyznania albo zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zdaniem SKO organ właściwy po otrzymaniu informacji od wojewody nie ma swobody działania, jest zobligowany do zastosowania art. 23a ust. 5 u.ś.r. Nie jest uprawniony do badania zasadności ustaleń wojewody, nie dokonuje analizy przesłanek, w oparciu o które wojewoda stwierdził, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego. W skardze K. B.-B., zastępowana przez tego samego zawodowego pełnomocnika, wniosła o uchylenie decyzji w całości i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy i umorzenie postępowania organu I instancji. Pełnomocnik zarzucił naruszenie: 1) art. 32 u.ś.r. bowiem skarżąca od 2014 r. na bieżąco przedkładała organowi I instancji pełną dokumentację z H. wraz z jej tłumaczeniem na język polski, dowodzącą pobierania renty rodzinnej w H. w kwocie ok. 75 euro miesięcznie. Organ pomimo dostarczania przez odwołującą przetłumaczonej pełnej dokumentacji z H. po analizie sprawy przez prawnika przyznał skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, 2) art. 23a ust. 5 u.ś.r. bowiem SKO podnosi, że uchylenie decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych wynika ze zmiany sytuacji w toku pobierania świadczeń rodzinnych, co stanowi przesłankę do uchylenia decyzji, jednakże w przedmiotowej sprawie nie nastąpiła zmiana sytuacji skarżącej, gdyż skarżąca od 2014 r. na bieżąco przedkładała organowi I instancji pełną dokumentację z H. wraz z jej tłumaczeniem na język polski dowodzącą pobierania przez nią renty rodzinnej w H. w kwocie ok. 75 euro miesięcznie; 3) art. 8 K.p.a. tj. zasady zaufania do władzy publicznej poprzez nieprzeprowadzenie przez organ postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, bowiem odwołująca na bieżąco informowała organ o pobieraniu renty rodzinnej "Anw" z H. , w związku ze śmiercią jej męża, czego organ I instancji nigdy wcześniej nie kwestionował, przyznając w kolejnych okresach zasiłek skarżącej. W 2014 r. roku Wójt zgłosił się do swojego prawnika w celu weryfikacji możliwości przyznania skarżącej świadczeń rodzinnych w związku z pobieraniem przez nią renty rodzinnej w H. Pełnomocnik ocenił jako niemożliwe aktualne przerzucanie odpowiedzialności na skarżącą, która od początku informowała organ o swojej sytuacji finansowej i otrzymywanym innym świadczeniu w H. , 4) art. 77 § 1 kpa, tj. nakazu zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zdaniem pełnomocnika SKO nie rozpatrzyło całego materiału dowodowego gdyż błędnie uznało, że w toku pobierania świadczeń rodzinnych sytuacja skarżącej uległa zmianie, gdy faktycznie sytuacja skarżącej była niezmienna od 2014 r., kiedy wystąpiła z wnioskiem o świadczenia rodzinne. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż przedstawiono to w jej zarzutach. Wyjaśniając przesłanki podjętego przez Sąd rozstrzygnięcia przypomnieć trzeba, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Sądowa kontrola obejmuje swoją kognicją m.in. decyzje administracyjne, o czym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej P.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd jest zobowiązany z urzędu wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności mające wpływ na wynik sprawy, choćby nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą. Taka sytuacja zasadniczo miała miejsce w niniejszej sprawie. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Wójta w przedmiocie uchylenia prawa skarżącej do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego, na dwójkę jej dzieci. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji. W niniejszej sprawie rozpatrywany jest przypadek zasiłku rodzinnego przyznanego w okresie od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Wójt był organem administracji publicznej odpowiedzialnym za sprawę przyznania zasiłku rodzinnego na każdą z córek skarżącej. Z tego też względu Wójt był organem właściwym w przedmiocie uchylenia prawa skarżącej do zasiłku rodzinnego. Wójt powziął wiadomość od Wojewody, że w odniesieniu do skarżącej znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda ustalił, że od 2014 r. skarżąca pobiera świadczenie rentowe z terytorium K. N.. Ta okoliczność stanowiła dla Wójta podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie uchylenia prawa skarżącej do zasiłku rodzinnego na obydwie jej córki. Organ przyznający tego rodzaju świadczenie jest związany ustaleniami wojewody i nie ma możliwości, podważania takich ustaleń, ani zaniechania wszczęcia postępowania ukierunkowanego na uchylenie prawa do świadczenia (zob. np. wyrok NSA z dnia 15 maja 2025 r., sygn. akt I OSK 1073/23). Zdaniem Sądu organy administracji publicznej w niniejszej sprawie co do zasady podjęły trafne rozstrzygnięcia. Ujawnienie zaistnienia koordynacji przepisów zabezpieczenia społecznego niejako przenosi właściwość rzeczową między polskimi organami administracji publicznej. Nie oznacza to wcale konieczności zwrotu przyznanego świadczenia, a jedynie konieczność rozpatrzenia przyznania świadczenia przez właściwy rzeczowo podmiot (por. wyrok WSA w Poznaniu z 05 lutego 2025 r. II SA/Po 582/24). Sąd dostrzegł jednak okoliczność, która podaje w wątpliwość trafność zapadłych rozstrzygnięć. W aktach sprawy dołączonych do skargi znajduje się pismo Wojewody z 10 kwietnia 2025 r., a więc sporządzone już po wydaniu decyzji przez SKO, w którym tenże Wojewoda zwraca uwagę na okoliczność, że przepisy o koordynacji nie dotyczą G. S., a więc jednej z córek skarżącej. Wojewoda zastrzegł, że prosi Wójta o nieuchylanie prawa skarżącej do świadczeń rodzinnych wobec tej córki. Sąd stwierdził, że jest to okoliczność, która nie pozwala na ostanie się obu decyzji w obrocie prawnym. Skarżąca pobierała zarówno świadczenie wychowawcze (przyznawane na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci) jak i świadczenia rodzinne (przyznawane na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych). Pomimo tego, przepisy obu ww. ustaw posiadają tożsamo brzmiące przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810 z późn. zm., zwanej dalej "u.p.p.w.d.") oraz art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2024 r. poz. 323 ze zm.) zgodnie z którym w przypadku gdy Wojewoda, w sytuacji o której mowa w ust 2, ustali że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzje przyznająca świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Obydwa wspomniane przepisy traktują o pobycie rodzica dziecka w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. To zagadnienie z kolei jest uregulowane w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L. z 2004 r. Nr 166, poz. 1). Biorąc pod uwagę, że skarżąca pobiera rentę z h. systemu rentowego, jak twierdzi z tytułu śmierci męża, a także to, że dwie córki skarżącej noszą różne nazwiska, co uprawdopodobnia tezę, aczkolwiek wymaga to wyjaśnienia w ponownie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, że koordynacja zachodzi w odniesieniu do starszej córki skarżącej – E. B. B. – gdyż jej ojciec przebywał w K. N., a to pobyt w państwie członkowskim Unii Europejskiej rodzi stosunek koordynacyjny. Należy wyjaśnić bezsprzecznie, wobec nieco sprzecznych komunikatów Wojewody, wobec kogo ostatecznie zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda stwierdził, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie mają zastosowania wobec G. S. – drugiej córki skarżącej. Wyjaśnienia wymaga również to, czy pobyt zmarłego męża skarżącej w K. N., po którym skarżąca pobiera świadczenie rentowe, mógł mieć jakikolwiek wpływ na kwestię pobierania zasiłku rodzinnego względem G. S.. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 P.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.). Sąd zasądził zwrot kosztów w wysokości 480 zł, na które złożyła się opłata za czynności radcy prawnego reprezentującego skarżącą w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku). Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji będzie się kierować oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania, wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku.