II SA/Po 400/20

Dnia 11 sierpnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi Ł. D. na czynność Prezydenta Miasta z dnia [...] marca 2020r. nr [...] w przedmiocie zapewnienia transportu do placówki oświatowej I. Uchyla zaskarżoną czynność II. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz skarżącego kwotę [...]([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Pismem z dnia [...] marca 2020 r., nr [...], skierowanym do Ł. D. (dalej: skarżącego), Prezydent Miasta wskazał, że w odpowiedzi na wniosek z dnia [...] lutego 2020 r. w sprawie dowozu dziecka J. D. do SOSW w K. informuje, że po indywidualnym rozpatrzeniu sprawy i otrzymaniu informacji w dniu [...] marca 2020 r. od Dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego Nr [...] ul. [...] w G. wynika, że placówka ta gwarantuje przyjęcie dziecka skarżącego. Organ wyjaśnił, że szkoła ta jest przygotowana do zapewnienia pełnej realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z dnia [...] maja 2017 r. na każdym etapie edukacyjnym. Organ poinformował, że placówka ta prowadzi zarówno zajęcia z pomocy psychologiczno-pedagogicznej realizując wskazania zawarte w orzeczeniu. Zajęcia rewalidacyjne prowadzone są zgodnie z analizą zawartą w IPET ucznia oraz na podstawie wielospecjalistycznej oceny okresowej przygotowywanej przez zespół uczący. Porady i konsultacje zalecone w orzeczeniu są realizowane podczas działań doraźnych oraz w godzinach pracy pedagoga i psychologa wg. potrzeb rodziców. Placówka posiada również wysoko wykwalifikowaną kadrę pedagogiczną, specjalizującą się w pracy z uczniami ze spektrum autyzmu. Organ wskazał, że po dokonaniu indywidualnej analizy wniosku skarżącego podtrzymuje swoje stanowisko z dnia [...] grudnia 2019 r. i nie znajduje uzasadnienia w pokrywaniu kosztów dowozu dziecka skarżącego do SOSW w K.. Pismem z dnia [...] kwietnia 2020 r., skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skargę na czynność Prezydenta Miasta z dnia [...] marca 2020 r., znak: [...]. Skarżący zarzucił organowi naruszenie: 1) art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe poprzez błędną jego wykładnię polegającą na bezzasadnej odmowie zwrotu kosztów przejazdu niepełnosprawnego ucznia z miejsca zamieszkania do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w K. wskutek błędnego uznania, że najbliższą placówką edukacyjną w rozumieniu wskazanych wyżej przepisów jest Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr [...] w G., podczas gdy organ zaniechał należytego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, w szczególności wykazania, iż wskazana przezeń placówka edukacyjna jest dostosowana do indywidualnych psychofizycznych potrzeb małoletniego ucznia, które wynikają z jego niepełnosprawności, 2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku pełnego wyjaśnienia sprawy zgodnie ze stanem faktycznym oraz dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów. Pismem z dnia [...] maja 2020 r., złożonym w odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej odrzucenie, z uwagi na to, że Prezydent Miasta nie posiada zdolności sądowej a ewentualnie o jej oddalenie. W piśmie tym wskazano, że w G. znajdują się dwa specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze zajmujące się kształceniem dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z uwagi na niepełnosprawności sprzężone, w tym niepełnosprawność umysłową w stopniu umiarkowanym, tj.: Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr [...] przy ul[...] oraz Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy Nr [...] przy ul. [...]. Wypełniając obowiązek ustawowy prezydent przeanalizował złożony wniosek o zwrot kosztów dowozu ucznia do szkoły w kontekście dwóch elementów składających się na bliskość w rozumieniu Prawa oświatowego. Element położenia geograficznego, tj. odległość szkoły od miejsca zamieszkania ucznia oraz element posiadania przez daną placówkę oświatową warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności. Jeśli chodzi o element geograficzny, to bezsporne jest, że bliższe miejscu zamieszkania ucznia są ośrodki w G., które znajdują się w odległości odpowiednio [...] km i [...] km. Droga do ośrodka w K. jest kilkukrotnie dłuższa i wynosi niespełna [...] km. W przypadku drugiego elementu, prezydent, w toku postępowania wyjaśniającego zwrócił się pismami z dnia [...] marca 2020 r. do dyrektorów ośrodków w G. z prośbą o udzielenie informacji czy są w stanie przyjąć ucznia i wypełnić zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Do korespondencji skierowanej do dyrektorów placówek, prezydent dołączył zanonimizowane orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Organ wyjaśnił, że pismem z dnia [...] marca 2020 r. Dyrektor Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego Nr [...] w G. odpowiedział, że ośrodek "może w pełni zrealizować wszystkie zalecenia wskazane w orzeczeniach dziesięciu spośród siedemnastu przypadków dzieci". Jednocześnie wyjaśnił, że nie ma możliwości przyjęcia i zrealizowania zaleceń zawartych w orzeczeniach nr [...], z uwagi na brak zapisu w orzeczeniu o niepełnosprawności intelektualnej w stopniu umiarkowanym, znacznym lub głębokim, co jest warunkiem edukacji w ośrodku. Pismem z dnia [...] marca 2020 r. Dyrektor Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego Nr [...] w G. odpowiedział, że "jest w stanie przyjąć dzieci oraz wypełnić zalecenia wskazane w orzeczeniach oznaczonych nr [...]". Natomiast w stosunku do orzeczeń nr [...] i [...] z uwagi na wskazane niepełnosprawności nie ma możliwości przyjęcia dzieci do ośrodka. Z powyższego wynika więc, że zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego dla ucznia (Nr [...]) mogą zostać zrealizowane przez Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy Nr [...] w G.. Organ wskazał również, że w odpowiedzi na zapytanie Dyrektora Wydziału Edukacji Urzędu Miejskiego w G. z dnia [...] listopada 2019 r. dotyczące możliwości przyjęcia i wypełnienia zaleceń wskazanych w orzeczeniach o potrzebie kształcenia specjalnego dyrektorzy ośrodków z G. zapewnili, że są w stanie przyjąć i wykonać wszystkie zalecenia zawarte w orzeczeniach. Przesłane wiadomości zawierały ponadto szczegółową informację o prowadzonych w każdym z ośrodków zajęciach terapeutycznych. Zdaniem organu, istotne dla sprawy jest również to, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, z których wynikałoby, że spośród trzech ośrodków specjalnych prowadzonych przez ten sam podmiot tylko ośrodek w K. jest w stanie spełnić zalecenia wynikające z posiadanych orzeczeń. Twierdzenia zawarte w skardze są więc wyłącznie subiektywną opiniami skarżącego i nie mają wpływu na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Skarżący, pismem z dnia [...] czerwca 2020 r., odniósł się do stanowiska zawartego w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie, kontroli Sądu poddano czynność Prezydenta Miasta z dnia [...] marca 2020 r. w postaci odmowy pokrywania kosztów dowozu dziecka skarżącego do Specjalistycznego Ośrodka Szkolono-Wychowawczego w K.. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd nie uwzględnił zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku o odrzucenie skargi. Skarżący w sposób czytelny zakwestionował bowiem czynność, która została dokonana przez Prezydenta Miasta. Fakt, że organ ten działa w imieniu Gminy nie stanowi podstawy do odrzucenia skargi. Gmina nie działa tu bowiem bezpośrednio, lecz przez swój organ, jakim jest Prezydent i to właśnie czynność tego organu jest kwestionowana. Odnosząc się do przedmiotu sporu wskazać należy, że materialnoprawną podstawą skarżonej czynności jest przepis art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1148 z późn. zm.). Zgodnie z powyższym przepisem, obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia. W rozpoznawanej sprawie, z Orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z dnia [...] maja 2017 r. wynika, że u syna skarżącego zdiagnozowano autyzm wczesnodziecięcy. Wobec powyższego, zespół orzekający zaleca kształcenie specjalne dla dzieci i młodzieży z autyzmem, realizowane najkorzystniej dla J. w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym. Zespół wskazał również, że orzeczona forma kształcenia może być realizowana również w szkole ogólnodostępnej w oddziale integracyjnym, w szkole integracyjnej lub w szkole specjalnej. Zespół zalecił zajęcia rewalidacyjne w celu usprawniania funkcji percepcyjno-motorycznych, doskonalenia umiejętności komunikacyjnych, wspomagania rozwoju społecznego J. , pomoc psychologiczno-pedagogiczną w trakcie bieżącej pracy z dzieckiem w formie zajęć socjoterapeutycznych celem kształtowania prawidłowych wzorców zachowań prospołecznych w warunkach grupowych, zajęć logopedycznych celem usprawniania mowy, zajęć korekcyjno- kompensacyjnych w celu usprawniania funkcji percepcyjno-motorycznych oraz porad i konsultacji dla rodziców w celu ukierunkowywania pracy edukacyjnej i wychowawczej z chłopcem w domu a także dodatkowo pomoc nauczyciela posiadającego kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia. Skarżący, w oparciu o powyższą opinię domaga się od organu zwrotu kosztów przejazdu niepełnosprawnego ucznia z miejsca zamieszkania do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w K.. Skarżący wskazuje, że na podstawie skierowania Starosty [...] oraz orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego przez zespół orzekający w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w G. dziecko skarżącego trafiło do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w K.. Placówka ta specjalizuje się w wychowaniu i edukacji dzieci i młodzieży z zaburzeniem autystycznym. Jest to jedyna placówka w najbliższej okolicy miejsca zamieszkania dziecka skarżącego, która zapewnia wsparcie dla dzieci autystycznych. Jednakże z uwagi na oddalenie Ośrodka od miasta G., gdzie zamieszkuje skarżący wraz z rodziną, skarżący zmuszony jest do pokrywania codziennych kosztów dojazdu z miejsca zamieszkania do szkoły i powrotu. Wydatki te w znacznym stopniu uszczuplają budżet i możliwości finansowe skarżącego. W ocenie organu, wniosek skarżącego jest nieuzasadniony. Organ zwrócił bowiem skarżącemu uwagę, że Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy Nr [...] w G. gwarantuje przyjęcie dziecka skarżącego. Organ wyjaśnił, że szkoła ta jest przygotowana do zapewnienia pełnej realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z dnia [...] maja 2017 r. na każdym etapie edukacyjnym. Zdaniem organu, ośrodki w G. położone są w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania ucznia, a ponadto osiadają warunki umożliwiające prawidłowe kształcenie, co zostało ustalone w toku wnikliwego postępowania wyjaśniającego. W ocenie Sądu, stanowisko Prezydenta Miasta, który nie uwzględnił wniosku skarżącego, jest wadliwe. Wyjaśnić należy, że na użyte w art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego pojęcie "bliskości" składa się nie tylko element dotyczący położenia geograficznego, tj. odległości placówki od miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka, ale również element posiadania przez daną placówkę warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dzieci z rozpoznanym rodzajem niepełnosprawności. Ten drugi element, winien być oceniany indywidualnie w odniesieniu do treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którego zaleceń, o charakterze quasi-opinii biegłych, nie może modyfikować organ reprezentujący gminę (vide: wyrok WSA z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt. III SA/Gd 897/18, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie szkołą najbliższą w rozumieniu powyższego przepisu. Zdaniem NSA "szkołą najbliższą (...) jest tylko szkoła pozwalająca realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka, a zatem dostosowana do zdolności psychofizycznych ucznia. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie zatem szkołą najbliższą w rozumieniu cytowanego przepisu" (vide: wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1961/14). W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ nie wykazał by wskazana przez niego placówka w G. była "szkołą najbliższą" w rozumieniu wskazanego wyżej przepisu. Skarżący słusznie bowiem wywodzi, że organ, opierając się na stanowisku Dyrektora SOSW nr [...] w G., nie dowiódł, że powyższa placówka ta jest dostatecznie przystosowana do tak specyficznej formy niepełnosprawności jaką jest autyzm i inne niepełnosprawności. Jak słusznie zauważył skarżący, ogólnikowość deklaracji dyrektora wynika również z faktu braku konkretyzacji poszczególnych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej prowadzonych w SOSW nr [...] w G.. Jedyną szczegółową informacją w tym zakresie jest liczba uczniów objętych daną formą pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz liczba godzin, jaką poświęca się w SOSW nr [...] w G. na jej realizację w tygodniu. Z przedstawionego zestawienia wynika wprost, że SOSW nr [...] w G. prowadzi realnie jedynie zajęcia rewalidacyjne w wymiarze 123 godzin tygodniowo na 144 uczniów, oraz zajęcia logopedyczne dla 54 uczniów w wymiarze 22 godzin tygodniowo, a także porady i konsultacje, którymi objęte jest 101 uczniów w wymiarze godzinowym zależnym od zapotrzebowania. Co więcej, pomimo objęcia danej liczby uczniów konkretnymi formami pomocy psychologiczno-pedagogicznej SOSW nr [...] w G. w rzeczywistości nie prowadzi ich, o czym świadczy zerowy tygodniowy wymiar godzin. Stanowisko skarżącego znajduje swoje oparcie w aktach sprawy, w postaci tabeli zawartej na karcie 37 akt. Skarżący słusznie również dostrzega, że lakoniczność zapewnienia dyrektora wynika również z faktu, iż pod rodzajowymi nazwami poszczególnych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej kryje się szereg różnych konkretnych aktywności, z których nie każda jest odpowiednia bądź wystarczająca dla ucznia z konkretną niepełnosprawnością, w szczególności dotyczy to dzieci autystycznych. Skarżący słusznie dostrzegł również, że w załączonej tabeli form pomocy psychologiczno- pedagogicznej w SOSW nr [...] w G. jest adnotacja dyrektora o treści: W związku z brakiem w arkuszu organizacyjnym godzin przeznaczonych na zajęcia pomocy psychologiczno-pedagogicznej, pomoc taka udzielana jest w ramach godzin pracy pedagogów i psychologa". Jest to stwierdzenie świadczące o obejściu prawa, gdyż zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy pedagogiczno-psychologicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach, który brzmi: "Pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolu, szkole i placówce udzielają uczniom nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych oraz specjaliści wykonujący w przedszkolu, szkole i placówce zadania z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w szczególności psycholodzy, pedagodzy, logopedzi, doradcy zawodowi i terapeuci pedagogiczni [...]". Nie sposób sobie więc wyobrazić, aby zajęcia logopedyczne prowadzone były nie przez logopedę a przez pedagoga, lub zajęcia rewalidacyjne z zakresu terapii pedagogicznej nie przez terapeutę pedagogicznego, a przez psychologa. Natomiast taki stan rzeczy panuje w SOSW nr [...] w G., o czym świadczy oświadczenie dyrektora tej placówki. Powyższe dostrzeżone przez skarżącego okoliczności świadczą więc o tym, że brak jest w sprawie dowodów, że ośrodek, na który wskazuje Prezydent Miasta realnie pozwala zrealizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka, tzn. prowadzić kształcenie specjalne dla dziecka z autyzmem w formach szczegółowo wymienionych w orzeczeniu. Skarżona czynność narusza więc przepis art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe. Wobec powyższego, należało stwierdzić bezskuteczność skarżonej czynności, zgodnie z art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.). Organ, ponownie rozpoznając sprawę winien więc mieć na względzie wyżej zaprezentowaną wykładnię przepisu art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe i dokonać w związku z tym oceny twierdzeń skarżącego, który wskazuje, że placówką najbliższą jest placówka w K.. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.