II SA/Po 401/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Danuta Rzyminiak–Owczarczak (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia (...) września 2010 r., nr (...) Prezydent Miasta P., działając na podstawie art. 30 ust. 2 w związku z art. 2 pkt. 10, art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) odmówił M. K. odroczenia terminu płatności należności w wysokości (...) zł z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, ustalonej w decyzji z dnia (...) kwietnia 2010 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż wniesionym w dniu (...) lipca 2010 r. wnioskiem M. K. zwrócił się o zastosowanie ulgi w spłacie należności wypłaconej osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego poprzez odroczenie terminu jego płatności z uwagi na fakt, iż przebywa w zakładzie karnym bez możliwości zatrudnienia. Skarżący został następnie wezwany pismem z dnia (...) lipca 2010 r. do złożenia wyjaśnień. Jak ustalono wnioskodawca ma 33 lata i odbywa obecnie karę pozbawienia wolności w okresie od (...) kwietnia 2010 r. do (...) października 2013 r. Kara powyższa została orzeczona na podstawie art. 209 § 1 Kodeksu karnego w związku z uchylaniem się od obowiązku alimentacyjnego. Skarżący nie posiada żadnego majątku, w tym i nieruchomości, jest bezrobotny bez miejsca stałego zameldowania. Zgodnie z informacją uzyskaną z zakładu karnego nie złożył on dotychczas prośby o skierowanie go do zatrudnienia odpłatnego. Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów właściwy organ może na wniosek dłużnika umorzyć jego należności, odroczyć ich termin płatności lub rozłożyć je na raty, uwzględniając jego sytuację dochodową. Zdaniem organu zastosowanie powyższej ulgi powinno mieć miejsce w sytuacji, w której ciężka sytuacja dochodowa wnioskodawcy jest wynikiem działania czynników obiektywnych, na które nie ma on wpływu. W przedmiotowej sprawie za przesłanki powyższe nie może zostać uznany brak dochodów po stronie dłużnika, przez niego zawiniony z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności. Jak podkreślono odroczenie terminu spłaty należności nie daje żadnej gwarancji, że po odbyciu kary zostanie ona spłacona, ponieważ zadłużenie powstało przed pobytem w zakładzie karnym, a kara pozbawienia wolności została orzeczona na skutek nie wywiązywania się przez skarżącego z obowiązku alimentacyjnego. W opinii organu wnioskodawca, z uwagi na swój wiek oraz stan zdrowia, powinien dokładać wszelkich starań by uczynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu. Stąd też brak było podstaw do odroczenia terminu płatności powstałej należności. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. K. Skarżący w pierwszej kolejności wyjaśnił, iż ma świadomość obowiązku spłaty powstałego zadłużenia po opuszczeniu Zakładu Karnego. Wskazał, że powstałe zaległości stanowiły rezultat braku stałego zatrudnienia, a sama możliwość ich spłaty pogarsza się z uwagi na narastające od kwoty zadłużenia odsetki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) stycznia 2011 r., nr (...), działając na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt. 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji. Kolegium stwierdziło, iż skoro skarżący przyczynił się do powstania długu alimentacyjnego i nie podjął dotychczas żadnych istotnych czynności, by go zminimalizować lub zlikwidować, to nie można orzec o odroczeniu terminu płatności należności. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. K. podnosząc, że w Zakładzie Karnym znalazł się z uwagi na popełnienie czynu zabronionego określonego w art. 279 § 1 Kodeksu karnego. Spowodowało to odwieszenie kary zasądzonej na niego na podstawie art. 209 § 1 Kodeksu. Skarżący podkreślił, iż w Zakładzie Karnym zgłosił chęć podjęcia pracy, lecz nie został on do tej pory zatrudniony. Stara się on także o kurs elektryka, co umożliwiłoby my szybsze podjęcie pracy. Obecnie skarżący nie jest w stanie zapłacić powstałego zadłużenia z uwagi na brak jakiegokolwiek majątku, zaś sama możliwość jego spłaty pogarsza się z uwagi na narastające od kwoty zadłużenia odsetki. Zdaniem skarżącego spełnił on wszystkie warunki uzasadniające odroczenie spłaty powstałej należności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia prawidłowości rozstrzygnięć organów administracji publicznej dotyczących odmowy odroczenia skarżącemu terminu spłaty należności z świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Materianoprawną podstawę wydania odmownej decyzji w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.) stosownie do którego organ właściwy wierzyciela - może - na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wskazać należy, że decyzja, o której mowa w powyższym artykule stanowi decyzję wydawaną w ramach tzw. uznania administracyjnego. Użyte przez ustawodawcę w redakcji art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sformułowanie "może" wskazuje, że przepis ten pozostawia do uznania organu istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie okoliczności, uzasadniających odroczenie terminu spłaty zaległości. Podkreślenia jednak wymaga, że nie może to oznaczać dowolności rozstrzygnięcia organu. W szczególności wydanie decyzji musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek uzasadniających odroczenie terminu spłaty zaległości i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Tylko po spełnieniu takich warunków podjęta decyzja może być uznana nie za decyzję dowolną, lecz mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne wyraża się bowiem nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym przesłanek odroczenia terminu spłaty, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet w sytuacji ich istnienia (por. wyrok NSA z 16.02.2011 r., sygn. II GSK 302/10). W tym też kontekście należy wskazać, że zadaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu było między innymi ustalenie czy organy administracji publicznej w sposób wyczerpujący zgromadziły i rozpatrzyły cały materiał dowodowy oraz czy przy ocenie zgromadzonych dowodów nie została przekroczona zasada ich swobodnej oceny. Pozostawienie danego rozstrzygnięcia uznaniu administracyjnemu nie oznacza bowiem dowolności organu w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08). Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organu winno było zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy oraz jej analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w przepisach kpa. Analiza zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wskazuje, że wyjaśnienia powyższe zostały poczynione, a sama decyzja odpowiada prawu. W pierwszej kolejności wskazać należy, jak prawidłowo podały organy administracji publicznej, odroczenia terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na wniosek dłużnika alimentacyjnego jest uzależnione od sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Sąd podkreśla, że określenie powyższe należy wiązać z sytuacją, w której ciężka sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy jest rezultatem okoliczności obiektywnych, niezależnych od wnioskodawcy. Innymi słowy odroczenie terminu płatności jest możliwe wtedy, gdy na skutek działań, na które nie miał wpływu dłużnik alimentacyjny, jego sytuacja dochodowa lub rodzinna uległa pogorszeniu w stopniu uniemożliwiającym mu spłatę powstałej należności. W przedmiotowej sprawie niemożność spłaty należności skarżącego wynika z faktu, iż skarżący znajduje się w Zakładzie Karnym. Co więcej w świetle oświadczenia dyrektora powyższej placówki, skarżący odbywa karę za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego, a wiec przestępstwo niealimentacji. Niewątpliwie okoliczność powyższa nie stanowi okoliczności obiektywnej, lecz jest wynikiem systematycznego uchylania się skarżącego od nałożonego na niego obowiązku alimentacyjnego. Co więcej, jak trafnie wskazały organy administracji, nawet odroczenie terminu spłaty należności nie daje żadnej gwarancji, że po odbyciu kary zostanie ona spłacona, ponieważ zadłużenie powstało przed pobytem w zakładzie karnym a kara pozbawienia wolności została orzeczona na skutek nie wywiązywania się przez skarżącego z obowiązku alimentacyjnego. W opinii organu wnioskodawca, z uwagi na swój wiek oraz stan zdrowia, powinien dokładać wszelkich starań by uczynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu. Stąd też brak było podstaw do odroczenia terminu płatności powstałej należności. Sąd w powyższym zakresie podziela stanowisko organów, iż wnioskodawca, z uwagi na swój wiek oraz stan zdrowia, powinien dokładać wszelkich starań by uczynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu. Jak wynika z powołanego powyżej oświadczenia dyrektora Zakładu Karnego, w którym skarżący obecnie przebywa, nie podejmuje on działań zmierzających do spłaty powstałego zobowiązania. Stąd też prawidłowo uznano, że brak jest podstaw do odroczenia terminu płatności powstałej należności. Reasumując dotychczasowe rozważania wskazać należy, iż w przypadku skarżącego nie zaistniała przesłanka określona w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uzasadniająca odroczenie terminu płatności wymaganej należności. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.