II SA/Po 404/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2015 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia ... 2015 r. nr ... w przedmiocie zasiłku szkolnego; oddala skargę W dniu 22 grudnia 2014 r. B. M. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku szkolnego swojemu dziecku D. M. ze względu na trudną sytuację rodzinną i materialną w związku z chorobą córki K. M., twierdząc, że pobyt w szpitalu K. M. przyczynił się do pogorszenia sytuacji materialnej ucznia związanej z wypełnianiem obowiązku edukacyjnego. Decyzją z dnia ... 2014 r. Nr ... Burmistrz P., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: "K.p.a."), art. 90e, art. 90f, art. 90m ust. 1, art. 90n ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (dalej: "ustawa o systemie oświaty"), w oparciu o Regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy P. (Uchwała nr ... Rady Miejskiej w P. z dnia ... 2012 r.) – odmówił przyznania zasiłku szkolnego dla uczennicy D. M.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zasiłek szkolny może otrzymać uczeń znajdujący się w przejściowo w trudnej sytuacji materialnej wynikającej ze zdarzenia losowego. Jednakże z dokumentów, jakie dostarczono do organu wynika, że córka wnioskodawczyni – K. M. – przebywała na oddziale szpitalnym od 10 do 19 grudnia 2014 r. Pobyt dziecka w szpitalu w istocie może być uznany, w pewnych okolicznościach, za zdarzenie losowe, jednakże ze zdarzeniami tymi nie były związane dodatkowe wydatki rodziny o charakterze edukacyjnym. Zdaniem organu, pobyt ten nie miał charakteru zdarzenia losowego, lecz był następstwem istniejącej choroby od jej urodzenia. Dodał, że faktury dołączone do wniosku nie są potwierdzeniem powyższego faktu, lecz poniesienia kosztów przez rodzica za pobyt w hotelu. Koszty te można było obniżyć, szukając tańszych rozwiązań. Z kolei faktura za olej napędowy została wystawiona po terminie pobytu dziecka w szpitalu. Okoliczności te nie stanowią więc podstawy do przyznania zasiłku szkolnego, mającego poprawić sytuację materialną ucznia związaną z wypełnianiem obowiązku edukacyjnego, a poprawie sytuacji materialnej rodziny służy system pomocy socjalnej przewidziany w ustawie o pomocy społecznej. B. M. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.. Podniosła, że jej córka K. M. przebywała w dniach 10-19 grudnia 2014 r. w szpitalu w związku z operacją rekonstrukcji lewego ucha i przeszczepu chrząstki autogennej. Wyjaśniła, że najtańszym rozwiązaniem byłoby pozostawienie dziecka samego w szpitalu bez ponoszenia kosztów noclegu rodzica, jednakże przy ciężkim stanie zdrowia córki widziała konieczność towarzyszenia jej. Wskazała też, że faktura za paliwo z dnia 20 grudnia 2014 r. została wystawiona w dniu, w którym wracały ze szpitala, bowiem wypis ze szpitala nastąpił 19 grudnia 2014 r., a ich powrót z P. Z. miał miejsce następnego dnia. Odwołująca dodała, że przedstawienie organowi rachunków miało jedynie na celu wykazanie, że wyjazd do szpitala wiąże się z poniesieniem znacznych środków, które mogłyby zostać przeznaczone na zakupy związane z edukacją dzieci. Decyzją z dnia ... 2015 r. Nr ... Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., działając na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że opisane przez odwołującą trudności nie noszą znamion zdarzenia losowego. Przez indywidualne "zdarzenie losowe" należy rozumieć nagłe, niespodziewane, pojedyncze i niezależne od człowieka zdarzenie wywołane przyczynami zewnętrznymi, których nie można było przewidzieć. Zdarzenia losowe mogą być spowodowane przez siły przyrody i przez działania ludzi. Przykładowo za takie zdarzenia uważa się, np. kradzieże, włamania, zniszczenie domu wskutek pożaru czy zalanie wodą, nieszczęśliwe wypadki powodujące uszczerbek na zdrowiu. Pojęcie zdarzenia losowego, które podaje "Słownik języka polskiego" (PWN 1994, t. II) nie ograniczają się tylko do przypadków siły wyższej oraz do klęsk spowodowanych działaniem żywiołów lub sił przyrody. Działania człowieka mogą być również uznane za zdarzenia losowe innego człowieka. Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie pobytu w szpitalu nie można uznać za zdarzenie losowe, bowiem pobyt ten związany był z chorobą córki, która trwa od jej urodzenia. Również nie można stwierdzić, że z tym pobytem związane były dodatkowe wydatki rodziny o charakterze edukacyjnym. Dodano, że organy orzekające w sprawie nie negują trudnej sytuacji materialnej rodziny, jednakże te argumenty nie stanowią podstawy do przyznania zasiłku szkolnego, a B. M. powinna skorzystać z innej formy pomocy socjalnej przewidzianej w ustawie o pomocy społecznej. B. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła nierozpatrzenie wszystkich argumentów przemawiających za przyznaniem zasiłku szkolnego, tj. długotrwałej choroby, która utrudnia pokonywanie barier w dostępie do edukacji, wynikającej z trudnej sytuacji materialnej ucznia. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji. Skarżąca podniosła, że organ I instancji przyznał już wcześniej jej dzieciom zasiłki szkolne, stwierdzając potrzebę udzielenia pomocy materialnej w związku z ciężkim stanem zdrowia jej córki K.. Stało się to poprzez decyzje Burmistrza P. z dnia 11 czerwca 2014 r. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie naruszała prawa w takim stopniu, który uzasadniałby uchylenie zaskarżonej decyzji. Przewidziany w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty zasiłek szkolny jest jedną z dwóch (obok stypendium szkolnego) form pomocy materialnej o charakterze socjalnym, przysługującą uczniowi w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji i umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji, wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także w celu wspierania edukacji uczniów zdolnych. Ustawa przewiduje oddzielne podstawy i kryteria udzielania uczniom pomocy materialnej o charakterze socjalnym: stypendium szkolne i zasiłek szkolny. Podstawę przyznania zasiłku szkolnego stanowi art. 90e ustawy, który w ust. 1 stanowi, że zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Taka regulacja wskazuje, że ustawowymi przesłankami powstania prawa do zasiłku szkolnego są: 1) wystąpienie zdarzenia losowego, a więc zdarzenia zewnętrznego w stosunku do ucznia, którego nie można przewidzieć ani mu przeciwdziałać, 2) związek tego zdarzenia z przejściową (w związku z tym zdarzeniem) trudną sytuacją materialną. W odniesieniu do stypendium szkolnego, kryteria przyznania tego świadczenia określa natomiast art. 90d ustawy. W myśl tego przepisu stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Otrzymanie stypendium szkolnego warunkowane jest spełnieniem tzw. kryterium dochodowego przez odesłanie do przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wzajemna relacja przepisów art. 90d oraz art. 90e ustawy o systemie oświaty prowadzi do wniosku, że w przeciwieństwie do stypendium zasiłek szkolny ma charakter doraźnej pomocy materialnej, udzielanej uczniowi jednorazowo w związku z trudną ale przejściową sytuacją materialną, będącą następstwem zdarzenia losowego (np. klęski żywiołowej, śmierci, wypadku itp.) które tę trudną sytuację materialną wywołało. Zasiłek szkolny nie może być natomiast ze swej istoty zrównany z formą stałej pomocy materialnej udzielanej uczniowi, choćby znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej, ale niepozostającej w bezpośrednim związku ze zdarzeniem losowym, które nastąpiło wcześniej niż dwa miesiące przed złożeniem wniosku o przyznanie tego rodzaju świadczenia. Właściwą formą stałej pomocy materialnej uczniowi jest stypendium szkolne (tak m.in. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 9 lipca 2009r. (III SA/Kr 65/09, LEX nr 553353). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba w pierwszej kolejności wskazać, że skarżąca wystąpiła o przyznanie uczennicy D. M. zasiłku szkolnego. Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił zatem powołany wyżej art. 90e ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty, a nie art. 90d tej ustawy. Należy zgodzić się z ustaleniami organów obu instancji, że jedynym zdarzeniem, na które powoływała się strona jako na "zdarzenie losowe" w rozumieniu powołanego wyżej przepisu była operacja jej córki K. M., która długotrwale i ciężko choruje. Operacja ta wiązała się pobytem córki skarżącej w szpitalu w P. Z. w dniach 10-19 grudnia 2014 r., jak i towarzyszeniem jej w tym wyjeździe przez samą skarżącą. Tym samym skarżąca poniosła koszty związane z wyjazdem i kilkudniowym pobytem w miejscowości oddalonej o 250 km (koszt paliwa i noclegów w hotelu). Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że operacja córki skarżącej K. M. i koszty z nią związane nie mogły stanowić podstawy przyznania małoletniej D. M. zasiłku szkolnego, gdyż zdarzenie to nie miało charakteru zdarzenia losowego, a nadto nie wykazano, by spowodowało, że uczennica przejściowo znalazła się w trudnej sytuacji materialnej, skutkującej niezaspokojeniem jej potrzeb edukacyjnych. Po pierwsze zważyć należy, że choroba córki skarżącej K. M. (zespół Goldenhara) ma charakter długotrwały. W okresie 12-19 grudnia 2014 r. K. M. przebywała – jak wynika z karty informacyjnej leczenia szpitalnego – po raz 11 w szpitalu w P. Z.. Trudno zatem uznać, że kolejny pobyt i związana z nim operacja miała charakter zdarzenia losowego. Był to pobyt zaplanowany celem rekonstrukcji ucha lewego i przeszczepu chrząstki autogennej. Ponadto, jak trafnie stwierdziły organy orzekające, w związku z przedstawionym pobytem w szpitalu K. M., nie doszło do pogorszenia sytuacji materialnej jej siostry D. M.. Skoro bowiem, wyjazdy do ww. szpitala, oddalonego znacznie od miejscowości zamieszkania rodziny skarżącej, stanowią stały element leczenia córki skarżącej, nie sposób uznać, by koszty z tym związane miały charakter przejściowy i mogły przejściowo wpływać na pogorszenie sytuacji materialnej uczennicy D. M., przekładającej się na niezaspokojenie jej potrzeb edukacyjnych. Na zakończenie trzeba wskazać, że kwestią odrębną, niemającą wpływu na wynik tej sprawy, była możliwość ubiegania się o stypendium, przewidziane w art. 90d ustawy o systemie oświaty. Uchwała nr ... Rady Miejskiej w P. z dnia ... 2012 r. w § 2 pkt 2 i 3 przewiduje, że pomoc materialna w formie stypendium szkolnego może być udzielona uczniom, którzy znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje niepełnosprawność lub ciężka lub długotrwała choroba. Reasumując, Sąd nie stwierdził, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy oraz bez naruszenia prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy i wobec tego podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.