II SA/Po 4050/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich ; o d d a l a s k a r g ę /-/ M.Dybowski /-/ J.Stankowski /-/ E.Makosz-Frymus JFS Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.- dalej ustawa) pozbawił J.M. uprawnień kombatanckich , przyznanych przez ZW ZBoWiD w P. decyzją z dnia 20.5.1976 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej od 10.12.1951 r. do 17.5.1954 r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż J.M. w okresie zaliczonym przez b. ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim. Z akt sprawy wynika, że podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. J.M. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku Zainteresowany zarzucił decyzji błąd w ustaleniach faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przez pominięcie odpisu Przebiegu Służby Wojskowej z akt personalnych żołnierza, dołączonego do pisma z dnia 20 lipca 2000 r. W okresie od 10 listopada 1951 do 13 grudnia 1960 r. Zainteresowany pełnił służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a nie w Wojsku Polskim. W okresie od 10 grudnia 1951 do 17 maja 1954 r. J.M. brał udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu w woj. bieszczadzkim, białostockim, wrocławskim jako podchorąży OS KBW, chorąży, podporucznik. W dokumentach Zainteresowanego znajduje się zaświadczenie wystawione przez Dowództwo Jednostki Wojskowej 3443 ( 10 pułk Obrony Wewnętrznej Poznań). Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.138 §1 p.1, art.127 § 3 kpa i art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z [...]. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR powtórzył argumenty podniesione w decyzji z [...] Zainteresowany uzyskał uprawnienia kombatanckie w ZBoWiD wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej na podstawie zaświadczenia Jednostki Wojskowej 3443 Poznań z dnia 19 maja 1976 r. o udziale w walkach z reakcyjnym podziemiem ( od 10 grudnia 1951 do 17 maj 1954 r.) podczas pełnienia służby w Wojsku Polskim (KBW). W okresie od 10 grudnia 1951 do 17 maj 1954 r. UPA i Wehrwolf nie działały już na terenach podanych przez Zainteresowanego, co potwierdzają opracowania na ten temat- np. "Informator o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w latach 1944-56" Lublin 1993. J.M. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...], wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący wniósł o pozostawienie Mu uprawnień z tytułu walki z oddziałami UPA i Wehrwolfu. Zainteresowany zarzucił decyzji naruszenie art. 25 ust. 2 p. 2 ustawy; pogwałcenie zasad zawartych w: Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności; Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych. W ocenie Skarżącego nie uwzględniono wniosku Zainteresowanego z dnia 20 października 2000 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy i zaliczenie Mu Jego udziału w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu ( art. 1 ust. 2 p. 6 ustawy). Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podnosząc, że brak dowodów świadczących o udziale Skarżącego w walkach z oddziałami UPA lub grupami z Wehrwolfu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadną. Zgodnie z art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 i art.4. Skarżący wskazuje, że zachodzą wobec Niego przesłanki zachowania uprawnień kombatanckich z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, jednakże niczym zachowania tych przesłanek nie dowodzi. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że wniosek osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, winien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (uchwała 7 S NSA z .3.2002-OPS 13/01-Pr.Pracy 6/02/42). Z deklaracji członkowskiej z dnia 25 kwietnia 1970 r. i z życiorysu Skarżącego (z tej daty- załączonego do deklaracji) wynika, że dnia 15 września 1950 r. został skierowany do pracy etatowej w Zarządzie Dzielnicowym ZMP jako Przewodniczący, a następnie przeniesiony do Zarządu Wojewódzkiego ZMP we Wrocławiu, pracując do dnia 15 września 1951 r. Dnia 15 września 1951 r. Skarżący został skierowany do Oficerskiej Szkoły Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w Legnicy; następnie pełnił służbę oficera zawodowego w Dolnośląskiej Jednostce KBW we Wrocławiu. W rubryce "15. Przebieg działalności, udział w walkach, pełnione funkcje, pod czyim dowództwem, kierownictwem, w jakich oddziałach, jednostkach, jakich miejscowościach, wszelkie zmiany i czasokres ( od-do) wskazał: "W korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego w latach 1951- 1961 województwo wrocławskie i białostockie". W żadnym z tych dokumentów nie twierdził, że walczył z oddziałami UPA lub grupami Werwolfu (mimo, że w powojennej aksjologii ustawodawcy zdarzenia takie były oceniane wysoko); nie wskazywał też województwa rzeszowskiego ( k. 19v, 13v, 12 akt administracyjnych). W zaświadczeniu Dowódcy Jednostki Wojskowej 3443 z dnia 25 kwietnia 1970 r. wskazano, że Skarżący w latach od 1951 do 1961 pełnił służbę wojskową w Jednostce Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i brał czynny udział w likwidacji reakcyjnego podziemia- bez określenia terenów, na których działał J.M. ( k. 15 akt administracyjnych). Dopiero z zaświadczenia Dowódcy Jednostki Wojskowej 3443 z dnia 19 maja 1976 r. wynika, że Skarżący pełnił służbę wojskową w byłym Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego w okresie od 10 grudnia 1951 do 17 maja 1954 r., biorąc aktywny udział w likwidacji reakcyjnego podziemia utrwalając władzę ludową [w] woj. wrocławskim, "bieszczackim" [tak w oryginale- k. 14 akt administracyjnych], białostockim. Kierownik Urzędu trafnie odmówił dania wiary owemu zaświadczeniu w części, w której mowa o pełnieniu służby przez J.M. w województwie bieszczadzkim ( tak bowiem tworzy się przymiotnik od rzeczownika Bieszczady), bowiem w Polsce nigdy nie było województwa bieszczadzkiego, a polska część Bieszczad po II wojnie światowej wchodziła w skład województwa kieleckiego ( "Atlas geograficzny" PPWK 1962- wyd.3 1965 s. 29 Polska- mapa administracyjna- dalej "Atlas"; hasła: Bieszczady, Kielce, kieleckie województwo w: "Mała encyklopedia powszechna PWN" 1969 s. 104, 481- 482). J.M. dopiero w życiorysie z dnia 29 marca 1992 i w Kwestionariuszu osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tej daty wskazał, że w okresie od 10 grudnia 1951 do 17 maj 1954 r. jako kursant, podchorąży i chorąży w jednostkach KBW uczestniczył w walkach z " resztkami Wehrwolfu woj. wrocławskiego oraz Ukraińskiej Powstańczej Armii w bieszczadzkim i białostockim" (k. 9v, 8 akt administracyjnych). Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że obowiązkiem organów stosujących prawo ( organów administracji publicznej i sądów administracyjnych) jest korzystanie z wiedzy historycznej ( odpowiednio- Gustaw Romanowski "Odmowa na wszelki wypadek. Gdy brakuje wiedzy historycznej", K. Lesiakowski- Rzeczpospolita z 29 sierpnia 2002- C1). Dotyczy to zarówno ustaleń faktów, jak i oceny dowodów. Należy zatem zauważyć, że Werwolf (błędnie nazywany przez ustawodawcę "Wehrwolfem"; Ch. Whiting "Werwolf ostatni żołnierze Hitlera"- Warszawa 2001; "Nowa Encyklopedia Powszechna PWN" t.6 1997 s. 701), prowadził dywersję zbrojną na Śląsku i Pomorzu Zach. do 1947 r., gdy został rozbity przez Urząd Bezpieczeństwa ( NEP- t.6 s. 701; "Informator o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce ludowej w latach 1944-56"- Wyd. MSW- Biuro C W-wa 1964 s. 155- 156- dale "Informator"). Kres działań Werwolfu na ziemiach polskich to koniec 1947 r., gdy wysiedlono podstawową część ludności niemieckiej, ograniczając do minimum zaplecze w zakresie zaopatrzenia i wywiadu. Z kolei oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii nigdy nie działały na obszarze województwa białostockiego ( którego południową granicą była granica powiatu siemiatyckiego- wzdłuż rzeki Bug). Tymczasem najdalej na północ wysunięty Odcinek taktyczny nr 3 "Danyliw" Ukraińskiej Powstańczej Armii sięgał w województwie lubelskim na południe od rzeki Krzna- nie obejmując Białej Podlaskiej ( mapa załączona do monografii Grzegorza Motyki i Rafała Wnuka: "Pany i rezuny. Współpraca AK- WiN i UPA 1945-47" OW VOLUMEN 1997; "Tak było w Bieszczadach" OW VOLUMEN 2000; "Atlas" s. 29 Polska- mapa administracyjna; "Informator" s.144-146). W literaturze przedmiotu trafnie wskazuje się, że po zakończeniu akcji "Wisła" (jesień 1947 r.), śmierci krajowego kierownika OUN Jarosława Starucha- "Stiacha" ( 18.9.1947 r.) i komendanta grupy "San"- "Oresta" ( 2. 3. 1948 r.; T. Walichnowski- "U źródeł walk z podziemiem reakcyjnym w Polsce" Książka i Wiedza 1980- wyd. II s. 262- 263,266- 267; M. Jaworski " Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego 1945-65" W. MON- Wojskowy Instytut Historyczny 1984 s. 164-165), na terenie województwa rzeszowskiego nie było oparcia w miejscowej ludności ukraińskiej dla UPA, co doprowadziło wiosną 1948 r. do całkowitego oczyszczenia południowo- wschodniego rejonu kraju z nacjonalistycznego podziemia ukraińskiego (M. Jaworski- op.cit. s. 166). Okres służby Skarżącego obejmuje okres po całkowitej likwidacji oddziałów UPA i wysiedleniach ludności ukraińskiej i łemkowskiej z województw rzeszowskiego i lubelskiego. Próby odbudowy UPA po rozbiciu UPA w 1947 r. były krótkotrwałe i ograniczały się- prócz terenów województwa lubelskiego- do powiatów Mrągowo, Bartoszyce, Kętrzyn, Pasłęk, Morąg w województwie olsztyńskim oraz do Wrocławia, Wołowa i Środy Śląskiej, gdzie w skład organizacji weszło ok. 15 osób i została zlikwidowana w latach 1947-51- "Informator" s. 153-154)- przed dniem 10 grudnia 1951 r., gdy Skarżący podjął służbę jako kursant w jednostce KBW w województwie wrocławskim ( k. 8, 9v akt administracyjnych). Przeciwko daniu wiary tym twierdzeniom J.M. przemawiało i to, że sam Zainteresowany wskazywał, że uczestniczył w walkach z resztkami Wehrwolfu woj. wrocławskiego oraz Ukraińskiej Powstańczej Armii w białostockim i bieszczadzkim, gdy z prawidłowych ustaleń Kierownika Urzędu i Sądu Administracyjnego jednoznacznie wynika, że po 1947 r. Werwolf już w Polsce nie działał, a oddziały UPA nigdy nie działały w województwie białostockim- z uwagi na brak ludności ukraińskiej, zaś w województwie rzeszowskim ( obejmującym Bieszczady) nie działały w okresie od 10 grudnia 1951 do 17 maja 1954. Z szeregu publikacji naukowych i z Wykazu jednostek, które w latach powojennych zwalczały ugrupowania zbrojnego podziemia, załączonego do pisma Centralnego Archiwum Wojskowego nr 647 z dnia 22 sierpnia 1995 r. wynika, że poszczególne brygady i pułki KBW w okresie od 10 grudnia 1951 do 17 maja 1954 na terenach województwa białostockiego ( 2 Brygada KBW) zwalczała: NZW, WiN i bandy rabunkowe, a na terenach województwa wrocławskiego (11 pułk KBW) zwalczał: NSZ, podziemie poakowskie i bandy rabunkowe ( przykładowo: K. Krajewski, T.Łabuszewski "Białostocki Okręg AK-AKO VII 1944- VIII 1945" VOLUMEN + BELLONA 1997; "Dzieje polskiego podziemia na Białostocczyźnie 1939-56- Materiały z sesji naukowej- 24.4.1992- w Instytucie Studiów Politycznych PAN" Toruń 1992; R. Wnuk "Lubelski Okręg AK, DSZ i WiN 1944-47" VOLUMEN 2000, red. A. Ajnenkiel "Wojna domowa czy nowa okupacja? Polska po roku 1944"- OW RYTM 2001; T. Walichnowski- op.cit; M. Jaworski- op.cit.). Za odmową dania wiary twierdzeniom Skarżącego ( nie popartym żadnymi dowodami) przemawia i to, że pierwsze informacje, wskazujące na udział w walkach z oddziałami UPA bądź grupami Wehrwolfu, podał Zainteresowany dopiero w życiorysie i Kwestionariuszu z 29 marca 1992 r.- już po wejściu w życie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach... Skarżący nie podawał jakichkolwiek szczegółów, mogących zweryfikować prawdziwość Jego twierdzeń; nadto operował jedynie sformułowaniem ustawowym ( art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy), co pozwala na przyjęcie, że podniósł te okoliczności jedynie na użytek postępowania- dla zachowania uprawnień kombatanckich. Tymczasem za kombatanta uznana może być osoba, która osobiście brała udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią, nie zaś osoba, która jedynie należała do jednostki, która w jakimś okresie prowadziła walki z UPA ( odpowiednio- wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r.- sygn. V SA 2614/00- LEX 56606). Pogląd ów dotyczy także osób, pragnących zachować uprawnienia kombatanckie w postępowaniu weryfikacyjnym. W sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 25 ust. 2 p. 2 ustawy. Nie było błędnym ustaleniem przyjęcie, że Skarżący pełnił służbę w Wojsku Polskim (KBW- k. 45 akt administracyjnych). Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego tworzony był na wzór wojsk wewnętrznych NKWD ZSRR i podlegał Ministrowi Bezpieczeństwa Wewnętrznego, nie zaś Ministrowi Obrony Narodowej. Przyjmuje się jednak, że stanowił część Wojska Polskiego- z racji poboru żołnierza, struktury i stopni wojskowych, ciągłości służby w KBW w jednostkach Wojska Polskiego po likwidacji KBW w 1965 r. Rozróżnienie to nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w oparciu o art . 25 ust. 2 p. 2 ustawy. Skarżący nie wskazuje, jakie zasady Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., wraz z ratyfikowanymi przez Rzeczypospolitą Polską Protokołami ( Dz.U. 61/93/284 ze zm. i uzup.), bądź Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych , otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. 38/77/167), miały zostać w postępowaniu "pogwałcone". Sąd Wojewódzki nie dopatrzył się naruszenia żadnej z zasad owych aktów prawa, ani też Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319). W sprawie w szczególności nie doszło do naruszenia art. 19 Konstytucji. To , że Rzeczypospolita Polska specjalną opieką otacza weteranów walk o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych, nie stanowi przeszkody dla weryfikacji uprawnień kombatanckich osób, które w myśl poprzednich przepisów nabyły uprawnienia kombatanckie, a w świetle nowych uregulowań uprawnienia te utraciły. W doktrynie trafnie wskazuje się, że art. 19 Konstytucji RP, z uwagi na generalne, ogólne i nieprecyzyjne uregulowanie, nie określające form opieki i pomocy, nie nadaje się do stosowania wprost- wymaga regulacji ustawowej ( W. Skrzydło "Konstytucja RP- komentarz" Zakamycze 1998 s. 23). Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach...jest jedną z ustaw, regulujących status kombatantów ( w tym weteranów walk o niepodległość). Owa ustawa wprowadza zgodne z Konstytucją RP postępowanie, którego przedmiotem jest badanie, czy w świetle nowej definicji kombatanta, zawartej w ustawie z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach..., osoby, które na mocy uprzednio obowiązujących przepisów uprawnienia kombatanckie posiadały, uprawnienia te utraciły ( A. Świątkowski "Uprawnienia inwalidów wojennych, wojskowych ,kombatantów ,osób represjonowanych, inwalidów z wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich rodzin" DW ABC 1997 s.73, 81, 92, 95, 97). Uregulowania owej ustawy były wielokroć przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego. W szeregu orzeczeniach Trybunał stwierdzał, że owe uregulowania nie naruszają Konstytucji RP- w szczególności art. 2 i art. 32 ust. 1. Jedynie przykładowo należy wskazać, że Trybunał Konstytucyjny wyrokami z dnia: 15.2.1994 r.- K 15/93- OTK I/94/4 i 15.9.1999 r.- K 11/99- OTK 6/99/116, stwierdził konstytucyjność owych uregulowań z zakresie istotnym dla rozstrzygania o zachowaniu uprawnień kombatantów. Za takową wykładnią opowiedział się Sąd Najwyższy w: uchwale 7 Sędziów SN z dnia 7.7.1992 r.- II UZP 7/91- OSNC 10/92/174 i wyroku z dnia 29.3.1995 r.- III ARN 6/95- OSNAP 16/95/199, a nadto Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 Sędziów NSA z dnia 21.10.2002 r.- Prok. i Pr. 12/02/53). W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy podnieść, że wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r.- sygn. SK 4/02 Trybunał wprost stwierdził, że art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach...Dz. U. 68/97/463), jako i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy ( który miał zastosowanie w niniejszej sprawie) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 17 lit. a tiret trzecie ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach...Dz.U. 68/97/463) są zgodne z art. 2, art. 19 i art. 32 Konstytucji (Dz.U. 72/03/658). Stwierdzenie niezgodności art. 22 ust. 3 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach... z art. 2 i 32 Konstytucji ( przy nie stwierdzeniu niezgodności z art. 19 i 30 Konstytucji) nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem Skarżący nie doznał ograniczeń w zakresie ochrony swych praw na skutek opóźnienia w złożeniu wniosku o uprawnienia kombatanckie po terminach określonych w niekonstytucyjnym art. 22 ust. 3 ustawy. Wykładnia zaprezentowana w niniejszej sprawie nie narusza też art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 61/93/284 ze zm.) czy art. 1 Protokołu 1 do Konwencji, podpisanego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz.U. 36/95/175; decyzja ETPC z: 1.6.1999 r.- nr 39860/98 Skórkiewicz v. Polska; 15.6.1999 r.- nr 34610/97 Domalewski v. Polska). Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji (art. 151 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.). Nie zachodziła potrzeba orzekania na podstawie art. 152 upsa, wobec treści art. 26 ustawy. /-/ M.Dybowski /-/ J.Stankowski /-/ E.Makosz-Frymus JFS