II SA/Po 4051/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Hrycaj Sędziowie Sędzia NSA Rafał Batorowicz ( spr ) As. Sąd. Lilianna Drewniak-Żaba Protokolant sekr. sąd. Justyna Frankowska-Sarbak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi K.M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy ; o d d a l a s k a r g ę /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ M.Hrycaj /-/ R.Batorowicz TG Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie powołując jako podstawę prawną z art. 20 ust. 3 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego (Dz.U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawił K.M. uprawnień wdowy po kombatancie C.M., który posiadał uprawnienia z tytułu walki o utrwalanie władzy na podstawie zaświadczenia z KWMO w P. z dnia 12 października o udziale w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem podczas służby w MO w okresie od 4 czerwca 1945 r. do 5 maja 1947 r. Według przedstawionych w uzasadnieniu decyzji ustaleń C.M. w okresie zaliczonym jako obejmujący działalność kombatancką pełnił służbę w MO. Ponadto wyjaśniono, że uprawnienia wdowy po kombatancie są pochodne w stosunku do uprawnień współmałżonka i dlatego K.M. została pozbawiona tychże uprawnień. K.M. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc że podczas służby w MO w okresie od czerwca do grudnia 1945r. mąż był delegowany w okolice Gdańska i Elbląga do likwidowania grup Wehrwolfu. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy własną wcześniejsza decyzję. W motywach rozstrzygnięcia obok wcześniej przedstawionych ustaleń i powołania normy prawnej organ stwierdził, że okoliczności dotyczące służby męża w MO podnoszone przez stronę we wniosku nie mają wpływu na wynik sprawy. K.M. wniosła do sądu administracyjnego skargę domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Na poparcie skargi przedstawiła argumenty zbieżne z powołanymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Orzekający w sprawie organ wniósł o oddalenie skargi z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego dotyczy wprost pozbawienia uprawnień kombatantów i innych osób uprawnionych, a nie wdów po nich. Jednakże, co jest w sprawie najważniejsze, w orzecznictwie podkreśla się, że uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru. Są to uprawnienia pochodne, a ich nabycie uzależnione jest od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień. Z istoty praw pochodnych wynika, że nie mogą one istnieć bez uprawnień pierwotnych, przy czym należy to rozumieć nie tylko w tym znaczeniu, że samo prawo pierwotne istnieje, ale także w ten sposób, że nie może istnieć prawo pochodne, jeżeli istnieją przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego. Należy więc uznać, że jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to także istnieją przesłanki do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne (vide: uchwała SN z dnia 25 stycznia 1996r. sygn. akt III AZP 32/95 ONSP 1996/15/206). W przedmiotowej sprawie problem sprowadza się do kwestii czy zmarły mąż skarżącej zachowałby uprawnienia gdyby żył, albowiem nabycie uprawnień pochodnych wdowy po kombatancie uzależnione jest od zachowania jego uprawnień pierwotnych. C.M. legitymował się uprawnieniami kombatanckimi nabytymi na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej" w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej, albowiem w okresie od 4 czerwca 1945r. do 5 maja 1947r., to jest w okresie zaliczonym jako obejmujący działalność kombatancką, pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej. Istnienie takiego stanu, w którym sam kombatant uzyskał uprawnienia wyłącznie z racji "uczestnictwa w walkach o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej" dają podstawę do pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie jako korzystającej z uprawnienia pochodnego. Analiza ustawy kombatanckiej przemawia za przyjęciem poglądu, że przy uprawnieniach pochodnych niezbędne jest ustalenie, iż zmarły kombatant zachowałby uprawnienia kombatanckie gdyby żył. Jeżeli więc wdowa po kombatancie powołuje się na okoliczności, z którymi ustawa wiąże jej uprawnienia to konieczne jest ustalenie czy owe okoliczności miały miejsce. W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który uznał, że kwestia udziału męża w walce z grupami Wehrwolfu w okolicach Gdańska i Elbląga nie ma wpływu na wyniki sprawy. Milicja Obywatelska w której pełnił służbę mąż skarżącej nie była służbą zmilitaryzowaną w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy kombatanckiej (vide: uchwała NSA z dnia 12 czerwca 2000r. OPS 5/00 ONSA 2001r. nr 1, poz. 3). Jednakże w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii lub grupami Wehrwolfu i podlegał dowództwu Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej (vide: wyrok SN z dnia 29 sierpnia 2001r. sygn. akt III RN 132/00 OSNP 2002/5/01). W sprawie nie ma dowodów na to jakoby mąż skarżącej będąc oddelegowany w okolice Gdańska i Elbląga do tzw. oczyszczenia terenu z grup Wehrwolfu podlegał dowództwu Wojska Polskiego. Sama skarżąca na posiedzeniu w dniu 17 czerwca 2004r. przed sądem administracyjnym podała, że w okolice Gdańska i Elbląga mąż był oddelegowany jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej po opuszczeniu terenu przez wojsko, co tym bardziej wskazywało, że skarżąca nie mogła zachować uprawnień kombatanckich o jakich mowa art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej. Ponadto skarżąca nie była w stanie wykazać, by po stronie niemieckiej w walkach brały udział grupy Wehrwolfu, na co również wskazywała wypowiedź na rozprawie. Mając na uwadze powyższe okoliczności skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270). /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ M.Hrycaj /-/ R.Batorowicz TG