II SA/Po 4062/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) as. sąd. Lilianna Drewniak-Żaba Protokolant: referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi F.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ R.Batorowicz /-/ P.Miładowski TG Decyzją z dnia [...] [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając m.in. w oparciu o art. 25 ustęp 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997r. nr 142, poz. 950 z późn. zm.) pozbawił F.K. uprawnień kombatanckich przyznanych przez były ZW ZboWiD w P. z tytułu utrwalania władzy ludowej od 9 września 1945 do 31 grudnia 1947. W uzasadnieniu wskazano, że w okresie zaliczonym jako działalność kombatancką F.K. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. W tych okolicznościach wyłączną przyczyną przyznanych uprawnień była działalność w latach 1944 - 1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a to z kolei prowadzi po myśli przywołanego wyżej przepisu do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu wyraził przy tym pogląd, że nie jest obowiązany wyjaśniać czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułów określonych w art. 1 ust. 2, art. 2 i 4 cytowanej ustawy o kombatantach. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy F.K. podnosił, że w czasie okupacji niemieckiej był wywieziony na przymus do pracy przymusowej, a w czasie pełnienia służby brał udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Jakkolwiek można twierdzić, że Milicja nie była zmilitaryzowaną służbą państwową, to fakt, że jako szeregowy w plutonie milicyjnym walczył obok również szeregowego żołnierza Wojska Polskiego nie może prowadzić do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Żołnierze z tego tytułu otrzymują bądź zachowują uprawnienia kombatanckie, a milicjantom tych uprawnień się odmawia. Takie różnicowanie uprawnień jest krzywdzące i nie powinno mieć miejsca. Ponadto F.K. zwracał uwagę na uchybienia formalne zarzucając, że o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego nie został poinformowany i nie miał możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem kwestionowanego rozstrzygnięcia. Rozpoznając ów wniosek Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżoną decyzję orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Według Kierownika Urzędu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wniósł nic nowego do sprawy. Milicja Obywatelska stanowiła "organ chroniący bezpieczeństwa i porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli i ich mienia". Nie była ona zatem zmilitaryzowaną służbą i jakiekolwiek zadania wykonywane podczas zatrudnienia bądź służby w MO bez względu na zajmowane stanowisko nie mogą być uznane jako działalność kombatancka. Organ orzekający przywołał na poparcie swego stanowiska uchwałę NSA z 12 kwietnia 2000 roku Sygn. akt OPS 5/00. W ocenie Kierownika Urzędu wyłączną podstawą przyznania uprawnień kombatanckich było tzw. utrwalanie władzy ludowej co prowadzi do pozbawienia uprawnień kombatanckich (art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach ...). W postępowaniu weryfikacyjnym prowadzonym w oparciu o w/w przepis nie musi dokonywać ustaleń czy istnieją przesłanki do przyznania uprawnień z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy odwołując się bliżej nie sprecyzowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego. Nadto Kierownik Urzędu zwrócił uwagę, że udział w pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy nie jest represją, o której mowa w art. 4 ustawy o kombatantach, bo sprawy te rozstrzyga inny akt normatywny, ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Postępowanie weryfikacyjne toczyło się zgodnie z art. 10 i 73 § 1 kpa. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego F.K. przywoływał argumenty podniesione wcześniej w szczególności we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo argumentując, że istnieją w aktach administracyjnych dowody na jego udział z walkami UPA, a jako milicjant zgrupowany był w plutonie i w oddziałach, które szły do walki z UPA obok plutonu i kompanii Wojska Polskiego. Cytowana uchwała NSA nie powinna mieć w sprawie zastosowania, bo każde rozstrzygnięcie trzeba indywidualizować. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu ... wniósł o jej oddalenie. Skargę wniesiono jeszcze pod rządami ustawy z dnia 11.5.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74 poz. 368 z późn. zm.). W międzyczasie doszło do reformy sądownictwa administracyjnego. W myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wbrew stanowisku Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w toku postępowania weryfikacyjnego mają obowiązek badać, czy istnieją inne niż tzw. utrwalanie władzy ludowej, a zarazem ustawowe tytuły nabycia bądź zachowania uprawnień kombatanckich. Wynika to wprost z redakcji przyjętego za podstawę orzekania w tej sprawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 17, poz. 75 z późn. zm.) zarówno w ówczesnym jak i aktualnym jego brzmieniu. W myśl hipotezy omawianego przepisu pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w "charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947. Za takim rozumieniem omawianej normy opowiada się zarówno doktryna jak i aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (porównaj np. uchwałę 7 Sędziów NSA z 4 marca 2002 r. sygn. akt OPS/13/01). Odmienny pogląd głoszony przez Kierownika Urzędu ... już się zdeaktualizował. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 kombatantami są także osoby, które uczestniczyły w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Jakkolwiek ma rację organ orzekający, że sama służba w organach Milicji Obywatelskiej nie rodzi uprawnień kombatanckich to jednak utrwalone już orzecznictwo także Naczelnego Sądu Administracyjnego daje podstawę do nabycia bądź zachowania uprawnień kombatanckich dla tych funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, m. in. którzy na mocy rozkazu zostali skierowani do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał dowództwu Wojska Polskiego. Uczestniczyć bowiem w walkach w jednostkach Wojska Polskiego mogły bowiem także osoby nie pełniące służby wojskowej lecz poddane pod rozkazy wojskowe (porównaj np. wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 roku w sprawie V SA 1756/99 oraz SN z 29 sierpnia 2001 roku III RN 132/00 oraz wyrok NSA z 7 marca 2002 - V SA 1886/01. Skarżący zarówno we wniosku do byłego ZboWiD jak i w toku postępowania weryfikacyjnego utrzymywał, że z bandami UPA walczył wespół z żołnierzami Wojska Polskiego. Jakkolwiek nie precyzował na czym dokładnie te działania polegały, to przecież nie można a priori wykluczyć, że w tych walkach także oddział w Milicji walczył w specjalnej grupie operacyjnej i to pod dowództwem wojskowym. Zarówno w orzecznictwie jak i literaturze powszechnie aprobowany jest pogląd, że w postępowaniu weryfikacyjnym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest zwolniony od obowiązku przestrzegania standardów postępowania administracyjnego w szczególności objętego artykułami 7 i 77 i art. 107 § 3 kpa. Wbrew tym obowiązkom Kierownik Urzędu tego wątku nie rozważył i nie omówił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stanowi to naruszenie z jednej strony przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a z drugiej także materialno-prawnych podstaw zaskarżonej decyzji (art. 25 ust. 2 pkt 2) powodujących konieczność co najmniej uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dn. 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - i to niezależnie od poprawnych wywodów organu orzekającego iż praca przymusowa nie została uznana przez ustawę z 1991 roku o kombatantach ... za działalność kombatancką. Także nie pozbawiony jest podstaw zarzut naruszenia innych przepisów proceduralnych (art. 10 kpa). Jakkolwiek z akt administracyjnych wynika, że przygotowano pismo o zawiadomieniu o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego zaadresowane do skarżącego 13 grudnia 2000 roku z adnotacją, że je wysłano 14 grudnia tegoż roku, to brak jest w aktach potwierdzenia, by owe zawiadomienie zostało skarżącemu doręczone. Reasumując przyjąć należy, że zaskarżona decyzja narusza prawo co skutkowało uwzględnieniem skargi i orzeczeniem jak w sentencji. O kosztach rozstrzygnięto zgodnie z art. 200 cyt. ustawy z 30 sierpnia 2002 roku p.o.p.p.s.a. Sąd nie rozstrzygnął przy tym w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na wyraźną dyspozycję art. 26 ustawy z 24 stycznia 1991 o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ R.Batorowicz /-/ P.Miładowski TG