II SA/Po 408/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie sędzia WSA Joanna Wierchowicz as. sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr . ) Protokolant referent – stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i zasiłku okresowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego rzecz skarżącej M.K. kwotę 10 ( dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ M.Dybowski /-/ J.Wierchowicz JFS Wnioskiem z dnia 18 listopada 2002 r. M.K. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku okresowego dla córki A.K. oraz zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłacenie zakupu opału na zimę w granicach dwóch ton. W uzasadnieniu wniosku M.K. podała, iż wraz z córką utrzymują się z otrzymywanej przez nią renty, jak również, że do końca sierpnia córka otrzymywała alimenty, lecz zakończyła edukację i obecnie pozostaje bez pracy. Skarżąca wyjaśniła także, że z powodu nadmetrażu nie może korzystać z dofinansowania do czynszu, a otrzymywana renta wystarcza jedynie na podstawowe opłaty i nie ma środków pieniężnych na zakup żywności i innych artykułów pierwszej potrzeby. Podała także, że latem dorobiała przy zbiorze owoców, co pozwalało jej uniknąć zaległości płatniczych. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania M.K. wnioskowanych zasiłków. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ powołał przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 z 1998 r. poz. 414 zw zm.), w tym art. 32 oraz art. 43 ust. 1. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w oparciu o materiał dowodowy sprawy ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z pełnoletnią córką A., deklarowany i udokumentowany dochód tej rodziny, na który składa się otrzymywana renta, wynosi 409,92 zł, natomiast kryterium dochodowe uprawniające tę rodzinę do przyznania pomocy w myśl zasad określonych w art. 4 ust 1 powołanej ustawy wynosi 712 zł, stąd ma ona uprawnienie do udzielenia pomocy finansowej. Odmawaiając przyznania wnioskowanej pomocy organ I instancji wyjaśnił, iż analiza wydatków mieszkaniowych poniesionych przez wnioskodawczynię przez okres trzech miesięcy wykazała, że wydatki te w średniej kwocie 409,25 zł są regulowane na bieżąco. Okoliczność ta oraz zaciągnięcie przez M.K. kredytu w "L.B." w wysokości 700 zł z obowiązkiem jego spłaty w 12 ratach po 73,69 zł miesięcznie wskazują zdaniem organu, iż deklarowane dochody nie mogą pokryć tych wydatków, a do miesięcznych koniecznych kosztów utrzymania wliczyć należy również wydatki na zakup artykułów pierwszej potrzeby, jak żywność, środki czystości. Odmawiając przyznania pomocy organ uznał, iż M.K. nie wykazała wszystkich źródeł dochodu, a pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, gdy osoby objęte taką opieką nie są w stanie pokonać trudności wykorzystując własne środki i możliwości. W ocenie organu taka sytuacja nie zachodzi w przypadku wnioskodawczyni. Składając odwołanie od powyższej decyzji M.K. zakwestionowała ustalenia poczynione przez organ I instancji wyjaśniając, iż brak zaległości płatniczych wynikł z korzystania ze środków przzynanego kredytu oraz otrzymywanych do sierpnia 2002 r. alimentów na córkę. Wyjaśniła także, że oświadczenie o deklarowanych dochodach złożyła pod dyktando pracowników Ośrodka. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podzielając argumentację przedstawioną przez organ I instancji. Wskazując na charakter oraz cel polityki społecznej państwa organ odwoławczy wyjaśnił, iż bieżące regulowanie wydatków mieskaniowych oraz regularna spłata zaciągniętego kredytu wskazuje na uzyskiwanie przez wnioskodawczynię dodatkowych, nie ujawnionych dochodów, co pozbawia uzyskanie pomocy. Za chybione organ II instancji uznał podnoszone w odwołaniu złożenie oświadczenia o dochodach nie odpowiadającego prawdzie. Zdaniem Kolegium zarzut złożenia oświadczenia pod przymusem jest niesłuszny, bowiem oświadczenie to M.K. złożyła oraz podpisała samodzielnie. W skardze na powyższą decyzję M.K. wniosła o jej uchylenie, przytaczając argumentację, którą zawarła w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz dodatkowo wyjaśniła, iż brak zaległości płatniczych wynikał z faktu posiadania własnych oszczędności, które jednakże zostały wydatkowane, obecnie jest zadłużona i nie ma środków na zakup artykułów pierwszej potrzeby. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. W przedmiotowej sprawie decyzje wydane w obu instancjach były wadliwe z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, co miało wpływ na wynik sprawy. Składając wniosek o przyznanie pomocy skarżąca wystąpiła o przyznanie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego, przy czym o pierwszy z tych zasiłków wystąpiła na rzecz swojej pełnoletniej córki A. Przedmiotowa ustawa o pomocy społecznej stanowi w art. 38 ust. 2, że świadczenia pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego bądź innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Akta administarcyjne sprawy nie zawierają dowodu, iż z wnioskiem o przyznanie zasiłku okresowego wystąpiła pełnoletnia córka skarżącej (ur. w 1982r. – karta akt 23-verte), jak również dowodu, iż uddzieliła ona skarżącej pełnomocnictwa do złożenia takiego wniosku. Tymczasem z naruszeniem wskazanego przepisu organy rozstrzygające w sprawie orzekły również w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego, wadliwie uznając skarżącą za osobę występującą z takim wnioskiem we własnym imieniu. Uchybienie to narusza przepis art. 38 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, co skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji w częsci dotyczącej rozstrzygnięcia o zasiłku okresowym. Wadliwe jest również rozstrzygnięcie wydane w przedmiocie wnioskowanego zasiłku celowego. Artykuł 32 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy o pomocy społecznej stanowi, że zasiłek ten może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Z brzmienia tego przepisu wynika, że decyzja podejmowana w tej kwestii przez organ administracji ma charakter uznaniowy, nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 ze zm.), w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Podstawowym warunkiem przyznania tego zasiłku jest spełnianie przez osoby lub rodziny ubiegające się o jego otrzymanie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy. Kryterium to dla rodziny skarżącej zostało spełnione, stąd rozważenia wymagało, czy wnioskowana pomoc finansowa na zakup dwóch ton opału może zostać przyznana, co wymaga uwzględnienia wskazań zawartych w art. 1 ust. 1 ustawy, w myśl których pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. . Artykuł 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 77 §1 k.p.a. nakłada na organa administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W przedmiotowej sprawie organ I instancji wymogów tych nie zachował, nie uwzględnił bowiem i nie zbadał sytuacji finansowej skarżącej w okresie trzech miesięcy poprzedzających wystąpienie z przedmiotowym wnioskiem. Zarówno w treści tego wniosku jak i w treści odwołania skarżąca podała, iż do końca m-ca sierpnia 2002r. córka jej otrzymywała alimenty, a ona sama dorabiała zbierając owoce, wskazując przy tym, że na życiwe dysponowała wówczas kwotą 800 zł. Akta adminsitarcyjne sprawy zawierają ponadto kserokopię umowy kredytowej zawartej przez skarżącą (karta 89), z której treści nie wynika, aby kredyt miał charakter celowy, a to nie wyklucza przeznaczenia otrzymanych z tego kredytu środków na bieżące wydatki. Z naruszeniam art. 77 §1 k.p.a. organy rozstrzygające w sprawie nie zbadały i nie rozważyły, czy w okresie do m-ca września 2002 r. skarżąca poczyniła oszczędności, które pozwoliły na bieżące regulowanie przez nią płatności mieszkaniowych oraz rat kredytu do dnia rozpatrzenia wniosku przez organ I instancji, jak również nie ustaliły i nie zbadały, czy na ten cel wykorzystała środki finansowe pochodzące z otrzymanego kredytu. Okoliczność ta w konsekwencji może mieć wpływ na ustalenie, czy złożona przez nią deklaracja o uzyskiwanym dochodzie odpowiadała prawdzie. W świetle powyższego wnioski, jakie organy rozstrzygające w sprawie poczyniły z pominięciem tych elementów, należy więc uznać za co najmniej przedwczesne, nie mające oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Bez poczynienia wskazanych ustaleń nie można bowiem uznać, iż składając w dniu 02 grudnia 2002 r. oświadczenie o dochodach i wydatkach (karta akt 45), skarżąca nie ujawniła swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] nr [...]. Przepisu. 152 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano wobec negatywnego charkteru zaskarżonego rozstrzygnięcia. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 tej ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji winny rozpatrzyć wniosek skarżącej o przzynanie jej córce zasiłku okresowego, uzupełnić postępowanie dowodowe i dokonać wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie wnisoku o przyznanie zasiłku celowego, w szczególności w zakresie przeznaczenia i wykorzystania pobranego kredytu z "L. B.", a następnie rozpatrzyć zebrany materiał dowodowy i podjąć stosowną decyzję, uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski /-/J. Wierchowicz jfs