II SA/Po 408/15

Dnia 4 listopada 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2015 roku sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2015 roku Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2015 roku Nr [...] w części w jakiej umarzono postępowanie, co do żądania wniosku skarżącego z dnia [...] stycznia 2015 roku dotyczącego zaległości za miesiące lipiec 2014 roku i wrzesień 2014 roku. II. W pozostałym zakresie skargę oddala. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], Prezydent Miasta P. na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm., dalej: "u.p.s.") umorzył postępowanie w części dotyczącej przyznania pomocy finansowej na uregulowanie zaległości czynszowych za okres od stycznia 2011 r. do października 2014 r. w związku z wnioskiem A. G. z dnia [...] stycznia 2015 r. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe ze względu na wcześniejsze rozstrzygnięcie tożsamych spraw za następujące okresy: (1) od stycznia 2011 r. do lipca 2011 r. – prawomocną decyzją nr [...], (2) od sierpnia 2011 r. do grudnia 2013 r. – ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], (3) od stycznia 2014 r. do marca 2014 r. – decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...], (4) od kwietnia 2014 r. do maja 2014 r. – ostateczna decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], (5) czerwiec 2014 r. – ostateczną decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], (6) lipiec 2014 r. – decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...], (7) sierpień 2014 r. – decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], (8) wrzesień 2014 r. – decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], (9) października 2014 r. – decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...]. W tej sytuacji merytoryczne orzekanie w przedmiocie wniosku z dnia [...] stycznia 2015 r. skutkowałoby nieważnością wydanego orzeczenia, co wynika z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Postępowanie należało zatem umorzyć. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. A. G. odwołał się od powyższej decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organ I instancji wycofuje się z obiecanej mu wcześniej pomocy finansowej w postaci partycypowania w opłatach za czynsz i energię elektryczną. Decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił w pełni ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji, wyjaśniając zarazem, że decyzje wydane za okres od stycznia 2014 r. do marca 2014 r. oraz od czerwca 2014 r. do października 2015 r. są obecnie ostateczne, gdyż zostały utrzymany w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. A. G. zaskarżył powyższą decyzję Kolegium z dnia [...] marca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając m.in. organom administracji publicznej celowe doprowadzenie do zadłużenia mieszkania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się częściowo zasadna, choć z innych powodów niż w niej podniesiono. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Na wstępie trzeba zauważyć, że pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. A. G. wniósł m.in. o przyznanie mu pomocy finansowej na zapłacenie czynszu za miesiąc grudzień 2014 r. oraz na zapłacenie zaległości czynszowych za okres od stycznia 2011 r. do grudnia 2014 r., powołując się na uzgodnienia dokonane z Prezydentem Miasta P. w 2010 r. (k. 1 akt adm. organu I instancji). Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Kluczowe wątpliwości, jakie wyłoniły się na tle rozpatrywanej sprawy, dotyczą natomiast zasadności umorzenia postępowania dotyczącego przyznania skarżącemu wymienionej pomocy finansowej za okres od stycznia 2011 r. do października 2014 r. W ocenie organów administracji publicznej postępowanie okazało się w tym zakresie bezprzedmiotowe ze względu na wcześniej wydane orzeczenia dotyczące wspomnianego świadczenia pieniężnego i zakreślonego wyżej okresu. Z taką argumentacją nie zgodził się skarżący. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a."). Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Tym samym przepis ten wprowadza również zakaz ponownego orzekania w tej samej sprawie, odpowiadający rzymskiej paremii ne bis in idem. W razie zainicjowania postępowania w sprawie, która została już ostatecznie rozstrzygnięta organ administracji publicznej nie może zatem wydać żadnego rozstrzygnięcia merytorycznego. Konsekwentnie, postępowanie administracyjnej jest wtedy bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na mocy art. 105 k.p.a. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy należy zauważyć, że kontrola poprawności stanowiska wyrażonego w zaskarżonych decyzjach wymaga ustalenia, jakie decyzje zostały dotychczas wydane w przedmiocie udzielenia A. G. pomocy finansowej na spłatę zaległości za czynsz. Analizując z tej perspektywy materiał dowodowy, uzupełniony także na wezwanie Sądu, trzeba przyjąć, że zasadniczo stanowisko organów administracji publicznej jest trafne. Z dokumentacji nadesłanej przez Prezydenta Miasta P. wynika bowiem, że o przedmiotowym świadczeniu orzeczono w (1) decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], za okres od sierpnia 2011 r. do grudnia 2013 r., (2) decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...], za okres od stycznia do marca 2014 r., (3) decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], za okres od kwietnia 2014 r. do maja 2014 r., (4) decyzja z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], za czerwiec 2014 r., (5) decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], za sierpień 2014 r., (7) decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], za października 2014 r. (k. 18-30, 34-36, 40-42 akt sądowych). Jednocześnie według informacji przedstawionych w kontrolowanych decyzjach powyższe rozstrzygnięcia są ostateczne w administracyjnym toku instancji. Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Tym samym w opisanym powyżej zakresie sprawa przyznania pomocy finansowej na uregulowanie zaległości czynszowych została już ostatecznie rozstrzygnięta. Ponowne orzekanie o wspomnianym świadczeniu pieniężnym jest zatem wykluczone, co oznacza, że postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem z dnia [...] stycznia 2015 r. okazało się we wskazanym zakresie bezprzedmiotowe i jako takie podlegało umorzeniu zgodnie z art. 105 k.p.a. Należy jednak zaznaczyć, że nie wszystkie okresy wymienione w powołanym wniosku A. G. z dnia [...] stycznia 2015 r. zostały rzeczywiście objęte uprzednim ostatecznym rozstrzygnięciem. Wbrew twierdzeniom organów administracji publicznej, decyzja z dnia [...] października 2014 r., nr [...], dotyczy bowiem kwestii przyznania skarżącemu bieżącej dopłaty do czynszu w sierpniu 2014 r., a nie spłaty zaległości czynszowych za lipiec 2014 r. (k. 31-33 akt sądowych). Nie można zatem z całą stanowczością stwierdzić, że w tym zakresie organy administracji publicznej wydały już ostateczne orzeczenie. Niedostrzeżenie tego faktu stanowiło istotne uchybienie i powoduje konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego postanowienia zaskarżonych decyzji. Ponadto zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji konsekwentnie wskazywał, że decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], utrzymaną następnie w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], orzeczono ostatecznie o przyznaniu omawianego świadczenia pieniężnego za wrzesień 2014 r., (k. 37-39 akt adm. organu I instancji). Trzeba jednak zauważyć, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2015 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2015 r., II SA/Po 353/15 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym należy założyć, że obecnie nie funkcjonuje w obrocie prawnym ostateczna decyzja dotycząca omawianej pomocy finansowej za wrzesień 2014 r. Uchybienie to miało charakter istotny, wobec czego konieczne było usunięcie z obrotu prawnego wadliwego postanowienia zaskarżonych decyzji. Nie ulega zatem wątpliwości, że organy administracji publicznej naruszyły w niniejszej sprawie art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienie to doprowadziło zarazem do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wady te miały charakter istotny, uzasadniając tym samym wyeliminowanie odpowiedniej części kontrolowanych rozstrzygnięć. Podsumowując, organy administracji publicznej co do zasady prawidłowo ustaliły, że wniosek skarżącego nie mógł być merytorycznie załatwiony w odniesieniu do świadczeń za okres od stycznia 2011 r. do czerwca 2014 r., sierpień 2014 r. oraz październik 2014 r. Wadliwie natomiast – w świetle zebranego materiału dowodowego – uznano, że już wcześniej sprawa przyznania omawianego świadczenia pieniężnego została ostatecznie rozstrzygnięta za miesiące lipiec 2014 r. i wrzesień 2014 r. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], w części, w jakiej umorzono postępowanie co do żądania wniosku skarżącego z dnia [...] stycznia 2015 r. dotyczącego przyznania pomocy finansowej na zapłacenie zaległości czynszowych za miesiące lipiec 2014 r. i wrzesień 2014 r. – z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 105 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę, organy administracji publicznej powinny raz jeszcze ustalić i rozważyć, czy w odniesieniu do przedmiotowego świadczenia pieniężnego zostało już wydane ostateczne rozstrzygniecie za lipiec 2014 r. i wrzesień 2014 r. W pozostałym zakresie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.