II SA/Po 410/13

Dnia 5 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2012r nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] 2012 r. nr [...], którą przyznano A. K. pomoc w formie zasiłku celowego na zakup nafty w grudniu 2010 r. w wysokości 150 zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] 2012 r. Burmistrz Miasta i Gminy W. przyznał A. K. wspomniany zasiłek celowy. A. K. zaskarżył tę decyzję, domagając się jej uchylenia i przyznania zasiłku na ten cel w wyższej wysokości. Podniósł, że okres zimowy wymaga doświetlania 4 godziny, a wiosną i jesienią wystarczy po 1 godzinie. Stąd też różnice, o których wspomniano w decyzji organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, iż zgodnie zaś z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak ustalono w trakcie prowadzonego postępowania A. K. nie posiada własnego stałego dochodu, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i jest osobą bezdomną. A. K. złożył wniosek o pomoc w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu nafty w grudniu 2010 r. Organ odwoławczy stwierdził, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalenia tej wysokości. Organ nie jest zobowiązany do przyznawania pomocy finansowej zawsze w tej samej kwocie, a wysokość zasiłków nie musi wystarczać na pokrycie pełnych kosztów utrzymania zainteresowanego i odpowiadać jego oczekiwaniom. Z tego też względu sam fakt, że według skarżącego koszt zakupu nafty wynosi 262,30 zł, to jest tyle ile wyliczył organ I instancji przy uwzględnieniu danych wskazanych w piśmie A. K. z dnia 6 marca 2012 r., nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia właśnie w tej wysokości. Organ, działając w ramach uznania administracyjnego, był uprawniony do podjęcia decyzji co do tego, czy należy sfinansować całość, czy też część kosztów zakupu nafty, a decyzja w tym zakresie broni się przed zarzutem dowolności. Organ w sposób jasny i wyczerpujący wyjaśnił na jakiej podstawie przyjął, że kwota 150 zł winna w znacznej części zaspokoić potrzeby wnioskodawcy. Przy sprzecznych oświadczeniach strony co do tego ile nafty rzeczywiście zużywa oraz jaki jest koszt jej zakupu, przyjęcie uśrednionych danych było zdaniem SKO w pełni uzasadnione. Kolegium wyjaśniło, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa i nie narusza granic uznania administracyjnego. Została wydana po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania, w takcie którego ustalono sytuację finansową, zawodową i zdrowotną strony. Organ I instancji rozważył zatem wszystkie okoliczności, od których uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i jego wysokość. A. K. wniósł skargę na powyższą decyzję, wskazując, że rozważania organu odwoławczego mijają się ze stanem faktycznym. Wskazał, że przyznano środki na naftę po roku na jeden miesiąc w ilości niewystarczającej. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej w skrócie: p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując kontroli we wskazanym wyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Jej materialną podstawę stanowią przepisy art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362, ze zm.), dalej w skrócie: ups. Zgodnie z jego ust. 1 w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Tym samym rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi bowiem instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powyższej ustawy). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Tym samym ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej. Równocześnie, jak wynika z powołanych przepisów, wysokość przyznanego świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Innymi słowy, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony. Konsekwentnie, w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 §1 i 80 kpa dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 kpa, a więc w sposób przekonywujący. Podkreślić przy tym należy, że fakultatywność i uznanie administracyjne w przedmiocie wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego nie oznacza pełnej dowolności i nie może prowadzić do urzędniczej samowoli. Także rozstrzygnięcie uznaniowe musi odpowiadać ogólnym kryteriom procedury administracyjnej i opierać się na sprawdzalnych, a więc zobiektywizowanych przesłankach. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy trzeba w pierwszej kolejności wskazać, iż niesporne jest, że skarżący spełniał przesłanki do przyznania zasiłku celowego, bowiem na dzień wydania zaskarżonej decyzji utrzymywał się jedynie z przyznawanych mu środków pomocy społecznej i był osobą bezdomną prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe. Sąd nie podziela zarzutów podnoszonych w trakcie postępowania administracyjnego oraz w skardze dotyczących wysokości przyznanego zasiłku. Trzeba zaznaczyć, że zasiłek celowy został przyznany skarżącemu na kwotę 150 zł. Organy wyjaśniły, że przyznana kwota może nie wystarczyć na zakup nafty na cały miesiąc (wnioskowany grudzień 2010 r.), lecz zaznaczono, że skarżący strona powinna dokonywać zakupu po najniższej cenie. Wyjaśniono, że skarżący podał, iż 1 litr nafty kosztuje 6,99 zł. Taka ilość według oświadczenia strony wystarcza mu na 3 dni. Następnie, jak wyjaśniły organy, skarżący podał, że koszt zakupu 1 litra nafty wynosi 8,60 zł, a ilość ta wystarczy na 4 godziny. W ocenie Sądu organy orzekające, stwierdziwszy, że w zajmowanym przez skarżącego lokalu nie ma innych źródeł oświetlenia trafnie uznały, że nafta do lampy mieści się w zakresie pojęcia niezbędnych potrzeb bytowych, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ups. Zważywszy na rozbieżności w oświadczeniach strony organy trafnie uznały, że przyznanie zasiłku celowego w kwocie 150 zł będzie wystarczające. Wyjaśniono przy tym wyczerpująco, że opierając się na deklaracji strony z 3 stycznia 2012 r. przy cenie nafty na poziomie 6,99 zł i wielkości jej zużycia miesięcznie skarżący potrzebuje 72, 23 zł na ten cel. Z kolei wedle oświadczenia skarżącego z 6 marca 2012 r. miesięczny koszt zakupu nafty może wynieść 262,30 zł. Mając znaczne różnice pomiędzy tymi oświadczeniami prawidłowo organy uśredniły ceny i miesięczne zapotrzebowanie skarżącego na naftę i przyznały mu zasiłek na ten cel w kwocie 150 zł. W ocenie Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO w P. trafnie stwierdziło, że rolą organów pomocy nie jest zaspokajanie wszelkich potrzeb zgłaszanych przez stronę. Dodać należy, iż działanie takie byłoby sprzeczne z zasadą pomocniczości wyrażoną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej – zasadą pomocniczości (inaczej subsydiarności). Jak wskazano wyżej, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. W związku z tym organy słusznie uwzględniły fakt, że skarżący został już w tym samym czasie objęty pomocą w formie zasiłku celowego na zakup leków w kwocie 100 zł, i kwocie 20 zł na naprawę okularów (decyzje Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] 2012 r. nr [...] i nr [...]). Mając powyższe na względzie w ocenie Sądu organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 kpa, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych. Zdaniem Sądu organy orzekające w omawianej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od których uzależnione jest udzielenie pomocy w formie przyznania zasiłku celowego na zakup nafty w grudniu 2010 r. w kwocie 100 zł. Nie można postawić im zarzutu naruszenia postępowania i dowolności orzekania (art. 7 kpa), jak i naruszenia art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Prawidłowo ustaliły, że skarżący jest osobą bezdomną, nie uzyskuje dochodu, a więc spełniał zarówno kryterium dochodowe, jak i przesłanki do przyznania mu zasiłku celowego. Reasumując, w ocenie Sądu organ w sposób dostateczny wykazały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przesłanki, jakimi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, a to pozwala na stwierdzenie, że nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wobec powyższego Sąd w oparciu o art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił A. K., o czym orzeczono w sentencji wyroku.