II SA/Po 4104/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Hrycaj Sędziowie Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Protokolant: referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego; oddala skargę /-/ M. Dybowski /-/ M. Hrycaj /-/ R. Batorowicz Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 31 ust. 1 p. 1 i 2 w zw. z art. 2 ust. 4, art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm. - dalej ustawa), § 1 i § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 maja 1997 r. w sprawie przyznawania zasiłku okresowego (Dz.U. 26/97/140), obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 maja 2001 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji i kwot po waloryzacji oraz wysokości świadczeń z pomocy społecznej (Dz.U. 15/01/243) odmówił przyznania J.M. pomocy w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu powołanej decyzji organ I instancji podał, że J.M. dnia [...] złożył wniosek o przyznanie zasiłku okresowego. Wnioskodawca w swej jednoosobowej rodzinie uzyskuje [...] zł zasiłku stałego wyrównawczego - jest to dochód niższy od kryterium ustawowego, wynoszącego kwotę [...] zł. Wnioskodawca jest niepełnosprawny, lecz brak środków finansowych otrzymywanych z budżetu państwa, skutkuje odmową przyznania zasiłku okresowego. Wysokość i wypłata świadczeń fakultatywnych zależy nie tylko od uzasadnionych potrzeb rodziny, lecz i od możliwości finansowych ośrodka. Na realizację zadań zleconych MOPS w S. na miesiąc [...] r. otrzymał [...] zł. Z kwoty tej MOPS wypłacił: [...] zł zasiłków stałych, stałych wyrównawczych i rent socjalnych; [...] zł zasiłków okresowych gwarantowanych; [...] zł zasiłków dla kobiet w ciąży i z tytułu urodzenia dziecka. Na ubezpieczenia społeczne potrzebowano [...] zł a na ubezpieczenia zdrowotne [...] zł. MOPS opłacił [...] zł zaległych składek ZUS za [...] r.; nie opłacił [...] zł składek ZUS za [...] r. Zasiłek okresowy jest świadczeniem fakultatywnym a jego wypłata i wysokość zależą nie tylko od uzasadnionej potrzeby, a przede wszystkim od możliwości finansowych Ośrodka. W tej sytuacji, z uwagi na brak środków, nierealne jest przydzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. Ośrodek w pierwszej kolejności obowiązany jest realizować świadczenia obligatoryjne i składki na ubezpieczenie społeczne podopiecznych, którym wydano decyzje administracyjne. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. na podstawie art. 32 ust. 1-3 w zw. z art. 4, art. 2 ust. 4, art. 43, art. 45 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.), obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 maja 2001 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji i kwot po waloryzacji oraz wysokości świadczeń z pomocy społecznej (Dz.U. 15/01/243): przyznał J.M. zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu żywności w kwocie [...] zł i zakupu leków w kwocie [...] zł; odmówił przyznania J.M. zasiłku celowego na pokrycie kosztów podróży. Dla uzasadnienia swego stanowiska Kierownik MOPS przytoczył ustalenia faktyczne, odpowiadające ustaleniom przytoczonym w decyzji z dnia [...] r.; nadto wskazał, że Wnioskodawca spełnia przesłanki z art. 32 ustawy, dlatego należało przyznać Mu zasiłek celowy na dofinansowanie "kosztów energii elektrycznej" (k. [...] akt administracyjnych), gdyż są to potrzeby niezbędne dla życia. Podróż nie mieści się w katalogu niezbędnych potrzeb życiowych, zatem w tej części odmówiono Wnioskodawcy przyznania zasiłku celowego. W obszernym odwołaniu J.M. szeroko przedstawił swe straty materialne będące - jego zdaniem - następstwem niewłaściwego działania organów administracji publicznej w całym okresie Jego życia - od urodzenia do [...] r. Podniósł, iż decyzja jest krzywdząca zwłaszcza wobec trudnej sytuacji materialnej w jakiej się znajduje. Uważa, iż ma prawo oczekiwać wsparcia ze strony Państwa. Obszerne fragmenty uzasadnienia odwołania poświęcił przedstawieniu roszczeń w stosunku do Skarbu Państwa i innych podmiotów. Jego zdaniem jest źle traktowany przez organy administracji rządowej i samorządowej, Sądy, administrację celną i Skarb Państwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 kpa i art. 31 ust. 1-4 w zw. z art. 3, 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. 64/98/414 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] r. nr [...]. W motywach swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił następujące ustalenia i wnioski: J.M. ma [...] lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jedynym źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały wyrównawczy w kwocie [...] zł. Skarżący korzysta ze stałego zasiłku wyrównawczego od [...] r. Wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną - posiada orzeczenie z [...] r., ustalające umiarkowany stopień niepełnosprawności do [...] r. J.M. choruje przewlekle, systematycznie przyjmuje leki. Strona jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy od dnia [...] r. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Kryterium dochodowe wynikające z art. 4 ust. 1 ustawy wynosiło [...] zł. Organ I instancji jednoznacznie wykazał brak środków finansowych na przyznanie i realizację wypłat zasiłków okresowych. Odrębną decyzją z [...] r. organ I instancji przyznał Odwołującemu się zasiłek celowy w kwocie [...] zł na dofinansowanie do zakupu żywności i [...] zł na dofinansowanie do zakupu leków. Do wniesionego odwołania J.M. dołączył fakturę nr [...] z dnia [...] r. na wykupione leki w kwocie [...] zł (na fakturze dopisano odręcznie "[...] zł") oraz dowód wpłaty [...] zł do Sądu Rejonowego w S.. Samorządowe Kolegium oceniając, że sytuacja zdrowotna i materialna Wnioskodawcy jest trudna, to jednak zaspokaja On podstawowe potrzeby życiowe dzięki stałemu dochodowi - zasiłkowi stałemu wyrównawczemu. MOPS świadczy też na rzecz Skarżącego pomoc w ramach swych skromnych możliwości finansowych - ostatnio przyznając J. M. [...] zł zasiłku celowego. Nietrafnym jest zatem pogląd Odwołującego się, że traktowany jest przez MOPS w sposób niewłaściwy. Organ I instancji nie naruszył prawa materialnego odmową przyznania zasiłku okresowego. Kierownik MOPS w uzasadnieniu podał, że brak środków na realizację zadań obligatoryjnych nie pozwala na przyznanie pomocy w formie zasiłków okresowych. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.M. z której motywów wynika, iż domaga się uchylenia owej decyzji. W obszernym uzasadnieniu skargi J.M. przedstawił swoją trudną sytuację materialną podnosząc, że odmawia mu się prawa do pracy, renty, emerytury. Ponadto wywiódł, że różne organy państwa pozbawiły go wielu dóbr. W ocenie Skarżącego działania organów pomocy społecznej cechuje brak wrażliwości na jego ubóstwo i krzywdę. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z informacji kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...]r. wynika, że J.M. korzysta z pomocy Ośrodka od [...] r., przy czym od [...] r. do [...] r. otrzymuje zasiłek stały wyrównawczy w pełnej wysokości. Nadto Skarżący otrzymał: od [...]-[...] [...] r. - [...] zł zasiłku okresowego miesięcznie; od [...]-[...] [...] r. - [...] zł zasiłku okresowego miesięcznie; od [...]-[...]. [...] r. - [...] zł zasiłku okresowego miesięcznie; w [...] r.: - [...] - [...] zł zasiłku celowego na energię, [...] - [...] zł zasiłku celowego na opał i energię; w [...] r.: [...] - [...] zł zasiłku celowego na opał; [...] - [...] zł zasiłku celowego na energię; [...] - [...] zł zasiłku celowego na energię; [...] - [...] zł zasiłku celowego na koszty leczenia; w [...] r.: [...] - [...] zł zasiłku celowego na opał; [...] - [...] zł zasiłku celowego na energię i koszty leczenia; [...] - [...] zasiłku okresowego i [...] zł zasiłku okresowego specjalnego; w [...] r.: [...] - [...] zł zasiłku celowego na opał, odzież i środki czystości oraz [...] zł na leki; [...] - [...] zł zasiłku celowego na opał i utrzymanie mieszkania; [...] - [...] zł zasiłku celowego na żywność, opał, utrzymanie mieszkania i leki oraz [...] zł na leki; [...] - [...] zasiłku celowego na żywność, utrzymanie mieszkania; [...] - [...] zł zasiłku celowego na żywność; [...] - [...] zł zasiłku celowego na odzież; [...] - [...]zł zasiłku celowego na opał i odzież; [...] - [...] zł zasiłku celowego na żywność (k. [...] akt administracyjnych). Ustawodawca wprowadził podział świadczeń z pomocy społecznej na obligatoryjne i fakultatywne, przy czym zasiłek okresowy należy do świadczeń fakultatywnych (wyrok NSA z: 27.3.1998 - I SA 2049/97; 17.9.1998 - I SA 748/98). W przypadku braku dostatecznych środków na pomoc społeczną, Ośrodek Pomocy Społecznej obowiązany jest w pierwszej kolejności zaspokajać potrzeby uprawnionych do świadczeń obligatoryjnych. Dopiero, gdy zaspokojone zostaną owe potrzeby, tudzież opłacone składki ZUS i na ubezpieczenie zdrowotne podopiecznych, Ośrodek Pomocy Społecznej dążyć winien do zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb uprawnionych do świadczeń fakultatywnych - przy uwzględnieniu ilości środków, które pozostały na te cele, ilości uprawnionych i charakteru potrzeb, o zaspokojenie których owe osoby się ubiegają (odpowiednio - wyrok NSA z: 12.1.1994 - I SA 1649/93 - ONSA 1/95/33; 19.11.1996 - II SA/Gd 702/96). Organy obu instancji należycie wyjaśniły, w jakiej wysokości MOPS otrzymał środki z budżetu państwa na pomoc społeczną; jaką jej część przeznaczono na świadczenia obligatoryjne; czy w tym okresie udzielano w ogóle świadczeń fakultatywnych. Rzetelność owych ustaleń prowadzi do wniosku, że organy obu instancji nie przekroczyły dopuszczalnych granic uznania administracyjnego (odpowiednio - wyroki NSA w sprawach: I SA 2[...]/01, I SA 2845/01, I SA 1554/02, II SA/Po 13/01, II SA/Kr 1693/02, II SA/Lu 737/99). W orzecznictwie i doktrynie jednoznacznie przyjmuje się, że uznanie administracyjne dotyczy przyszłości; przedmiotem uznania nie jest ustalenie znaczenia tekstu prawnego, ani ocena występujących faktów, lecz określenie skutku prawnego (M. Mincer "Uznanie administracyjne" Toruń 1983 s. 63). Uznanie administracyjne ograniczone jest art. 7 kpa (wyrok NSA z: 28.6.1982 - SA/Wr 245/82 - ONSA 1/82/62; 11.6.1981 - SA 820/81 - ONSA 1/81/557, akceptowane przez J. Borkowskiego w: "Kpa - komentarz" CH BECK 2003 nb. 3 do art. 107). Decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia, niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania (E. Iserzon w: "Kpa - komentarz" W-wa 1970 s.209), tym więcej, że organ administracji publicznej ograniczony jest w szczególności zasadą praworządności i zasadą uwzględniania z urzędu interesu państwowego i słusznego interesu obywateli (Z. Janowicz "Kpa - komentarz" W.Pr. PWN 1999 s. 304). W niniejszej sprawie organy administracji publicznej zadośćuczyniły ciążącemu na nich obowiązkowi należytego uzasadnienia swego stanowiska w sprawie. Zakres pomocy świadczonej Skarżącemu (k[...] akt administracyjnych) pozwala na przyjęcie, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu a MOPS trafnie rozważał przyznanie innej, przewidzianej ustawą, formy pomocy społecznej - ponad regularnie wypłacany Skarżącemu zasiłek stały wyrównawczy. Jedynie na marginesie można podnieść, że ze względów ekonomii procesowej, Kierownik MOPS orzec mógł o każdym z tych świadczeń jedną decyzją. Inne roszczenia (w tym reprywatyzacyjne, dotyczące prawa do renty etc.) nie należą do kognicji Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. 153/02/1270 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. 153/02/1271 ze zm., skargę należało oddalić. /-/ M. Dybowski /-/ M. Hrycaj /-/ R. Batorowicz AF