II SA/Po 412/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 listopada 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2012 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje adwokat M. S.-P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., znak [...], Burmistrz Miasta i Gminy W. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm.), art. 8, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175 poz. 1362 z późn. zm.) przyznał A. K. pomoc w formie zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów naprawy okularów w miesiącu grudniu 2010 r. w wysokości 20,00 zł. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że A. K. jest osobą bezdomną, przebywającą w P. Ostatnio był zameldowany w miejscowości O. [...]. Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, nie posiada stałego źródła dochodu. Nie przekracza zatem kryterium dochodowego, od którego zależy przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Organ I instancji zauważył ponadto, że pismem z dnia [...] lutego 2012 r. skarżący został wezwany do udzielenia wyjaśnień i dostarczenia dokumentacji dotyczącej zakresu niezbędnej naprawy okularów i jej szacunkowego kosztu. W odpowiedzi pismem z dnia [...] marca 2012 r. A. K. oświadczył, że naprawa okularów objęła wymianę śrubki i ramienia w rondzie, a jej koszt wyniósł 10 zł. Skarżący nie przedstawił przy tym innych dowodów, świadczących o konieczności poniesienia wyższych kosztów na naprawę okularów. Wobec tego organ uznał, że kwota 20,00 zł w pełni zaspokoi potrzebę zgłoszoną przez skarżącego. Pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. A. K. odwołał się od powyższej decyzji z dnia [...] lipca 2012 r. W uzasadnieniu skarżący zwrócił się o dopłatę kwoty 330 zł. Na naprawę okularów wydał on bowiem 50 zł, a na zakup nowych okularów do czytania – 300 zł. Od organu I instancji uzyskał natomiast jedynie zasiłek celowy w kwocie 20 zł. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 956 z późn. zm.), art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 39 powołanej ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, podzielając ustalenia poczynione przez organ I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło ponadto, że wysokość zasiłku przyznawana jest w granicach zakreślonych z jednej strony przez sytuację materialną wnioskodawcy i cel, na jaki zasiłek ma być przyznany, a z drugiej strony – przez możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Ustawodawca nie przewiduje przy tym obowiązku przyznawania świadczeń z pomocy społecznej w każdym przypadku zgłoszenia określonej potrzeby. Z pisma skarżącego z dnia [...] marca 2012 r. wynika tymczasem, że optyk naprawił mu okulary za 10 zł, a naprawa obejmowała wymianę śrubki oraz ramienia do okularów. Tylko taki koszt mógł być zatem przyjęty w rozpatrywanej sprawie. Wprawdzie w piśmie z dnia [...] marca 2012 r. skarżący wskazywał na konieczność wymiany dotychczasowych okularów, powołując się na zalecenie NFZ nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., lecz niemniej brak podstaw do przyjęcia, że usługa ta była przedmiotem niniejszego postępowania wszczętego we wrześniu 2010 r. Aktualnie nie ma również podstaw do dofinansowania pozostałej kwoty 300 zł, gdyż niniejsza sprawa dotyczy jedynie kwestii naprawy okularów na podstawie wniosku z września 2010 r., a nie ich wymiany na nowe. Pismem z dnia [...] marca 2013 r. A. K. zaskarżył powyższą decyzję Kolegium z dnia [...] listopada 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że jest niezadowolony z rozstrzygnięcia, a organy administracji publicznej nie wyjaśniły niektórych okoliczności faktycznych. Ponadto skarżący zauważył, że najniższy koszt niezbędnych dla niego okularów aktywnych do dali wynosi 300 zł, a okularów do czytania – 50 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie w dniu [...] czerwca 2013 r. A. K. podtrzymał swoje wnioski, zawarte w skardze, dodając zarazem, że jego dotychczasowe okulary pochodzą z 1995 r. i od tego czasu uległy licznym uszkodzeniom. W międzyczasie pogorszeniu uległ również wzrok skarżącego, wobec czego powinien mieć on nowe okulary – zarówno oprawki, jak i szkła. A. K. wyjaśnił także, że we wniosku inicjującym postępowanie w rozpatrywanej sprawie prosił o naprawę dotychczasowych okularów oraz otrzymanie nowych okularów. Obecnie skarżący używa okularów dwuogniskowych, w których niedawno zmieniono szkła, oraz okularów do czytania. Za wymianę szkieł A. K. zapłacił 300 zł. Zakup ten sfinansował z innych źródeł – pożyczył pieniądze od osób prywatnych, a następnie otrzymał kwotę 140 zł lub 160 zł z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. w formie zasiłku celowego na zakup okularów, kwotę 20 zł na naprawę okularów oraz kwotę 140 zł z Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w formie zasiłku celowego na wymianę szkieł. Wymiana okularów została w całości sfinansowana. Niemniej A. K. wniósł o zbadanie sprawy przez Sąd, gdyż w jego ocenie całość środków finansowych powinien był wypłacić mu Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. i to znaczenie szybciej. Poza tym skarżący zaznaczył, iż w jego ocenie powinien otrzymać okulary fotochromowe. Pismem z dnia [...] października 2013 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, ponownie podniósł, że organ I instancji nie rozpoznał dokładnie wniosku o przyznanie zasiłku celowego w zakresie wymiany szkieł w okularach. Tym bardziej, że skarżący jest do pewnego stopnia osobą nieporadną, wobec czego ciężar wnikliwego zbadania zgłoszonych przez niego potrzeb powinien być przerzucony na organy administracji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się bezzasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 2 powołanej ustawy. Dlatego badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega poprawność stosowania przepisów w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie trzeba zauważyć, że pismem z dnia [...] marca 2012 r. A. K. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej we W. m.in. o (1) pokrycie kosztu naprawy okularów w wysokości 16,80 zł oraz o (2) przyznanie odpowiedniej kwoty pieniędzy na zakup nowych okularów (k. nienumerowana akt adm. organu I instancji). Skarżący zaznaczył zarazem w powyższym piśmie, że dotychczasowe naprawy posiadanych przez niego okularów polegały na wymianie śrubki i ramienia w rondzie, wykonanej za 10 zł. Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 powołanej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika przy tym z art. 39 ust. 2 cytowanej ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie ulega przy tym wątpliwości, że powyższa decyzja ma charakter uznaniowy, na co wskazuje użycie wyrazu "może" w art. 39 ust. 1 powołanej ustawy. Tym samym ustawodawca pozostawia organom administracji publicznej pewien luz decyzyjny, co jednak nie oznacza w żadnym wypadku możliwości podejścia przez te organy zupełnie dowolnego rozstrzygnięcia. Przeciwnie, w przypadku decyzji uznaniowej na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek dokładnego i wyczerpującego zebrania i rozważania materiału dowodowego oraz przekonującego uzasadnienia przyjętego rozstrzygnięcia. Dopiero wtedy organy administracji publicznej mogą bowiem skutecznie uchylić się od zarzutu arbitralności wydanego rozstrzygnięcia. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy należy najpierw zauważyć, że w piśmie z dnia [...] marca 2012 r. skarżący zgłosił organowi I instancji szereg potrzeb do zaspokojenia. Z akt administracyjnych wynika zarazem, że organ I instancji rozstrzygał o tych potrzebach w odrębnych decyzja administracyjnych. Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] lipca 2012 r., znak [...] (k. nienumerowana akt adm. organu I instancji), utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2012 r., znak [...] (k. 7-10 akt adm. organu II instancji), poruszała jedynie kwestię zwrotu kosztów naprawy okularów. Konkluzja ta odgrywa istotną rolę w kontekście rozpatrywanej sprawy. Jak wskazano już bowiem wcześniej, Sąd, zgodnie z art. 134 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeka w granicach danej sprawy. Granice te wyznaczone są przez elementy podmiotowe (podmiot będący adresatem praw lub obowiązków) oraz elementy przedmiotowe (treść tych praw i obowiązków oraz ich podstawa prawna i faktyczna). Każda z sygnalizowanych wyżej decyzji dotyczy przy tym odrębnych praw skarżącego, a zatem nie podlega co do zasady kontroli w ramach niniejszego postępowania. Sąd nie jest wprawdzie związany zarzutami i wnioskami zawartymi w skardze oraz wskazaną tam podstawą prawną, lecz nie zmienia to faktu, że Sąd pozostaje związany przedmiotem zaskarżenia, zakreślonym w zaskarżonych decyzjach. Z tej perspektywy należy zatem uznać, że decyzje: Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] lipca 2012 r. i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2012 r. odpowiadają prawu, a kwota 20 zł, przyznana skarżącemu w formie zasiłku celowego na naprawę okularów, w pełni zaspokaja zgłoszoną przez niego potrzebę. W aktach sprawy nie znajduje się wprawdzie żadna dokumentacja pozwalająca na obiektywne ustalenie kosztu naprawy okularów. Niemniej, skarżący w piśmie z dnia [...] marca 2012 r. wskazał, iż koszt ten wyniesie 16,80 zł. Okoliczność ta nie była w istocie kwestionowana przez organy administracji publicznej, choć mylnie przyjmowały one w toku postępowania, iż koszt naprawy okularów wynosi 10 zł. Konkluzja ta nie zmienia jednak faktu, że przyznanie 20 zł na powyższy cel w pełni odpowiada pierwotnemu żądaniu skarżącego. Tym bardziej, że to on sam określił wysokość żądanego świadczenia pieniężnego. Konsekwentnie zatem zaskarżone decyzje zrealizowały potrzeby zgłoszone przez A. K. Niemniej, we wniosku z dnia [...] sierpnia 2013 r., a także następnie w odwołaniu z dnia [...] sierpnia 2012 r. (k. 2 akt adm. organu II instancji), skarżący wnioskował o przyznanie kwoty 330 zł, co stanowić miało różnicę pomiędzy kwotą 350 zł (na którą składa się kwota 300 zł przeznaczona na zakup nowych okularów do dali i kwotą 50 zł przeznaczoną na zakup nowych okularów do czytania) a kwotą 20 zł otrzymanego zasiłku celowego. W tym miejscu trzeba jednak zaznaczyć, co sygnalizowano już wcześniej, że ze względu na rozstrzyganie o poszczególnych potrzebach zgłoszonych przez skarżącego w odrębnych decyzjach administracyjnych zagadnienie to pozostaje w zasadzie poza zakresem kontrolowanego aktualnie postępowania. Kwestia przyznania zasiłku celowego na zakup nowych okularów dotyczy bowiem w istocie innego prawa skarżącego i innej podstawy faktycznej niż kwestia przyznania tej formy wsparcia finansowego na naprawę dotychczasowych okularów. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowych wskazuje, iż potrzeba wymiany dotychczasowych okularów na nowe została w istocie zaspokojona. W toku rozprawy w dniu [...] czerwca 2013 r. A. K. oświadczył bowiem, że uzyskał kwotę 140 zł lub 160 zł z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. w formie zasiłku celowego na zakup nowych okularów oraz kwotę 140 zł z Ośrodka Pomocy Społecznej w P. na wymianę szkieł (k. 14 akt sądowych). Uwzględniając zarazem fakt, że otrzymał on już 20 zł na naprawę dotychczasowych okularów, należy uznać, że żądana przez niego kwota 300 zł na zakup okularów została mu w istocie przekazana, choć przez różne organy pomocy społecznej. Konkluzję tę potwierdził zresztą sam skarżący, oświadczając na rozprawie z dnia [...] czerwca 2013 r., że potrzeba wymiany okularów została już w całości sfinansowana. Tym samym można przyjąć, że mimo rozdzielenia żądania naprawy dotychczasowych okularów i żądania zakupu nowych okularów, potrzeby te zostały zaspokojone, a zatem kwestionowane decyzje odpowiadają prawu. W tej sytuacji Sąd, rozpoznając sprawę w granicach skargi, nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia. Skarga, jako bezzasadna podlegała zatem oddaleniu, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270). Sąd orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu na podstawie art. 250 powołanej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2013 r. poz. 461).