II SA/Po 4157/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędziowie Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 września 2004 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie ; s k a r g ę o d d a l a /-/ M.Dybowski /-/ R.Batorowicz /-/ E.Makosz-Frymus JFS Sygn. 4/II SA/Po 4157/01 U Z A S A D N I E N I E Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r. nr [...]na podstawie art.25 ust.2 pkt 2 w zw. z art. 20 ust.3 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.- dalej ustawa) pozbawił G. S. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie J. S., przyznanych przez ZW ZBoWiD w K. decyzją z dnia [...].1.1985 r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że Zainteresowana otrzymała uprawnienia po kombatancie J. S., który posiadał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 10.7.1947 r. do 31.12.1947 r. Z zaświadczenia WKU w O. z dnia 31 marca 1977 r. wynika, że J. S. w okresie zaliczonym przez b. ZBoWiD jako działalność kombatancką, pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim, w okresie od [...] lipca 1947 r. do [...] września 1949 r. w jednostce wojskowej, która od [...] lipca 1947 r. do [...] grudnia 1947 r. brała udział w walkach z reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej. Uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie mają charakter pochodny w stosunku do współmałżonka. Uzyskany przez Męża Zainteresowanej tytuł kombatancki jest innym, niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy. G. S. , wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy w szczególności podniosła, że J. S. powołany został do odbycia czynnej służby wojskowej od dnia [...] lipca 1947 r.- w tym dniu został wcielony do [...] Oddziału WOP. Od [...] lipca 1947 r. odbywał przeszkolenie rekruckie w [...] K. Pułku Piechoty; od [...] września 1947 r. odbywał czynną służbę wojskową w [...] Samodzielnym Batalionie Ochrony Pogranicza, [...] Komenda, w specjalności wojskowej telefonista, jako łącznik a potem nadzorca liniowy. Służba polegała na ochronie pogranicza- podobnie jak obecnie wykonuje to Straż Graniczna; Mąż nie miał wyboru, do jakiej jednostki wojskowej został wcielony. Zaświadczenie z [...].3.1977 r. WKU w O. nie odpowiada rzeczywistemu przebiegowi służby wojskowej. Pojęcie utrwalania władzy ludowej stosowano powszechnie do wszystkich, którzy w owym czasie odbywali służbę wojskową, choć nie wszyscy brali udział w walkach z reakcyjnym podziemiem. Mąż pełnił służbę w Strażnicy Granicznej przy telefonie, a później sporadycznie nadzorował sprawność napowietrznej linii telefonicznej. Decyzją z dnia [...] października 2001 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.138 §1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 kpa oraz art. 20 ust. 3 i art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z [...].1.2001 r. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR powtórzył argumenty podniesione w decyzji z [...].1.2001 r.; stwierdził, że w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia poczynione w decyzji z [...].1.2001 r. są prawidłowe. G. S. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...].10.2001 r. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 25 ust. 2 p. 2 ustawy. Zainteresowana przywołała argumenty, uprzednio podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła także w szczególności, że J. S. w pierwszych latach po powrocie ze służby wojskowej wspominał, że Strażnica WOP znajdowała się w pobliżu S. i tam dochodziło sporadycznie do zbrojnych starć z grupami UPA, usiłującymi przedostać się na teren C. Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadną. Zgodnie z art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 i art.4. Trafnie G. S. wskazywała, że zaświadczenie WKU w O. z [...] marca 1977 r. nr [...] (k. 2 akt administracyjnych) nie odzwierciedla dostatecznie rzeczywistego przebiegu służby J. S. Zostało ono wystawione pod rządem dawnej ustawy kombatanckiej i ogranicza się do wskazania, że J. S. "pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim od [...].7.1947 do [...].9.1949 w tym w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej"; zaświadczenie nie wskazuje, czy J. S. "uczestniczył w walkach w jednostkach Wojska Polskiego... z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii" (art. 1 ust. 2 p.6 ustawy z 24.1.1991 r.). Nowa ustawa wymaga bowiem nie służby w jednostce, która walczyła z oddziałami UPA, lecz by kombatant osobiście uczestniczył w takich walkach (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.5.2001 r.- sygn. V SA 2614/00). Z wiarogodnych: deklaracji członkowskiej z dnia [...] września 1977 r.; kserokopii i wyciągu z książeczki wojskowej nr [...] J. S. (k. 9v w zw. z k.1, k.27-25 akt administracyjnych) jednoznacznie wynika, że J. S. dnia [...] lipca 1947 r. wcielony został do [...] Oddziału WOP; dnia [...] lipca 1947 r. skierowany został na przeszkolenie rekruckie do [...] K. pułku piechoty; dnia [...] września 1947 r. rozpoczął służbę w [...] Samodzielnym Batalionie OP [...] Komenda, gdzie służył jako łącznik, nadzorca liniowy, z której to jednostki przeniesiony został do rezerwy [...] września 1949 r. w stopniu kaprala. Mimo, że ustaleń tych brakło w uzasadnieniu (art. 107 § 1 i 3 kpa) obu decyzji Kierownika Urzędu, to uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 p. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270- dalej upsa. Z niewadliwych ustaleń organu administracji publicznej wynika, że nie zachodziły wobec J. S. jakiekolwiek przesłanki do zachowania uprawnień kombatanckich; nie doszło także do naruszenia prawa materialnego (art. 25 ust. 2 p. 2 w zw. z art. 20 ust. 3 ustawy). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny i dla ich zachowania (przy uwzględnieniu osobistej sytuacji prawnej wdowy), konieczne jest przesłankowe ustalenie, czy zmarły kombatant sam zachowałby uprawnienia kombatanckie, gdyby żył ( odpowiednio- wyrok SN z 22.2.2001- III RN 72/00- OSNAP 19/01/575; uchwała SN z 25.1.1996- III AZP 32/95- OSNAP 15/96/206; wyrok SN z 11.12.2002- III RN 57/02- OSNAP 2/04/24). W niniejszej sprawie zmiany stanu prawnego nie różnicowały w sposób istotny osobistej sytuacji prawnej G. S. Skarżąca podnosiła, że spornym jest, czy Jednostka Wojskowa WOP " S. [...] " (k.2 in fine akt sądowych) brała udział w walce z reakcyjnym podziemiem, czy też walczyła ze zbrojnymi grupami UPA, usiłującymi się przedostać na teren C. Istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje zatem zagadnienie, czy J. S. walczył z oddziałami UPA (art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy ). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że w razie wszczęcia postępowania w kierunku pozbawienia uprawnień ciężar dowodu spoczywa na organie, a w przypadku dochodzenia uprawnień na zainteresowanym. To na Skarżącej ciążył obowiązek wskazania dowodów na zaistnienie okoliczności skutkujących zachowaniem uprawnień wdowy po kombatancie ( art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy; odpowiednio-uzasadnienie wyroku SN z dnia: 22.2.2001 r.- III RN 77/00- OSNAP 15/01/475; 17.9.2001 r.- III RN 143/00- OSNAP 7/02/150; uzasadnienie wyroku NSA z dnia 20.3.2002 r.- II SA/Po 2233/00). Wniosek osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczyło postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art.25 ust.2 pkt 2 ustawy, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, winien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (uchwała 7 S NSA z 4.3.2002-OPS 13/01-Pr.Pracy 6/02/42). Zachowanie uprawnień dotyczy sytuacji, gdy zainteresowany otrzymał lub mógł otrzymać uprawnienia kombatanckie także z innych tytułów- w szczególności z tytułu walki z UPA. O walkach z UPA J. S. nie podał w deklaracji członkowskiej ZBoWiD z [...] września 1977 r. ani w życiorysie ( bez daty- złożonym wespół z deklaracją członkowską). W obu tych dokumentach podnosił jedynie służbę w [...] Oddziale WOP w K. - od [...] lipca 1947 r.; od [...] września 1947 r. służbę w [...] Samodzielnym Batalionie Ochrony Pogranicza w N. T. pod dowództwem mjra F.; od listopada 1947 r. oddelegowanie na placówkę przejścia granicznego w N. w powiecie n. - do zakończenia czynnej służby wojskowej dnia [...] września 1949 r. W czasie odbywania przezeń służby wojskowej rejon P. był terenem działalności zbrojnej podziemia reakcyjnego; jednostki [...] Oddziału WOP były zaangażowane w walkach zbrojnych z siłami podziemia (k. 9v, 3, 1 akt administracyjnych). Skarżąca z opóźnieniem - dopiero w skardze- podniosła, że ze wspomnień J. S. w pierwszych latach po powrocie ze służby wojskowej Strażnica WOP znajdowała się w pobliżu S. i tam dochodziło sporadycznie do zbrojnych starć z grupami UPA, usiłującymi przedostać się na teren C. Owe twierdzenia o faktach, nie poparte żadnymi dowodami, nie zasługują na wiarę. Sam J. S. ani w deklaracji członkowskiej ZBoWiD, ani w życiorysie nie podawał, że walczył z UPA; nie podawał też, że służył w strażnicy w okolicach S.; przeciwnie - podawał jedynie, że służył w placówce w N. pow. N. T. ( k. 9 v). Z ustaleń nauki, zaprezentowanych w najpoważniejszej monografii o walkach z UPA (Grzegorz Motyka "Tak było w Bieszczadach. Walki polsko- ukraińskie 1943-48" VOLUMEN 1999) wynika, że nie było jakichkolwiek walk z UPA w S. bądź N. , a w powiecie n. UPA nigdy nie działała ( tamże- w szczególności s. 412-413). W istocie bowiem UPA działała na terenach zamieszkałych przez ludność ukraińską bądź- rzadziej- łemkowską, na terenie Bieszczad, Beskidu Niskiego, Pogórza Przemyskiego, północno- zachodniej Rzeszowszczyzny, Zamojszczyzny, Podlasia Lubelskiego. Najdalej wysunięty na zachód obszar działania UPA ( Kureń "Rena") dochodził do rzeki Poprad (mapa załączona do monografii Grzegorza Motyki i Rafała Wnuka: "Pany i rezuny. Współpraca AK- WiN i UPA 1945-47" OW VOLUMEN 1997;; "Atlas geograficzny" PPWK 1962- wyd.3 1965 s. 29 Polska- mapa administracyjna). Tymczasem zarówno Nowy Targ (leżący na Podhalu- w widłach Czarnego i Białego Dunajca), jak i Szczawnica (leżąca na pd-zach. skraju Beskidu Sądeckiego) czy Niedzica (w Pieninach Spiskich)- leżące nad Dunajcem (A.Matuszczyk, N. Orliński, J. Zinkow "Małopolska południowo- zachodnia" Wyd. Sport i Turystyka 1991 s.280, 300, 308; "Nowa encyklopedia powszechna PWN": 1997 t.6 s. 169, 1996 t.4 s. 454, 550 )- znajdują się w odległości kilkudziesięciu do stukilkudziesięciu kilometrów od terenów rzeczywistej działalności UPA- i nie były objęte działaniami UPA (także mającymi na celu przebicie się do Czechosłowacji). Do Czechosłowacji oddziały UPA przenikały w szczytowej fazie akcji "Wisła"- wprost z Bieszczadów (np. 12-15 maja 1947 r. w okolicach masywu Chryszczatej; 5-18.6.1947 w okolicach góry Okrąglik i Rabiej Skały, Balnicy bądź Cisnej- G. Motyka "Tak było w Bieszczadach" s.427-430, 433; M. Jworski "KBW 1945-65" Wyd. MON-WIH 1984 s.160-161). Z owych faktów nie sposób wyprowadzić wniosku, że J. S. uczestniczył w walkach z oddziałami UPA w [...] Oddziale WOP, [...] Samodzielnym Batalionie OP [...] Komendzie, bowiem służył On na innym obszarze i w innym okresie, niż walczyły oddziały UPA. Przesłanki zachowania uprawnień w każdej sprawie badane są indywidualnie i obejmują szerokie spektrum przesłanek zachowania uprawnień ( art. 25 ust. 2 pkt 2; art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy). W tej sytuacji na organie administracji publicznej nie spoczywał obowiązek dalszego prowadzenia dowodów z urzędu. W sprawie nie doszło do naruszenia art. 19 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319). To , że Rzeczypospolita Polska specjalną opieką otacza weteranów walk o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych, nie stanowi przeszkody dla weryfikacji uprawnień wdów po kombatantach czy uprawnień kombatanckich osób, które w myśl poprzednich przepisów nabyły uprawnienia kombatanckie, a w świetle nowych uregulowań uprawnienia te utraciły. W doktrynie trafnie wskazuje się, że art. 19 Konstytucji RP, z uwagi na generalne, ogólne i nieprecyzyjne uregulowanie, nie określające form opieki i pomocy, nie nadaje się do stosowania wprost- wymaga regulacji ustawowej ( W. Skrzydło "Konstytucja RP- komentarz" Zakamycze 1998 s. 23). Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach...jest jedną z ustaw, regulujących status kombatantów ( w tym weteranów walk o niepodległość). Owa ustawa wprowadza zgodne z Konstytucją RP postępowanie, którego przedmiotem jest badanie, czy w świetle nowej definicji kombatanta, zawartej w ustawie z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach..., osoby, które na mocy uprzednio obowiązujących przepisów uprawnienia kombatanckie posiadały, uprawnienia te utraciły ( A. Świątkowski "Uprawnienia inwalidów wojennych, wojskowych ,kombatantów ,osób represjonowanych, inwalidów z wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich rodzin" DW ABC 1997 s.73, 81, 92, 95, 97). Uregulowania owej ustawy były wielokroć przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego. W szeregu orzeczeniach Trybunał stwierdzał, że owe uregulowania nie naruszają Konstytucji RP - w szczególności art. 2 i art. 32 ust. 1. Jedynie przykładowo należy wskazać, że Trybunał Konstytucyjny wyrokami z dnia: 15.2.1994 r.- K 15/93- OTK I/94/4 i 15.9.1999 r.- K 11/99- OTK 6/99/116, stwierdził konstytucyjność owych uregulowań z zakresie istotnym dla rozstrzygania o zachowaniu uprawnień kombatantów. Za takową wykładnią opowiedział się Sąd Najwyższy w: uchwale 7 Sędziów SN z dnia 7.7.1992 r.- II UZP 7/91- OSNC 10/92/174 i wyroku z dnia 29.3.1995 r.- III ARN 6/95- OSNAP 16/95/199, a nadto Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 Sędziów NSA z dnia 21.10.2002 r.- Prok. i Pr. 12/02/53). W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy podnieść, że wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r.- sygn. SK 4/02 Trybunał wprost stwierdził, że art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach...Dz. U. 68/97/463), jako i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy ( który miał zastosowanie w niniejszej sprawie) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 17 lit. a tiret trzecie ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach...Dz.U. 68/97/463) są z g o d n e z art. 2, art. 19 i art. 32 Konstytucji (Dz.U. 72/03/658). Stwierdzenie niezgodności art. 22 ust. 3 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach... z art. 2 i 32 Konstytucji ( przy nie stwierdzeniu niezgodności z art. 19 i 30 Konstytucji) nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem Skarżąca nie doznała ograniczeń w zakresie ochrony swych praw na skutek opóźnienia w złożeniu wniosku o uprawnienia kombatanckie po terminach określonych w niekonstytucyjnym art. 22 ust. 3 ustawy. Wykładnia zaprezentowana w niniejszej sprawie nie narusza też art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 61/93/284 ze zm.) czy art. 1 Protokołu 1 do Konwencji, podpisanego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz.U. 36/95/175; decyzja ETPC z: 1.6.1999 r.- nr 39860/98 Skórkiewicz v. Polska; 15.6.1999 r.- nr 34610/97 Domalewski v. Polska). Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji (art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.). Nie zachodziła potrzeba orzekania na podstawie art. 152 upsa, wobec treści art. 26 ustawy. /-/M.Dybowski /-/R.Batorowicz /-/E.Makosz-Frymus KB/