II SA/Po 416/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Hrycaj Sędziowie Sędzia NSA Rafał Batorowicz(spr) Sędzia WSA Bożena Popowska Protokolant sekr. sąd. Justyna Frankowska-Sarbak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2004 r. sprawy ze skarg A. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].lutego 2002 r. Nr [...]. w przedmiocie zasiłku na ekonomiczne usamodzielnienie; uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...]. grudnia 2001 r. Nr[...]. /-/B.Popowska /-/M.Hrycaj /-/R.Batorowicz 4/II SA/Po 416/02 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K. z dnia [...]. grudnia 2001 r., którą powołując podstawy prawne z art. 33 p ust. 1 pkt 1, art. 33 p ust. 2, art. 5, art. 8, art. 38 ust. 1, art. 4 ust. 1, art. 2 a oraz art. 43 ust. 2, art. 45, art. 40 ust. 1, art. 35 a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. nr 64, poz. 414 ze zm.) a nadto rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 października 2001 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowania dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo – wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich i specjalne ośrodki szkolno wychowawcze (Dz. U. nr 120, poz. 1293), odmówiono przyznania A. K. pomocy pieniężnej na usamodzielnienie. Według przedstawionych przez organ odwoławczy ustaleń A. K., urodzony [...]. grudnia 1979 r., w chwili wydawania zaskarżonej decyzji zamieszkiwał i prowadził wspólne gospodarstwo domowe z siostrą B. K. Wcześniej, z dniem [...]. grudnia 1996 r. został sierotą zupełnym a w dniu [...]. stycznia 1997 r. postanowieniem Sądu Rejonowego w K. ustanowiono dla niego rodzinę zastępczą w osobach B. i W. K.. A. K. osiągnął pełnoletność w dniu [...]. grudnia 1997 r. później ukończył Państwową Wyższą Szkołę Zawodową w K. a z dniem [...]. września 2001 r. podjął pracę zawodową kontynuując naukę na studiach zaocznych. Ustalono też, że aktualny dochód rodziny A. K. wynosił 776,24 zł, 388,12 zł na osobę i nie przekraczał 200 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie obliczonego według art. 4 ust. 1 ustawy. Wyjaśniając zasady przyznawania pomocy społecznej na usamodzielnienie organ odwoławczy przytoczył treść art. 33 p ust. 1 pkt ustawy o pomocy społecznej oraz § 3, § 7 i § 2 ust. 1 oraz § 7 i § 2 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego z 9 października 2001 r. Równocześnie stwierdził, że według art. 33 c ust. 5 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. pełnienie funkcji rodziny zastępczej z mocy prawa ustawało z dniem osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Wobec tego funkcja rodziny zastępczej ustanowionej dla A. K. ustała [...]. grudnia 1997 r. podczas gdy rodzinę tę ustanowiono [...]. stycznia 1997 r. Przyjął, że brak było podstaw do przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie skoro pobyt w rodzinie zastępczej trwał krócej niż 1 rok (§ 7 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego). A. K. wniósł do sądu administracyjnego skargę, której treść wskazywała, że domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. Uzasadniając skargę wywodził, że w rodzinie zastępczej przebywał pełne [...] lata, to jest od chwili gdy stał się sierotą, do [...]. stycznia 2001 r., kiedy to założył wraz z siostrą odrębne gospodarstwo domowe. Podawał też, że po uzyskaniu pełnoletności kontynuował naukę w szkole a później na studiach wyższych. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazywanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Pod rządami ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. i wydanego na podstawie zawartej w art. 33 ust. 10 rozporządzenia wykonawczego z dnia 0 października 2001 r. system przyznawania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie przedstawiał się w ten sposób, że pomoc taka przysługiwała osobom, które osiągnęły pełnoletność, między innymi, w rodzinach zastępczych, z tym jednak, że § 7 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego sformułowany był w ten sposób, iż wskazywał na brak podstaw do przyznania pomocy osobom, które przebywały w rodzinach zastępczych krócej niż rok. Równocześnie art. 33 c ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wskazywał, że umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej następowało na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego, co równoznaczne było z początkiem funkcjonowania rodziny zastępczej. Jako datę końcową pełnienia funkcji rodziny zastępczej z mocy prawa ustawodawca oznaczył w art. 33 c ust. 5 ustawy o pomocy społecznej dzień osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Sytuacja dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej różniła się według dosłownego brzmienia przepisów w sposób istotny od pozycji dziecka skierowanego do placówki opiekuńczo – wychowawczej. Zgodnie bowiem z art. 33 k ust. 3 ustawy o pomocy społecznej dziecko skierowane do placówki opiekuńczo – wychowawczej mogło przebywać w tej placówce po uzyskaniu pełnoletności do czasu ukończenia szkoły, co oznaczało trwanie funkcji opiekuńczo – wychowawczej po ukończeniu przez dziecko pełnoletności pod warunkiem pobierania nauki przez podopiecznego. Po wydaniu zaskarżonej decyzji zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2003 r., sygn. K 1/01(OTK-A2003/2/15), którym art. 33 c ust. 5 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. uznano za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim wyłącza odpowiednie stosowanie art. 33 k ust. 3 tej ustawy. Powstawała pewna wątpliwość co do tego, czy treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego powodowała skutki o jakich mowa w art. 145 a § 1 kpa (podstawa wznowienia) i w art. 145 § 1 pkt 1 b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) (podstawa uchylenia aktu administracyjnego przez sąd administracyjny z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania) zważywszy specyfikę rozstrzygnięcia i uzasadnienia wyroku trybunału Konstytucyjnego. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego rozumieć należało jako obejmujące nakaz odpowiedniego jedynie stosowania art. 33 k ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu wyrok Trybunału Konstytucyjnego wprost nie odnosił się przy tym do funkcjonowania art. 33 c ust. 5 ustawy o pomocy społecznej jako narzędzia pozwalającego ustalić okres pobytu w rodzinie zastępczej na potrzeby ustalenia ewentualnego zakresu pomocy o jakim mowa była w art. 33 p ust. 1 tejże ustawy. Argumentacja Trybunału Konstytucyjnego zmierzała do wykazania, że pozbawienie rodzin zastępczych pomocy pieniężnej (art. 33 g ustawy) w okresie pobierania nauki przez pełnoletnie dziecko naruszało zasadę równości wobec prawa, zasadę państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, biorąc pod uwagę, że dzieci skierowane do placówek opiekuńczo – wychowawczych mogły korzystać w tym okresie z pomocy Państwa. Zauważyć jednak należało, że Trybunał Konstytucyjny przeprowadzając wywód zmierzający do wskazanego wniosku, jako swego rodzaju oczywistość przedstawił równość dzieci przebywających w rodzinach zastępczych i placówkach opiekuńczo – wychowawczych pod względem uprawnień związanych z okresem pobierania nauki o których to uprawnieniach mowa była w art. 33 p ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu zasada równości wobec prawa przemawiała za stosowaniem art. 33 k ust. 3 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. na potrzeby obliczania pomocy pieniężnej o jakiej mowa w art. 33 p ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i w przepisach rozporządzenia wykonawczego wydanego na podstawie art. 33 p ust. 10 ustawy o pomocy społecznej, trudno byłoby znaleźć argumenty przemawiające za dyskryminację pod tym względem uczących się pełnoletnich dzieci umieszczonych w rodzinach zastępczych w stosunku do tych, które skierowano do placówek opiekuńczo-wychowawczych. W tych okolicznościach Sąd uznał, że odpowiednie stosowanie art. 33 k ust. 3 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. o jakim mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2003 r., sygn. K 1/01 polegało również na konieczności brania pod uwagę okresu pobytu w rodzinie zastępczej w czasie pobierania nauki przez osobę, która osiągnęła pełnoletność po umieszczeniu w rodzinie zastępczej i ubiegała się o przyznanie świadczenia o jakim mowa była w art. 33 p ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W tych okolicznościach uchylono decyzje organów obu instancji na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 ust. 1pkt 1 lit. b upsa. W trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organy pomocy społecznej stosować już będą przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 6, poz. 593 ze zm.). Trzeba więc będzie zwrócić uwagę na treść art. 72 ust. 10 i 78 ust. 5 tej ustawy wskazujące na utrzymywanie funkcji rodzin zastępczych, w których przebywają pełnoletnie dzieci kontynuujące naukę skoro rodziny te nadal korzystają z pomocy Państwa przeznaczonej dla rodzin zastępczych. Wobec tego konieczne będzie dokonanie ustaleń co do tego czy i jak długo skarżący konturował naukę w okresie pobytu w rodzinie zastępczej po uzyskaniu pełnoletności. /-/B.Popowska /-/M.Hrycaj /-/R.Batorowicz KB/