II SA/Po 4198/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) As.sąd. Edyta Podrazik Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 lipca 2004 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ E.Podrazik /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski JFS Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. nr [...]na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.- dalej ustawa) pozbawił R. B. uprawnień kombatanckich, przyznanych przez ZW ZBoWiD w P. decyzją z dnia [...]r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 13 czerwca 1945 r. do 15 października 1945 r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż R. B. w okresie zaliczanym jako działalność kombatancka pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. R. B., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł w szczególności, że "nie ma nic w tej ustawie o Werwolfie i rozbitkach SS, którzy w nocy przychodzili do ludności cywilnej, zamieszkałej na ziemi nadnoteckiej...i niejednokrotnie ojców i synów mordowali...kto miał ich bronić". Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 kpa i art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z [...]r. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR powtórzył argumenty podniesione w decyzji z [...]r. i powołał uchwałę NSA z 12.6.2000- OPS 5/00. R. B. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...]r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił decyzji pominięcie argumentów podniesionych w piśmie z dnia [...] sierpnia 2000 r., w którym opisał, czym jako siedemnastolatek kierował się, wstępując do baonu przy Komendzie Wojewódzkiej MO w P.. Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 i art.4. Skarżący wykazywał, że zachodziły wobec niego przesłanki do zachowania tych uprawnień, bowiem od 13 czerwca 1945 r. do 15 października 1945 r. uczestniczył w walkach z grupami Werwolfu ( art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy ). Trafnie Kierownik Urzędu wskazuje, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego przyjętym jest, że służba w Milicji Obywatelskiej nie stanowi przesłanki zachowania uprawnień kombatanckich ( uchwała 7 Sędziów NSA z 12.6.2000- OPS 5/00- ONSA 1/01/3; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.10.1999 r.- III RN 93/99- OSNAP 15/00/572). Wniosek osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, winien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (uchwała 7 S NSA z 4.3.2002-OPS 13/01-Pr.Pracy 6/02/42). Zachowanie uprawnień dotyczy sytuacji, gdy zainteresowany otrzymał lub mógł otrzymać uprawnienia kombatanckie także z innych tytułów określonych w ustawie- w szczególności z tytułu uczestniczenia w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii (uzasadnienie uchwały 7 S SN z 21.12.1993- II UZP 25/93- OSNC 11/94/200 s.4-5, akceptowanej przez A.Świątkowskiego "Uprawnienia inwalidów wojennych, wojskowych ,kombatantów ,osób represjonowanych, inwalidów z wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich rodzin" DW ABC 1997 s.97), bądź z grupami Werwolfu. Uwagi Kierownika Urzędu uszło, że Skarżący już w piśmie z dnia [...] sierpnia 2000 r. podniósł , iż gdy jako siedemnastolatek dowiedział się, że w maju 1945 r. organizują baon operacyjny przy Komendzie Wojewódzkiej MO w P. w celu wyłapywania esesmanów z rozbitych oddziałów, ukrywających się w lasach nadnoteckich; owi esesmani i członkowie tajnej organizacji niemieckiej Werwolf nękali ludność zamieszkałą od Drezdenka poprzez Czarnkowskie i dochodzili w lasy leszczyńskie; właśnie tam zginął najlepszy kolega Zainteresowanego (k.10- 10v akt administracyjnych). Z zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej MO w P. z dnia [...]r.- nr L.dz. [...]wynika, że R. B. pełnił służbę w MO od 13 czerwca 1945 r. do 15 października 1945 r.; w ww okresie brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem ( k. 3 akt administracyjnych). Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że obowiązkiem organów stosujących prawo ( organów administracji publicznej i sądów administracyjnych) jest korzystanie z wiedzy historycznej ( odpowiednio- Gustaw Romanowski "Odmowa na wszelki wypadek. Gdy brakuje wiedzy historycznej", K. Lesiakowski- Rzeczpospolita z 29 sierpnia 2002- C1). Dotyczy to zarówno ustaleń faktów, jak i oceny dowodów. Należy zatem zauważyć, że Werwolf (błędnie nazywany przez ustawodawcę "Wehrwolfem"; Ch. Whiting "Werwolf ostatni żołnierze Hitlera"- Warszawa 2001; "Nowa Encyklopedia Powszechna PWN" t.6 1997 s. 701), organizowany był m.in. w Poznańskiem i na Pomorzu tylko na terenach o zdecydowanej większości ludności niemieckiej; był najbardziej aktywny od zakończenia wojny do wiosny 1946 r.; prowadził dywersję zbrojną na Śląsku i Pomorzu Zach. do 1947 r., gdy został rozbity przez Urząd Bezpieczeństwa ( NEP- t.6 s. 701; "Informator o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce ludowej w latach 1944-56"- Wyd. MSW- Biuro C W-wa 1964 s. 155- 156). Kres działań Werwolfu na ziemiach polskich to koniec 1947 r., gdy wysiedlono podstawową część ludności niemieckiej, ograniczając do minimum zaplecze w zakresie zaopatrzenia i wywiadu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29.8.2001 r.- III RN 132/00 (OSNAP 5/02/101) wskazał, że funkcjonariusz MO, który na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał dowództwu Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Pogląd ów Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela. Kierownik Urzędu winien był wezwać Zainteresowanego do precyzyjnego wskazania daty i miejsca śmierci oraz danych kolegi, który zginął w trakcie działań baonu operacyjnego, w którym służył R. B. ( k. 10v akt administracyjnych), nazw miejscowości, w których Zainteresowany walczył w okresie od 13 czerwca 1945 r. do 15 października 1945 r. Zgodnie z doświadczeniem życiowym, w Dziennikach działań bojowych poszczególnych jednostek precyzyjnie odnotowywano straty osobowe oddziałów. Zgodnie z zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej ( art. 7 kpa) i obowiązkiem wyczerpującego zbadania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ( art. 77 § 1 kpa), obowiązkiem Kierownika Urzędu było poszukiwanie informacji istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy we właściwych archiwach - w tym Instytutu Pamięci Narodowej, w zespołach akt Centralnego Archiwum Wojskowego, Dziennikach działań bojowych dowództwa WBW województwa poznańskiego, jak i w zespołach akt byłego Ministerstwa Bezpieczeństwa Wewnętrznego bądź byłych Wojewódzkich Komend Milicji, bowiem częstokroć do podgrup operacyjnych KBW dołączano pododdziały MO. Dopiero poczynienie takich ustaleń pozwoliłoby zweryfikować prawdziwość twierdzeń Zainteresowanego, a zwłaszcza to, czy w ramach baonu operacyjnego przy KW MO w P. walczył przeciwko grupom Werwolfu, czy działo się to pod dowództwem wojskowym, czy też przeciwko organizacjom niepodległościowym. Powinnością organu administracji publicznej jest dokonanie analizy dowodów i ocena materiału dowodowego nie później niż w momencie wydania decyzji rozstrzygającej sprawę, a motywy decyzji winny wynikać z uzasadnienia decyzji, jako jej integralnej części (art. 107 § 3 kpa; wyrok NSA z 8.9.1989 r.-II SA 390/89- OSP 6/91/140 z akceptującą glosą M. Mincer- Jaśkowskiej). Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu przeprowadzi dowody konieczne dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i starannie je oceni, a wynik ustaleń i oceny zaprezentuje w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi art. 107 § 3 kpa. Wobec powyższego obie decyzji należało uchylić (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270- dalej upsa w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.). Nie zachodziła potrzeba orzekania na podstawie art. 152 upsa, wobec treści art. 26 ustawy. /-/ E.Podrazik /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski za nieobecnego sędziego /-/ P.Miładowski JFS