II SA/Po 420/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 kwietnia 2025 r., nr [...] w przedmiocie udzielenia pomocy w formie refundacji za pobyt w Fundacji "[...]" uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia 7 lutego 2025 r., nr [...] Burmistrz decyzją z dnia 7 lutego 2025 r., nr [...], działając na podstawie art. 48, art. 48a, art. 6 pkt 8, art. 2, art. 4, art. 7, art. 8, art. 3, art. 14, art.17 ust.1 pkt 3, art. 36 pkt.2 lit. i, art. 97 ust. 1-1a, art.98, art.100, art. 101, art.102, art.104, art.106, art.107, art.109, art.110 ust.7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm., dalej u.p.s.), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz.1044), art.104, art.107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej k.p.a.), odmówił K. M. (dalej jako skarżąca lub strona) przyznania pomocy w postaci udzielenia refundacji za pobyt w Fundacji "[...]" - W. ul. [...], [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że przeprowadził w dniu 3 stycznia 2025 r. rodzinny wywiad środowiskowy na podstawie którego ustalił, iż skarżąca (lat [...]) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem S. M.. Każdy z małżonków zobowiązany jest do płacenia alimentów na dziecko z pierwszego związku. Małżonkowie są całkowicie pozbawieni władzy rodzicielskiej. Pani K. M. od dnia 28 maja 2024 r. jest mieszkańcem domu Fundacji "[...]" w W. . Źródłem dochodu skarżącej jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł oraz zasiłek stały z tytułu niepełnosprawności w kwocie 672,08 zł. Natomiast dochody męża skarżącej składają się z zasiłku stałego w wysokości 336,04 zł. Łączny dochód w rodzinie wynosi 1.223,96 zł. Organ przesłuchał w z dniu 22 stycznia 2025 r. jako świadka H. K. - ojca skarżącej. Świadek zeznał, że skarżąca posiada miejsce zamieszkania w domu rodzinnym, do którego może powrócić. H. K. stwierdził, że postępowanie spadkowe po matce skarżącej nie zostało przeprowadzone, lecz każde z trójki dzieci pozostaje współwłaścicielem domu i ma pełne prawo oraz dostęp do swobodnego w nim zamieszkania. Powyższe informacje świadczą zdaniem organu o tym, że decyzja skarżącej o zamieszkaniu w tymczasowym schronisku dla osób bezdomnych nie była podyktowana brakiem miejsca do stałego zamieszkania, na który nie miała wpływu. Skarżąca ma możliwość powrotu oraz zamieszkania w jednym z pokoi mieszczących się w domu rodzinnym o łącznym metrażu ponad 30 m2 wraz z łazienką. Ponadto organ uznał, że skarżąca ma również prawo do przyznania jej lokalu socjalnego, gdyż spełnia kryterium dochodowe wskazane w uchwale Rady Miejskiej w [...], lecz z tej możliwości nie skorzystała. W tych okolicznościach organ stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanek oraz kryteriów pozwalających uznać ją za osobę bezdomną, ponieważ ma możliwość stałego pobytu w domu rodzinnym. Zdaniem organu skarżąca pomimo trudnej sytuacji życiowej nie wykorzystała własnych uprawnień oraz możliwości, które mogłyby przyczynić się do polepszenia sytuacji życiowej. Pomimo przysługującego jej prawnie lokum, którego jest współwłaścicielem świadomie zdecydowała się na pobyt w Fundacji. Organ stwierdził więc, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do uznania ją za osobę bezdomną. Od powyższej decyzji K. M. wniosła odwołanie. W odwołaniu skarżąca wskazała, że wbrew twierdzeniom organu nie może powrócić do domu rodzinnego i zamieszkać tam z mężem, gdyż ojciec nie akceptuje jej męża. Jak mieszkała w domu rodzinnym, to pozostawała w konflikcie z ojcem i jego obecną partnerką. Skarżąca podkreśliła, że jest osobą schorowaną, ma astygmatyzm, krótkowzroczność oczu oraz cierpi na depresję lękową, więc powrót do domu odbiłby się na jej zdrowiu psychicznym. Skarżąca uważa, że nie jest współwłaścicielem domu, gdyż ojciec ją wymeldował. Jest osobą bezdomną, gdyż nie może wrócić do domu rodzinnego. Skarżąca podkreśliła, że w Fundacji czuje się bezpiecznie i leczy się u specjalistów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 7 kwietnia 2025 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem Kolegium ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji są prawidłowe i znajdują pełne oparcie w materiale dowodowym zebranym w sprawie. Przede wszystkim materiał dowodowy wskazuje, że K. M. nie jest osobą bezdomną z uwagi na fakt, że ma miejsce zamieszkania i możliwość pobytu pod adresem: [...], D.. Pojęcie osoby bezdomnej zostało określone ustawowo w art. 6 pkt 8 u.p.s. Nie ma podstaw do uznania K. M. za osobę bezdomną, bowiem mimo, że nie zamieszkuje w domu rodzinnym i została z niego wymeldowana (była zameldowana na pobyt stały w okresie od 23 lipca 1986 r. do 7 listopada 2020 r.), to jednak nie jest tej możliwości pozbawiona, gdyż jest współwłaścicielem [...] z połowy budynku mieszkalnego. Przebywanie poza domem jest więc kwestią wyboru strony. W ocenie Kolegium fakt przebywania skarżącej w Fundacji "[...]" nie świadczy o tym, że nie miała ona dalszej możliwości zamieszkania w domu rodzinnym. Strona w żaden sposób nie udokumentowała np. przemocy lub innej patologii w rodzinie, która potwierdzałaby, że nie mogła dalej mieszkać w domu. Ponadto z pisma Burmistrza [...] z dnia 23 stycznia 2025 roku wynika, że K. M. nie wniosła o mieszkanie z zasobu komunalnego Gminy D. i nie znajduje się na liście osób oczekujących na mieszkanie z zasobu komunalnego Gminy D.. Wobec tego Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że skarżącej nie można uznać za osobę bezdomną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. M. wskazała, że nie zgadza się z decyzjami organów, które zostały oparte o błędne ustalenia faktyczne w zakresie możliwości powrotu przez nią do domu rodzinnego. Skarżąca podkreśliła, że nie ma możliwości zamieszkać w domu w D., nie figuruje w żadnych rejestrach jako właścicielka i nie jest w stanie przeprowadzić postępowania spadkowego. Skarżąca wniosła o uznanie jej za osobę bezdomną. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 13 czerwca 2025 r. skarżąca oświadczyła, że ojciec nie zgadza się na jej powrót do domu. Przedłożyła zaświadczenia lekarskie, inne decyzje wydane w jej sprawie oraz płytę CD z nagraniem z rozmowy z ojcem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024r. poz. 1283, w skrócie jako: "u.p.s."). Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Zgodnie natomiast z art. 48 i art. 48a ust. 1 i 2 u.p.s. osoba ma prawo do schronienia, i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Udzielenie schronienia następuje poprzez zapewnienie osobom bezdomnym tymczasowego schronienia w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych. Według ustawodawcy umożliwienie schronienia w schronisku dla bezdomnych osobom bezdomnym, którzy podpisali kontrakt socjalny, jest wystarczające dla zapewnienia im m.in. usług ukierunkowanych na wzmocnienie aktywności społecznej, wyjście z bezdomności i uzyskanie samodzielności życiowej. Trafnie podniosły organy obu instancji w swoich rozstrzygnięciach, że niepieniężne świadczenie z pomocy społecznej w postaci udzielenia schronienia przysługuje jedynie osobie bezdomnej, przez którą zgodnie z definicją zawartą w art. 6 pkt 8 u.p.s. należy rozumieć - osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy (zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy - lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych) i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W powyższej regulacji ustawodawca przewidział zatem, że za "osobę bezdomną" może być uznana osoba, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, oraz osoba, która nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, posiadając jednocześnie stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów faktycznych, które stanowią odrębne sytuacje, przewidziane w ustawie przesłanki muszą zostać spełnione łącznie. Uwzględniając powyższe Sąd doszedł do przekonania, że organy niewłaściwie oceniły, że skarżąca nie spełnia przesłanek do uznania ją za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. W rozpoznawanej sprawie organy uznały, że strona nie spełnia przesłanki uprawniającej do przyznania pomocy w oparciu o przepis art. 48 a u.p.s., gdyż nie jest osobą bezdomną. Organy argumentowały, że skarżąca posiada miejsce zamieszkania, bowiem odziedziczyła udział w domu rodzinnym po zmarłej matce. Organy wskazały, że niechęć do zamieszkania pod adresem: [...] w miejscowości D. wynika z przyczyn subiektywnych, tzn. jak wskazała strona, dotyczy niechęci powrotu do domu rodzinnego z uwagi na konflikt z ojcem. Okoliczność ta natomiast nie stanowi przesłanki do przyznania stronie wnioskowanej pomocy, na podstawie art. 48 a u.p.s. W ocenie Sądu organy wybiórczo oceniły zaistniały stan faktyczny sprawy. Organy skupiły się bowiem na tym, że skarżąca posiada miejsce zamieszkania w domu rodzinnym, do którego może powrócić. Tymczasem organy pominęły podnoszoną przez skarżącą okoliczność konfliktu z ojcem. Skarżąca przedłożyła wydruki z komunikatora z rozmów ze szwagierką, z których wynika, że nie może powrócić do miejsca zamieszkania (w aktach sprawy, k. akt nienumerowane). Organy ten dowód zignorowały, opierając się wyłącznie na zeznaniach ojca skarżącej. Po drugie, organy pominęły fakt, że skarżąca z domu rodzinnego została wymeldowana w 2020 r. (zob. zaświadczenie z 24 stycznia 2025 r., w aktach sprawy). Po trzecie, postępowanie spadkowe po zmarłej matce skarżącej nie zostało przeprowadzone, a więc sprawa dziedziczenia nie jest w żaden sposób rozstrzygnięta. Wobec tego skarżąca obecnie nie ma możliwości rozporządzania swoim udziałem w nieruchomości. Skarżącą z uwagi na swój stan zdrowia (leczy się na depresję, stany lękowe, nadciśnienie, krótkowzroczność i astygmatyzm), jak i obecną sytuację życiową i materialną sama jest osobą potrzebującą wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, jak i osobą, dla której samodzielne podejmowanie decyzji i obowiązków może być wyzwaniem. Skarżąca, jak sama wskazała, korzysta z placówki Fundacji "[...]" gdzie uzyskuje bieżącą opiekę specjalistów i korzysta ze schronienia. W ocenie Sądu przeprowadzona przez organy obu instancji ocena okoliczności dotyczących sytuacji socjalno – bytowej oraz psychofizycznej skarżącej była wybiórcza. Organy nie rozważyły potrzeby udzielenia skarżącej wsparcia w sytuacji, gdy skarżąca została wymeldowana z domu rodzinnego i konsekwentnie twierdziła, że nie może do niego powrócić i zamieszkać tam z mężem. Należy zauważyć, że z ustawowej definicji wynika, że za osobę bezdomną może być uznany ten kto niezamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i jednocześnie jest osobą niezameldowaną na pobyt stały. Przesłanka braku możliwości zamieszkania nie została zdefiniowana. Niewątpliwie dotyczy ona przeszkody o charakterze faktycznym ale nie musi oznaczać tylko braku możliwości fizycznego przebywania w miejscu zameldowania. Biorąc pod uwagę cele pomocy może odnosić się do negatywnych warunków, niweczących efekty dotychczasowego wsparcia, do których w ocenie Sądu można zaliczyć konflikt rodzinny uniemożliwiający funkcjonowanie "pod jednym dachem". Jak już wyżej wskazano, skarżąca nie posiada zameldowania na pobyt stały w pod adresem Pl. [...] w miejscowości D.. W ocenie Sądu rolą organu w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest dokonywanie wykładni przepisów z uwzględnieniem funkcji i celów pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie organy tym obowiązkom nie sprostały. Jako przedwczesne należy ocenić przyjęcie, że skarżąca ma możliwość zamieszkania w domu rodzinnym, a niechęć do zamieszkania wynika wyłącznie z przyczyn subiektywnych i wyboru skarżącej. Powyższe wnioski nie znajdują w ocenie Sądu dostatecznego poparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, w szczególności biorąc pod uwagę to, że skarżąca z uwagi na swoją sytuację (w opinii Sądu widoczna jest nieporadność skarżącej) jest osobą wymagającą pomocy w organizacji spraw życia codziennego. W sytuacji, gdy organy wskazują na konieczność uregulowania stanu prawnego nieruchomości, do której skarżąca ma prawo po śmierci matki i jednocześnie takich działań nie podejmują inni członkowie rodziny skarżącej, pracownik społeczny przeprowadzający wywiad środowiskowy powinien podjęć minimalne kroki, aby pomóc skarżącej w przygotowaniu dokumentów koniecznych do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku, lub chociażby skontaktować skarżącą z prawnikami, którzy w ramach usług pro bono takie czynności podjęliby się zrobić. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca uzyskała w tym zakresie odpowiednie wsparcie. Ponadto organ nie ustalił, czy zapewnienia ojca skarżącej o możliwości jej zamieszkania w domu rodzinnym dotyczą także jej męża. Tymczasem skarżąca podnosiła, że ojciec nie godzi się na zamieszkanie w domu wraz z mężem, zarzucając organom rozbijanie jej małżeństwa. Tym samym nie ustalono, czy skarżąca ma realną możliwość zamieszkania w domu rodzinnym, co w świetle definicji bezdomności zawartej w art. 6 pkt 8 u.p.s. ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania. Z przedstawionych wyżej przyczyn, Sąd uznał za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 kwietnia 2025 r. , jak i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza z dnia 7 lutego 2025 r. Należy wskazać, że zasada prawdy obiektywnej nakłada na organy obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym. W ocenie Sądu, w toku kontrolowanego postępowania organy naruszyły przepisy regulujące zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego, zawarte w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada ta znajduje odzwierciedlenie w art. 77 § 1 k.p.a., z którego wynika, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ponownym postępowaniu, rolą organu będzie przede wszystkim właściwie ocenić zebrany materiał dowodowy, odpowiednio go uzupełniając, co pozwoli na odtworzenie sytuacji zdrowotnej i bytowej strony w kontekście spełnienia ustawowych przesłanek osoby bezdomnej określonych w art. 6 pkt 8 u.p.s. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo i jako takie powinny zostać uchylone na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji.