II SA/Po 421/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2011r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2011r. Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca Z. M. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (k. 30). W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że nie jest w stanie ponieść tak wysokich kosztów skargi w kwocie 500 zł, jest bowiem jedyną osobą utrzymującą dom, a miesięczna kwota opłat to około 500 zł. Podała, że nie posiada oszczędności, z których mogłaby uiścić należne koszty sądowe. Nie jest to możliwe bez uszczerbku w utrzymaniu jej i jej rodziny. W rubryce dotyczącej stanu rodziny nie podała żadnych osób. Przesyłki adresowane do skarżącej w toku dotychczasowego postępowania sądowego odbiera dorosły domownik - matka skarżącej (k. 28, 38 akt sądowych). Nadto skarżąca wskazała, że posiada jedynie dom o powierzchni [...] m² oraz że otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny i budził wątpliwości co do sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącej, została wezwana, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 513, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W orzecznictwie sądowym dominuje bowiem pogląd, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, z treści przepisu art. 255 p.p.s.a. wynika uprawnienie do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (teza post. NSA z 10 marca 2011r., sygn. akt II FZ 67/11, publ. https://cbois.nas.gov.pl.). Wobec powyższego zobowiązano skarżącą przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów, jakie uzyskuje ona, ale także pozostałe osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami, w tym zeznaniami podatkowymi PIT. Zeznania podatkowe najpełniej odzwierciedlają wszystkie przychody jakie uzyskuje strona ubiegająca się o skorzystanie z dobrodziejstwa prawa pomocy oraz inne osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca podała bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu jej i jej rodziny. Przesłanką do wezwania skarżącej o przedłożenie dokumentacji dotyczącej pozostałych domowników był fakt, że przesyłki adresowane do skarżącej odbiera dorosły domownik - matka skarżącej (k. 28, 38 akt sądowych). Nadto sama skarżąca wskazała, że nie może uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu jej i jej rodziny. Następnie wezwano skarżącą do podania czy ona lub domownicy prowadzą działalność gospodarczą lub gospodarstwo rolne, a jeżeli tak to zobowiązano do podania rodzaju i wielkości prowadzonej działalności, roczną wartość przychodu ze sprzedaży produkcji, a także wysokość kosztów jej prowadzenia. Jednocześnie zobowiązano wnioskodawczynię do złożenia oświadczenia o wysokości otrzymanych dopłat, jeżeli je uzyskuje. Wskazanie powyższych danych pozwoliłoby bowiem określić rozmiar prowadzonej aktywności i ostatecznie wysokość środków jakimi z tego tytułu wnioskodawczyni i jej rodzina dysponują w świetle możliwości uiszczenia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wyjaśnienia wymagało także to, jakie są obroty na posiadanych przez skarżącą rachunkach bankowych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi rzeczywiście ona dysponuje. Zwrócono się do skarżącej o opisanie posiadanego przez nią majątku nieruchomego, w tym do podania jakie przynosi on dochody i jakich kosztów utrzymania wymaga. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego wskazała, że należą do niej działki położone w G. o numerach ewidencyjnych [...] i [...]. Posiadanie bowiem majątku nieruchomego, stanowiącego źródło dodatkowego dochodu, co do zasady, wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Istotne było zatem wyjaśnienie tej okoliczności. Nadto, konieczne było wyszczególnienie kosztów bieżącego utrzymania skarżącej i rodziny, gdyż wysokość ponoszonych wydatków jednoznacznie wskazuje jakimi środkami finansowymi osoba ubiegająca się prawo pomocy realnie dysponuje. Wezwanie zostało skutecznie doręczone do rąk dorosłego domownika - matki wnioskodawczyni (k. 38 akt sąd.). Pozostało jednak bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Taki szczególny przepis to art. 239 pkt 4 p.p.s.a. zgodnie, z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa, zatem na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że wnioskodawca nie dysponuje środkami, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie kosztów postępowania, chociażby w części. Należy podkreślić, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny - domowników, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do alimentacji (art. 252 p.p.s.a.). W świetle powyższego, oświadczenie majątkowe skarżącej zawarte na formularzu o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach nie tylko wnioskodawczyni, ale i pozostałych domowników. Wniosek skarżącej o prawo pomocy nie zawierał, zatem pełnej informacji dotyczącej zdolności do uiszczenia kosztów sądowych przedmiotowego postępowania, chociażby w części, uwzględniając sytuację majątkową i finansową wszystkich domowników. Niewystarczające jest, bowiem samo twierdzenie, że uiszczenie 500 zł spowoduje uszczerbek w utrzymaniu skarżącej i jej rodziny. Na wnioskodawczyni ciąży obowiązek wykazania, że także pozostali domownicy nie mają możliwości uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz poparcie tych okoliczności dokumentami źródłowymi. Ostatecznie skarżąca na wezwanie nie udzieliła żadnej odpowiedzi. Wobec powyższego opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy przyjąć należy, iż skarżąca nie zrealizowała warunku wykazania, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych niniejszego postępowania, chociażby w części. Przedłożone oświadczenie nie odzwierciedla pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni oraz jej rodziny w niniejszej sprawie. Brak materiału dowodowego, który uzasadniałby stanowisko, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania jej i rodziny, musiał skutkować odmową przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska