II SA/Po 427/07

Katarzyna Witkowicz-Dwornicka – Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2007r. wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B.M. i W.M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Dwornicka Skarżący B. i W. małżonkowie M. wnieśli o częściowe przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Argumentowali, że poniesienie tych kosztów nie jest możliwe bez uszczerbku dla koniecznego ich utrzymania. Podali, że znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, zmuszeni byli ponieść duże koszty związane z przygotowaniem się do wytoczenia powództwa o odszkodowanie oraz innych spraw administracyjnych i sądowych (koszty ekspertyzy, kosztorysu, pomocy prawnej). W oświadczeniu o stanie rodzinnym i dochodach wnioskodawcy podali, że są emerytami i wspólnie prowadzą swoje gospodarstwo domowe. Oświadczyli, że z tytułu uzyskiwanych świadczeń społecznych otrzymują łącznie kwotę [...] zł brutto miesięcznie. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku nieruchomego wnioskodawcy podali, że są właścicielami domu o powierzchni [...] m². Oświadczyli, że nie mają innych nieruchomości, oszczędności oraz wartościowych przedmiotów. Wyszczególnili miesięczne koszty jakie ponoszą w związku ze swoim bieżącym utrzymaniem, na które składają się wydatki na wyżywienie i ubrania – 1.000 zł; wodę – 60 zł; podatek od nieruchomości – 22 zł; telefon – 60 zł; energię – 80 zł; opłatę RTV – 17,60 zł; ubezpieczenie – 40 zł; gaz – 40 zł; opał – 200 zł; lekarstwa i leczenie – 400 zł. Dodatkowo wnioskodawcy wskazali, że zapłacili za sporządzenie kosztorysu budowlanego – 1.720 zł, ekspertyzy technicznej – 1.500 zł oraz pokryli koszty sądowe w sprawie o naruszenie posiadania w wysokości 700 zł. Ciąży na nich również zajęcie komornicze na kwotę 1.300 zł. Wnioskodawcy zostali wezwani do uzupełnienia, w zakreślonym terminie, swojego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach poprzez osobiste złożenie dodatkowych informacji oraz przedłożenie dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pełnomocnik w imieniu wnioskodawców poinformował, że skarżący nie prowadzą działalności rolniczej ani gospodarczej, nie mają dodatkowych źródeł dochodu poza przedstawionymi w oświadczeniu majątkowym oraz nie posiadają wartościowych składników majątkowych, ani innych przynoszących jakikolwiek dochód. Do pisma załączono kserokopie następujących dokumentów: - dowód zapłaty raty za kredyt konsumpcyjny w PKO BP na kwotę 86,20 zł (k. 45), - faktura VAT za wodę na kwotę 155,47 zł (k. 46), - dowody wpłaty składek na ubezpieczenie w wysokości po 60 zł (k. 47), - faktura VAT za telefon komórkowy w wysokości 45,75 zł (k. 48), - 2 faktury VAT za energię elektryczną na łączną kwotę – 153, 53 zł (k. 49, 50), - 2 faktury VAT za zakup materiałów budowlanych na łączną kwotę 531,50 zł (k. 51, 52) - decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na kwotę 266 zł, z której wynika, że wnioskodawcy są właścicielami działki o powierzchni [...] m² położonej w mieście [...], na której znajduje się budynek mieszkalny o powierzchni [...] m² oraz inne budynki o powierzchni [...] m² (k. 53), - zaświadczenie o stanie zdrowia wnioskodawczyni, na którym brak daty jego sporządzenia, opisujące dolegliwości mające miejsce w 1994 i 1997r. (k. 54), - faktura VAT za sporządzenie kosztorysu budowlanego na kwotę 1.220 zł (k. 56), - wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawczyni prowadzonego przez Rejonowy Bank Spółdzielczy (k. 57), - faktura VAT za zakup węgla na kwotę 1.300 zł (k. 58), - oświadczenie wnioskodawców o pożyczce na kwotę 3.000 (k. 59), - oświadczenia wnioskodawców o ponoszonych kosztach leczenia (k. 60, 61), - PIT-40A wnioskodawców, z którego wynika roczny dochód brutto w 2006r. w łącznej wysokości [...] zł, co daje miesięcznie kwotę [...] zł brutto miesięcznie (k. 62-65). Treść art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Oznacza to, że na wnioskodawcach spoczywa ciężar uprawdopodobnienia, że sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie mają możliwości poniesienia wszystkich kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Do uwzględnienia wniosków nie wystarczą zatem ogólnikowe twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej. W celu wykazania sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy skarżący zostali zobowiązani do szczegółowego przedstawienia swojej kondycji majątkowej i finansowej (art. 252 §1 i art. 255 cytowanej ustawy). Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby, które wykażą, że znajdują się w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej. Przyznanie dobrodziejstwa prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie nie tyle utrudnione, co niemożliwe (postanowienia NSA z dnia 6 października 2004r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Przedłożone przez wnioskodawców oświadczenia o sytuacji majątkowej i finansowej w zestawieniu z dodatkowymi informacjami i kopami dokumentów budzą wątpliwości co do wiarygodności złożonych oświadczeń w tym względzie. Podana przez wnioskodawców już chociażby wysokość kosztów niezbędnego miesięcznego utrzymania (1.919,60 zł, na którą składają się koszty żywności, ubrań, opłaty za media, opał, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie i koszty leków) przewyższa łączne miesięczne dochody wnioskodawców (wskazano dochody netto – [...] zł, a nie brutto, skoro z PIT-40A wynika brutto kwota [...] zł miesięcznie). W tym miejscu zaznaczyć należy, że mimo podnoszonej przez wnioskodawców trudnej sytuacji majątkowej są w stanie wygospodarować środki na skorzystanie z odpłatnych porad lekarskich. Przedłożona natomiast kserokopia zaświadczenia o stanie zdrowia wnioskodawczyni nie jest opatrzona datą kiedy je wystawiono, więc budzi wątpliwości co do aktualności podanych w nim danych, tym bardziej że opisuje schorzenia mające miejsce w 1994r. i 1997r. Dodatkowo wnioskodawcy oświadczyli, że uiszczają miesięcznie kwotę 86,20 zł z tytułu zaciągniętego w banku PKO BP kredytu konsumpcyjnego. Na marginesie należy wskazać, że mimo wezwania nie podali informacji o zaciągniętych kredytach i pożyczkach, przez co rozumie się dane dotyczące wysokości kredytu, harmonogramu i terminu spłaty, okresu na jaki został zaciągnięty. Skoro jednak korzystają z bankowego kredytu konsumpcyjnego to muszą dysponować zweryfikowaną przez bank zdolnością kredytową, więc ich sytuacja finansowa nie może być aż tak zła, jak ją przedstawiają. W dniu 24 września 2007r., czyli już po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz w dniu 18 lipca 2007r. - tuż przed wydaniem decyzji organu II instancji, zamiast zapobiegliwie gromadzić środki na pokrycie kosztów sądowych skargi, dokonali zakupu materiałów budowlanych na łączną kwotę 531,50 zł. Taką jedynie kwotę byli w stanie udokumentować, jakkolwiek zastrzegli że nie są w stanie przedłożyć wszystkich dowodów wpłat i rachunków, gdyż ich nie gromadzili. Powstają więc przesłanki uzasadniające przyjęcie, że na ten cel oraz pokrycie kosztów robocizny mogli przeznaczyć kwotę większą. Wprawdzie zakup tych materiałów można uznać za uzasadniony z uwagi na stan nieruchomości i potrzebę jej doraźnego zabezpieczenia, jednak okoliczności te świadczą o tym, że wnioskodawcy będąc zdeterminowanymi są w stanie pozyskać środki na określony cel i to w wysokości przewyższającej wpis od skargi w niniejszej sprawie. Korzystając z fachowej pomocy prawnej już na etapie postępowania administracyjnego, musieli być świadomi konieczności poniesienia kosztów ewentualnego postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawcy oświadczyli także, że otrzymali od dzieci pożyczkę w wysokości 3.000 zł, a uzyskane środki przeznaczyli na zapłacenie należności za sporządzenie kosztorysu budowlanego i ekspertyzy technicznej. We wniosku o prawo pomocy oświadczyli również, że ponieśli koszty pomocy prawnej oraz koszty sądowe w sprawie o naruszenie posiadania w wysokości 700 zł. Łączna wysokość tych kosztów (licząc jedynie koszty dokumentacji oraz koszty sądowe w sprawie cywilnej - 3.420 zł) przekroczyła wysokość udzielonej pożyczki, zatem brakującą kwotę wnioskodawcy wyłożyli z własnych środków. Zaciągając pożyczkę nawet u dzieci powinni liczyć się z koniecznością jej spłaty (chociażby samego kapitału), więc muszą mieć możliwości finansowe, które im to umożliwiają. Z powyższego faktu ponownie wypływa wniosek, że wnioskodawcy są w stanie zgromadzić odpowiednie środki na pokrycie wszystkich wydatków związanych z zainicjowanymi przez nich postępowaniami. Przy czym podkreślenia wymaga, że uiścili koszty sądowe związane z prowadzeniem sprawy cywilnej, które uznać należy za tożsame z kosztami sądowymi w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Co więcej koszty sądowe, mając charakter należności publicznoprawnych, winny być uiszczane z pierwszeństwem przed innymi należnościami, po pokryciu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania, a nie na końcu, gdy ewentualnie pozostaną jakieś wolne środki. Z drugiej strony, skoro wnioskodawcy będąc emerytami i utrzymując się jedynie z tego źródła (jak oświadczyli) byli w stanie przygotować się finansowo do przyprowadzenia postępowania cywilnego, to uznać należy, że obecnie, przy dochodach o podobnej wysokości (z pewnością nie niższej) są w stanie uiścić koszty sądowe niniejszego postępowania. Tym bardziej, gdy przewidywana wysokość wydatków z tytułu kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym będzie zbliżona i dodatkowo rozłożona w czasie. Z kserokopii decyzji o wymiarze podatku od nieruchomości, w przeciwieństwie do oświadczenia wnioskodawców, wynika, że są właścicielami działki w centrum miasta [...] o powierzchni [...] m², na której posadowione są budynki – mieszkalny o powierzchni [...] m² oraz inny murowany o powierzchni [...] m². Następnie w ekspertyzie technicznej budynku mieszkalnego sporządzonej na zlecenie wnioskodawców, na karcie 45 akt administracyjnych, rzeczoznawca majątkowy wskazał, że przedmiotowy budynek jest dwukondygnacyjny, częściowo podpiwniczony, z jednym lokalem usługowym w parterze oraz częścią mieszkalną w parterze i piętrze, strych nieużytkowy. Z powyższego wynika, że wnioskodawcy mają realne możliwości uzyskania dodatkowego dochodu. Zasadą jest, że, właściciele nieruchomości nie powinni korzystać z dobrodziejstwa prawa pomocy bowiem, posiadanie takiego majątku stanowi źródło uzyskania dodatkowych środków poprzez jego wydzierżawienie, sprzedaż czy zabezpieczenie zaciągniętego kredytu. Zarządzeniem z dnia 1 października 2007r., przesłanym na adres pełnomocnika zgodnie z treścią art. 67 §5 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wnioskodawcy zostali wezwani do złożenia osobistego oświadczenia o swojej sytuacji majątkowej. Odpowiedź w tym względzie, wbrew dyspozycji art. 252 §1 oraz art. 255 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, złożył w ich imieniu fachowy pełnomocnik. Skutkuje to przyjęciem, że wnioskodawcy nie wywiązali się z nałożonego na nich zobowiązania i nie odpowiedzieli na wezwanie w tym zakresie. Z treści powyższych przepisów wynika wprost, że wniosek o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie obejmuje oświadczenie strony co do jej danych o stanie majątkowym i dochodach. Mając powyższe na uwadze oświadczenia wnioskodawców okazały się niewiarygodne uniemożliwiając ocenę ich rzeczywistych możliwości płatniczych. Jakkolwiek wskazać należy, że prawo pomocy przysługuje na każdym etapie postępowania, więc wnioskodawcy mogą wystąpić z wnioskiem o to prawo także i w przyszłości, gdy wykażą, że sytuacja finansowa i majątkowa jest na tyle zła, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych nawet w części. W tym stanie rzeczy, wnioski skarżących nie zasługiwały na uwzględnienie, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak orzeczono we wstępie. /-/ K. Witkowicz-Dwornicka