II SA/Po 428/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Fornalik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nadania działki I. oddala skargę, II. przyznaje adwokat M. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], Starosta C. na podstawie art. 118 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50 poz. 291 z późn. zm.) odmówił nieodpłatnego nadania działki nr [...] o powierzchni 0,3006 ha, położonej w Z., na rzecz M. D. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że gospodarstwo rolne M. i M. D., w skład którego wchodziła działka nr [...], zostało decyzją Naczelnika Gminy C. z dnia [...] stycznia 1989 r., nr [...], przejęte na własność Skarbu Państwa. Na mocy wspomnianego rozstrzygnięcia właścicielom przekazanego gospodarstwa rolnego zostało przyznane prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania gruntu o powierzchni 0,32 ha, stanowiącego część działki nr [...], położonej w Z. Następnie powyższą decyzję z dnia [...] stycznia 1989 r. zmieniono decyzją Naczelnika Gminy C. z dnia [...] lutego 1989 r., nr [...], w ten sposób, że M. i M. D. otrzymali prawo dożywotniego użytkowania działki nr [...] o powierzchni 0,30 ha. Działka ta to obecnie działka nr [...]. Z ewidencji gruntów i budynków oraz z odpowiedniej księgi wieczystej wynika zarazem, że nieruchomość ta stanowi własność osób fizycznych, E. i J. G. Dlatego niemożliwe było nieodpłatne nadanie tej działki skarżącej. Pismem z dnia [...] listopada 2014 r. M. D. odwołała się od powyższej decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu I instancji, bowiem działka nr [...] została przyznana jej dożywotnio. Jednocześnie, jeżeli jest to możliwe, skarżąca wniosła o przyznanie jej innej nieruchomości. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 118 ust. 2a powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2014 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił w pełni ustalenia faktyczne i prawne, dokonane przez organ I instancji. Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wyjaśniło, że przekazanie gospodarstwa rolnego Skarbowi Państwa w zamian na ustanowienie nieodpłatnego dożywotniego użytkowania na obecnej działce nr [...] nie budzi wątpliwości. Jednocześnie z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że nieruchomość ta stanowi obecnie własność osób fizycznych, co w świetle art. 118 ust. 1 i 3 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wyklucza możliwość nieodpłatnego nadania tego gruntu skarżącej. Niemożliwe jest także przyznanie innej działki jako nieruchomości zamiennej. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. M. D. zaskarżyła powyższą decyzję Kolegium z dnia [...] lutego 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że dowiedziała się od sąsiadów o zmianie właściciela działki nr [...]. Tym samym w ocenie skarżącej została ona pozbawiona przysługującego jej prawa do nieodpłatnego dożywotniego użytkowania tego gruntu, co jest bezprawnym naruszeniem umowy z dnia [...] stycznia 1989 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Na wstępie trzeba zauważyć, że pismem z dnia [...] września 2014 r. M. D. zwróciła się do Starosty C. o przyznanie jej na własność działki nr [...], położonej w Z. (k. 16 akt adm. organu I instancji). Okoliczność tę należy uznać za bezsporną, gdyż nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403 z późn. zm.). Zgodnie z art. 118 ust. 1 powołanej ustawy, osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznanie się nieodpłatnie własność tej działki. Jak wynika przy tym z art. 118 ust. 3 cytowanej ustawy, przepisu art. 118 ust. 1 tejże ustawy nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy najpierw zauważyć, że decyzją Naczelnika gminy C. z dnia [...] stycznia 1989 r., nr [...], Skarb Państwa nabył własność gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego prowadzonego przez M. i M. D. (k. 10 akt adm. organu I instancji). Jednocześnie na mocy tej decyzji skarżąca nabyła prawo bezpłatnego użytkowania działki nr [...], położonej w Z. Następnie decyzją z dnia [...] lutego 1989 r., nr [...], Naczelnik Gminy C. zmienił za zgodą stron wymienioną decyzję z dnia [...] stycznia 1989 r. w ten sposób, że przyznał skarżącej prawo do bezpłatnego użytkowania działki nr [...], położonej w Z. (k. 7 akt adm. organu I instancji). Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Tym samym skarżąca była legitymowana do wystąpienia z wnioskiem o nieodpłatne nadanie własności nieruchomości w trybie art. 118 ust. 1 powołanej ustawy. Trzeba jednak zauważyć, że taki sposób zwrotnego nabycia prawa własności gruntu przekazanego na rzecz Skarbu Państwu nie ma charakter absolutnego. Ustawodawca wyraźnie zastrzega bowiem w art. 118 ust. 3 cytowanej, że powrót prawa własności nie dotyczy przypadków, gdy dana nieruchomość nie stanowi już własności publicznej albo gdy jej przyznanie wnioskodawcy naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków. Uwaga ta odgrywa istotną rolę w kontekście niniejszej sprawy. Jak wynika bowiem z wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] października 2014 r., obecnie działka nr [...] stanowi własność E. i W. G. (k. 13 akt adm. organu I instancji). Wniosek ten znajduje swoje potwierdzenie także w wydruku z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych (k. 11-12 akt adm. organu I instancji). Jednocześnie według Elektronicznej Księgi Wieczystej E. i J. G. nabyli własność tej nieruchomości na mocy umowy z dnia [...] lipca 2013 r. (https://ekw.ms.gov.pl). Tym samym przedmiotowa nieruchomość w chwili składania wniosku z dnia [...] września 2014 r. od ponad roku stanowiła własność prywatną, a nie publiczną. Oznacza to w konsekwencji, że w tym przypadku zastosowanie znalazł art. 118 ust. 3 powołanej ustawy wyłączający możliwość nieodpłatnego nadania własności gruntu przekazanego wcześniej na rzecz Skarbu Państwu. Należy przy tym zaznaczyć, że ustawodawca w świetle art. 118 cytowanej ustawy – odmiennie niż w art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518 z późn. zm., dalej: "u.g.n.") – nie wprowadza wymogu zawiadomienia użytkownika gruntu o zamiarze zbycia tej nieruchomości. Ponadto poruszana ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zna również instytucji analogicznej do prawa pierwszeństwa, o jakim mowa w art. 34 u.g.n., lub innego prawa wyprzedzającego nabycie prawa własności nieruchomości. Trzeba przy tym zauważyć, że pomiędzy wejściem w życie przepisu art. 118 uist. 1 ustawy z dnia 30 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników a złożeniem przez skarżącą wniosku z dnia [...] września 2014 r. upłynęły ponadto 24 lata. Co więcej, działka nr [...] została zbyta dopiero po 23 latach od nabycia jej przez Skarb Państwa. Skarżąca mogła zatem wcześniej wystąpić z wnioskiem z art. 118 ust. 1 powołanej ustawy. Aktualnie wystąpił natomiast nieodwracalny skutek prawny w postaci przekształcenie gruntów należących do Skarbu Państwa w grunty prywatne, co wyklucza w zasadzie możliwość orzekania o ich własności w drodze decyzji administracyjnej. Na marginesie Sąd pragnie zauważyć, że prawo użytkowania ustanowione na mocy decyzji z dnia [...] stycznia 1989 r., zmienionej następnie decyzją z dnia [...] lutego 1989 r. obciąża każdoczesnego właściciela działki nr [...]. Oznacza to, że zbycie własności przedmiotowej nieruchomości nie skutkuje wygaśnięciem prawa użytkowania. Prawo rzeczowe przysługujące skarżącej utrzyma się bowiem nadal, mimo wspomnianej zmiany właściciela gruntu. Konkluzje te potwierdza także pismo Dyrektora Agencji Nieruchomości Rolnych – Oddział Tereny w P. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] (k. 4 akt sądowych) W tej sytuacji Sąd nie znalazł żadnych podstaw do uwzględnienia skargi. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty C. z dnia [...] listopada 2014 r. odpowiadają bowiem prawu. Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.)