II SA/Po 4288/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) As.sąd. Edyta Podrazik Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 lipca 2004 r. sprawy ze skargi H. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ E.Podrazik /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski JFS Sygn. 4/II SA/Po 4288/01 U Z A S A D N I E N I E Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. nr [...]na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.- dalej ustawa) pozbawił H. H. uprawnień kombatanckich , przyznanych przez ZW ZBoWiD w P. decyzją z dnia [...]r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od 2 lutego 1945 r. do 31 grudnia 1947 r., w tym walki o Cytadelę Poznańską od 21 do 23 lutego 1945 r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż w okresie zaliczanym jako działalność kombatancka H. H. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej; żadna działalność w ramach struktury aparatu bezpieczeństwa nie może być zakwalifikowana jako działalność kombatancka. H. H. , wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł, że Jego zadaniem było wykrywanie przestępców, walka ze zorganizowaną przestępczością i bezpieczeństwo obywateli; nie miał pojęcia, jak w późniejszym okresie praca w MO będzie nazwana. Nie zgodził się z kwalifikacją prawną Jego walki o zdobycie Cytadeli Poznańskiej, bronionej przez hitlerowców, jako walki o utrwalenie władzy ludowej, miast jako walki zbrojnej o wyzwolenie miasta, za którą to walkę otrzymał Krzyż Walecznych. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.138 § 1 p.1 w zw. z art.127 § 3 i 129 kpa oraz art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego-j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm., utrzymał w mocy własną decyzję z [...]r. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR powtórzył argumenty podniesione w decyzji z [...]. i powołał uzasadnienie wyroku SN z 14.10.1999- III RN 93/99. H. H. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z "[...]" r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji; z uzasadnienia skargi wnosić należy, że domagał się także uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...]r. Skarżący wskazał, że decyzja narusza art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, bowiem walcząc o Cytadelę nie wypełnił wymogu uzyskania uprawnień wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-56 w charakterze "uczestnika walk ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 i art.4. Skarżący wykazywał, że zachodziły wobec niego przesłanki do zachowania tych uprawnień, bowiem od 21 lutego 1945 do 22 lutego 1945 r. brał udział w zdobywaniu Cytadeli Poznańskiej ( art. 2 pkt 5 ustawy ). Trafnie Kierownik Urzędu wskazuje, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjętym jest, że służba w Milicji Obywatelskiej nie stanowi przesłanki zachowania uprawnień kombatanckich (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.10.1999 r.- III RN 93/99- OSNAP 15/00/572). Jednakże dla spełnienia przesłanek z art. 2 p. 5 ustawy obojętne jest, czy Skarżący uczestniczył w walkach o polskość i wolność narodową Wielkopolski przeciwko hitlerowcom w szeregach MO, czy też jako ochotnik, podlegający dowództwu wojskowemu oficerów radzieckich ( art. 1ust. 2 p. 4 ustawy), bądź polskich ( art. 1 ust. 2 p. 1 ustawy). W piśmiennictwie historycznym wskazuje się na udział w tych walkach pododdziałów Inspektoratu Rejonowego Poznań Armii Krajowej ( jako zawiązków 7 psk i 58 pp AK; M. W. w: M. W., L. M. "Okręg Poznański Armii Krajowej w końcowej fazie okupacji (1943-45)"- Fundacja Archiwum Poznańskie Armii Krajowej i Walki o Suwerenne Prawa Narodu- Poznań 1995 s. 26-27), czy też zmobilizowanej do walk o Cytadelę ludności cywilnej ( tamże; Feliks Róg- Mazurek "Poznaniacy w walce o Cytadelę" - Poznań 1948), bądź ochotników. Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że wniosek osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, winien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (uchwała 7 S NSA z 4.3.2002-OPS 13/01-Pr.Pracy 6/02/42). Zachowanie uprawnień dotyczy sytuacji, gdy zainteresowany otrzymał lub mógł otrzymać uprawnienia kombatanckie także z innych tytułów określonych w ustawie- w szczególności z tytułu uczestniczenia w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii ( art. 1 ust. 2 p. 6 ustawy; uzasadnienie uchwały 7 S SN z 21.12.1993- II UZP 25/93- OSNC 11/94/200 s.4-5, akceptowanej przez A.Świątkowskiego "Uprawnienia inwalidów wojennych, wojskowych ,kombatantów ,osób represjonowanych, inwalidów z wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich rodzin" DW ABC 1997 s.97). Skarżący już w życiorysie załączonym do deklaracji członkowskiej ZBoWiD dnia [...] listopada 1958 r. podniósł , iż w 1943 r. został osadzony za rzekomy sabotaż w Forcie VII, skąd został zwolniony z braku dowodów winy i staraniem kierownika budowy; dnia 6 lutego 1945 r. wstąpił do Milicji Obywatelskiej; w lutym 1945 r. brał udział- jako funkcjonariusz MO w zdobywaniu Cytadeli; ze szkoły MO w S. pojechał w 1947 r. do S., gdzie brał udział w likwidacji band UPA (k. 1-1v, 12v akt administracyjnych). Udział Skarżącego w walkach o Cytadelę potwierdzają swymi oświadczeniami z dnia 1 marca 1972 r. świadkowie: M. R. i F. T. ( k. 2, 3 akt administracyjnych). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29.8.2001 r.- III RN 132/00 (OSNAP 5/02/101) wskazał, że funkcjonariusz MO, który na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał dowództwu Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Pogląd ów Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela. Z monografii Mieczysława Jaworskiego "Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego 1945-65" Wyd. MON- WIH 1984- s. 156 wynika, że 17 kwietnia 1947 r. ukazało się zarządzenie Państwowej Komisji Bezpieczeństwa dla Grupy Operacyjnej "Wisła"; powołano dowództwo Grupy, której podporządkowano wszystkie jednostki wojskowe, UBP i MO znajdujące się na obszarze jej działania. Fort VII w Poznaniu, w okresie okupacji hitlerowskiej, był hitlerowskim obozem przejściowym i więzieniem policyjnym w latach 1939- 44; więzienie było obliczone na ok. 1 tys. osób, a rzeczywisty stan przeciętny wynosił ok. 2 tys.; ogółem przeszło przez nie 10-15 tys. więźniów, głównie Polaków; masowych egzekucji Niemcy dokonywali poza fortem, najczęściej w lasach palędzkich; liczba zmarłych i zamordowanych nie ustalona ( w: "Nowa Encyklopedia Powszechna PWN" 1995 t. 2 s.400). Powszechnie wiadomym jest, że Fort VII w Poznaniu był ciężkim więzieniem dla Polaków- więźniów politycznych, pozostających w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (gestapo); wymienione jest w § 5 p. 1 lit. m rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele innych narodowości (Dz.U. 106/01/1154), jako odpowiadający kategorii miejsc odosobnienia, określonych w art. 4 ust. 1 p. 1 lit. b ustawy. Obowiązkiem Kierownika Urzędu było dokonanie analizy dowodów i ocena materiału dowodowego nie później niż w momencie wydania decyzji rozstrzygającej sprawę, a motywy decyzji winny wynikać z uzasadnienia decyzji, jako jej integralnej części (art. 107 § 3 kpa; wyrok NSA z 8.9.1989 r.-II SA 390/89- OSP 6/91/140 z akceptującą glosą M. Mincer- Jaśkowskiej). Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu przeprowadzi dowody konieczne dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i starannie je oceni, a wynik ustaleń i oceny oraz akt subsumcji ( zawierający rozważania, czy Skarżący spełnia przesłanki art. 2 p. 5, art. 1 ust. 2 p. 1, 4, 6 bądź art. 4 ust. 1 p. 1 lit. b ustawy) zaprezentuje w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi art. 107 § 3 kpa. Wobec powyższego obie decyzji należało uchylić (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270- dalej upsa w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.). Nie zachodziła potrzeba orzekania na podstawie art. 152 upsa, wobec treści art. 26 ustawy. /-/ E.Podrazik /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski za nieobecnego sędziego /-/ P.Miładowski