II SA/Po 432/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2013 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi M. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 w związku z art. 2 pkt 3, art. 12 ust. 1, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), Prezydent Miasta P. orzekł, iż K. K. jest zobowiązany do zwrotu należności w kwocie 2.400,00 zł odpowiadającej wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w okresie od 25 października 2011r. do 12 września 2012r., na mocy decyzji z [...] 2011 r. Nr [...] łącznie z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Jednocześnie organ poinformował, iż z uwagi na dokonane do 12 listopada 2012r. wpłaty w wysokości 481,10 kwota pozostała do spłaty wynosi 1 970. Łączna kwota do spłaty (saldo należności powiększone o odsetki ustawowe) wynosi 2.109,70 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż decyzją z [...] 2011 r. Nr [...] przyznano świadczenia pieniężne z funduszu alimentacyjnego na rzecz: M. K. w wysokości 100,00 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. oraz P. K. w wysokości 100,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. Dalej Prezydent Miasta P. wskazał daty i kwoty wypłacone na rzecz uprawnionych w okresie świadczeniowym oraz daty i kwoty wpłacone przez dłużnika alimentacyjnego do dnia wydania przedmiotowej decyzji. Zgodnie z dokonanymi obliczeniami łączna kwota należności, po uwzględnieniu dokonanych przez dłużnika alimentacyjnego wpłat i powiększona o odsetki ustawowe, na dzień wydania decyzji wynosi 2.109,70 zł. Organ wyjaśnił także, sposób naliczenia i wysokość odsetek ustawowych. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. K. kwestionując zasadność wypłaconych z funduszy alimentacyjnego świadczeń jak i też zasadność ustalania wobec niego obowiązku zwrotu tych świadczeń. Zdaniem strony świadczenia te są wyłudzane i bezprawne. Podniósł, iż jest osobą represjonowaną i szykanowaną. Nie jest w stanie udźwignąć nałożonych na niego obciążeń finansowych gdyż sam potrzebuje pomocy finansowej. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją nr [...] z dnia [...] 2013 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy powołując się na treść art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wyjaśnił, iż z przytoczonych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Analiza powyższych przepisów pozwala nadto na stwierdzenie, iż decyzja wydana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Dalej wyjaśnił, iż organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. bezspornym jest, iż dłużnik alimentacyjny w związku z zakończeniem okresu świadczeniowego zobowiązany jest do zwrotu należności w kwocie 1970,50 zł łącznie w ustawowymi odsetkami wynoszącymi na dzień wydania decyzji przez organ I instancji 139.20 zł. Jednocześnie wyjaśniono, iż strona na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 może wystąpić do właściwego organu z wnioskiem o umorzenie należności wypłaconych, odroczenie płatności lub rozłożenie na raty. Skargę na powyższą decyzję wniósł K. K. przytaczając argumentacje podniesioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W ocenie skarżącego świadczenia alimentacyjne były wypłacone nienależnie. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wrażone w zakażonej decyzji. Obecny na rozprawie w dniu 18 października 2013 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i jednocześnie wskazał, iż ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną skarżący nie jest w stanie zwrócić kwot wypłaconych z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 powołanej ustawy – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Jak wynika przy tym z art. 27 ust. 2 cytowanej ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, iż fakt uiszczenia alimentów ze środków publicznych nie zwalania dłużnika alimentacyjnego z ciążącego na nim obowiązku. Dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami, zaś organ ma obowiązek wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń, w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z tego funduszu. W postępowaniu kończącym się decyzją wymiarową określoną w art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ nie bada przesłanek przyznania świadczenia, ani też przesłanek ustania prawa do świadczenia (tj. upływu okresu świadczeniowego lub podstaw stwierdzenia utraty świadczenia przed upływem maksymalnego okresu świadczeniowego). Ogranicza się wyłącznie do zbadania, czy wobec wierzyciela alimentacyjnego wydano decyzję o przyznaniu świadczenia oraz czy decyzję tę wykonano przez wypłatę świadczenia osobie uprawnionej. Już z tymi tylko konsekwencjami przepis art. 27 ust. 1 powoływanej ustawy wiąże nałożenie na dłużnika obowiązku zwrotu należności. W toku postępowania w sprawie obowiązku zwrotu należności przez dłużnika organ określa wysokość należności poprzez zsumowanie miesięcznych kwot świadczenia pozostawionych do dyspozycji wierzyciela w trakcie okresu świadczeniowego. Dłużnik alimentacyjny nie może, w postępowaniu kończącym się decyzją wydaną na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zasłaniać się brakiem podstaw do przyznania wierzycielowi świadczenia, ani też swoją szczególną sytuacją uniemożliwiającą wykonanie przyszłego zobowiązania (A. Korcz-Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Warszawa 2010, komentarz do art. 27, źródło: Legalis Intranet). W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest , iż decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] Prezydent Miasta P. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie po 100,- zł na rzecz M. K. i P. K. na okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 września 2012 r. Z ustaleń poczynionych przez Prezydenta Miast P. wynika, iż decyzja z dnia 18 października 2011 r. została w całości wykonana - przyznane świadczenie zostało w całości wypłacone uprawnionym osobom w okresie świadczeniowy. Zaistniały zatem okoliczności nakazujące organowi wydanie zaskarżonej decyzji. Brak jest też podstaw do zakwestionowania prawidłowości wyliczeń przez organ I instancji wysokość należności wraz z odsetkami. Organ prawidłowo wskazał stronie sposób obliczania odsetek, o których mowa w art. 27 ust 1 i 1a powoływanej ustawy. Zaznaczyć należy, iż decyzja w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest decyzją ściśle związaną z decyzją przyznającą te świadczenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 powoływanej ustawy jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu przedmiotowych należności (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2011 r., I OSK 337/11, dostępna na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na etapie wydawania tej decyzji organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej czy zdrowotnej zobowiązanego dłużnika alimentacyjnego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Kwestia ta wymagałaby wyjaśnienia, jednakże w odrębnym postępowaniu, zainicjowanym przez dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dopiero po zakończeniu postępowania w przedmiocie ustalenia należności podlegającej zwrotowi. Innymi słowy okoliczności trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego uzasadniające umorzenie należności mogą zostać rozpatrzone w odrębnym postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności, które musi, jak słusznie wskazał organ II instancji, zostać zainicjonowane stosownym wnioskiem zainteresowanej strony. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Sąd na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1-3, § 3 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2012 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461) przyznał pełnomocnikowi skarżącego – adwokatowi M.S. od Skarbu Państwa tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę 295,20 zł, w tym 55,20 zł tytułem podatku od towarów i usług.