II SA/Po 435/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Świstak Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2017 r. ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 02 marca 2017r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia 2 marca 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") – po rozpoznaniu odwołania R. C. od decyzji Kierownika Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. (Burmistrz Miasta i Gminy O.) z dnia 13 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości, a sprawę przekazało organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następującym stanie faktycznym. Dnia 31 stycznia 2017 r. R. C. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w O. W. o wniosek o przyznanie mu świadczeń w pomocy społecznej w formie: zasiłku okresowego, zasiłku stałego oraz zasiłku celowego. W dniach 1-2 lutego 2017 r. pracownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. W. przeprowadził ze skarżącym wywiad środowiskowy (kwestionariusz wywiadu w aktach sprawy). W jego trakcie ustalono, że R. C. jest osobą bezdomną, przebywa na terenie O. W. i mieszka w samochodzie. Źródłem jego dochodu jest renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości [...] zł. Wnioskodawca został zaliczony przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do osób o całkowitej niezdolności do pracy do 31 listopada 2018 r. W trakcie wywiadu wnioskodawca ponowił wnioski o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku stałego, okresowego i celowego. W rubryce wywiadu środowiskowego "Praca socjalna" odnotowano, że wywiad przeprowadzono dla potrzeb Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. celem dalszego wykorzystania. Następnie żądanie skarżącego wraz ze sporządzoną dokumentacją przekazane zostały do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O.. Po przeprowadzeniu dalszych czynności Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. (Burmistrz Miasta i Gminy O.) załatwił wnioski R. C. trzema decyzjami z dnia 13 lutego 2017 r.: - nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku stałego, - nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku okresowego oraz - nr [...] w sprawie przyznania zasiłku celowego w miesiącu lutym w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu żywności. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest pierwsza z powyższych decyzji. Odmawiając skarżącemu przyznania zasiłku stałego Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. (Burmistrz Miasta i Gminy O.) powołał się na art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 – uw. NSA, dalej "K.p.a.") oraz art. 106 ust. 4, art. 36 pkt 1 lit. a, pkt 2 lit. c, art. 107 w zw. z art. 6 pkt 7, art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2016 r., poz. 930 – dalej "u.p.s.") oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1058). W uzasadnieniu decyzji wskazał natomiast, że na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji nie zakwalifikowano wnioskodawcy do przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku stałego, gdyż nie spełnia on przesłanki z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Ustalono, że R. C. przysługuje renta w wysokości [...] zł miesięcznie. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, to jest [...] zł. Oznacza to, że wnioskodawca przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej i nie kwalifikuje się do przyznania prawa do zasiłku stałego. Odwołanie od decyzji Kolegium złożył R. C. wskazując, że rodzina nie pomaga mu finansowo. Do odwołania załączył zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. z dnia 1 marca 2017 r., nr [...] o wysokości renty za miesiące od stycznia do lutego 2017 r. Decyzją z dnia 2 marca 2017 r., nr [...] Kolegium – działając na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W motywach rozstrzygnięcia wskazało, że wraz z odwołaniem R. C. złożył wyżej opisane zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z którego wynika, iż za miesiące "grudzień 2016 r. i styczeń 2017 r. (powinno być za miesiące "styczeń i luty 2017 r." – uw. Sądu) skarżący pobiera rentę w wysokości [...] zł, z zastrzeżeniem, że świadczenie ma potrącenie w kwocie miesięcznej [...] zł. Organ odwoławczy zaznaczył dalej, że materiał dowodowy oraz okoliczności faktyczne podane przez Kierownika Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. stoją ze sobą w sprzeczności. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, iż organ pierwszej instancji rozpatrywał sprawę w oparciu o wniosek R. C. z dnia 3 lutego 2017 r. Jednocześnie w aktach sprawy znajduje się wniosek złożony w dniu 31 stycznia 2017 r. Dalej Kolegium przypomniało, że podstawą zaskarżonej decyzji był art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. b (powinno być "lit. a" – uw. Sądu) rozporządzenia w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, które określają kryteria dochodowe przyznania świadczeń. Z kolei art. 8 ust. 3 u.p.s. stanowi, że świadczenia przyznaje się uwzględniając dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Wskazując na powyższe Kolegium wyjaśniło, że skoro wniosek został złożony w styczniu 2017 r., to należało badać wysokość dochodu wnioskodawcy z miesiąca grudnia 2016 r. Jeżeli jednak zostałoby ustalone, że wniosek pochodzi z dnia 3 lutego 2017 r., to miesiącem, z którego dochód należałoby uwzględnić, byłby styczeń 2017 r. Kolegium zwróciło też uwagę, że w aktach sprawy nie ma wniosku z 3 lutego 2017 r., na który powołał się organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji. Skargę na decyzję Kolegium złożył R. C.. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że zaskarżona decyzja ma charakter kasacyjny. Oznacza to, że Kolegium nie rozstrzygnęło co do meritum o żądaniu R. C., ale jedynie przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji – Kierownikowi Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. (Burmistrz Gminy i Miasta O.). Decyzja ta wydana została na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., zgodnie z którym "organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie". Zasadniczą wątpliwością, na którą powołuje się Kolegium motywując rozstrzygnięcie kasacyjne, jest fakt, że w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej wskazano, iż procedowano w oparciu o wniosek z dnia "03.02.2017". Organ odwoławczy zwrócił przy tym uwagę, że w aktach sprawy znajduje się wniosek z dnia 31 stycznia 2017 r., natomiast nie ma wniosku z dnia 3 lutego 2017 r. Kolegium przyjęło wreszcie, że stwierdzona wątpliwość ma istotne znaczenie dla sprawy, gdyż zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. "za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku", a to oznacza, że konieczne jest sprecyzowanie daty wniosku, a co za tym idzie, zapewnienie, iż dochód wnioskodawcy weryfikowany jest w odniesieniu do właściwego miesiąca. W ocenie Sądu Kolegium przedwcześnie przyjęło, że ziściły się przesłanki do uchylenia decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. określone w art. 138 § 2 K.p.a. Po pierwsze należy wskazać, że nie budzi wątpliwości, że w sprawie procedowany jest wniosek z dnia 31 stycznia 2017 r. Wniosek ten opatrzony jest prezentatą z datownikiem potwierdzającą jego złożenie również 31 stycznia 2017 r. Sąd dostrzega oczywiście, że wniosek złożono początkowo w niewłaściwym organie – Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w O. W., co zostało ujawnione w trakcie przeprowadzonego przez ten organ wywiadu środowiskowego z daty 1-2 lutego 2017 r. (ustalono, że R. C. jest osobą bezdomną; w takim przypadku w zakresie pomocy społecznej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały – art. 101 ust. 2 u.p.s.). Wniosek skarżącego został niezwłocznie przekazany organowi właściwemu zgodnie z art. 65 § 1 K.p.a. To ostatnie nie zmienia jednak faktu, że "złożenie wniosku" w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. nastąpiło z całą pewnością ze skutkiem na ostatni dzień stycznia 2017 r. Jak wskazano wyżej, według art. 8 ust. 3 u.p.s. co do zasady "za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku". Zdaniem Sądu skoro nie budzi wątpliwości kiedy wniosek został złożony (31 stycznia 2017 r.), to można ustalić też z jakiego miesiąca dochód skarżącego powinien być brany pod uwagę w celu weryfikacji spełnienia przez niego kryterium dochodowego (grudzień 2016 r.). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że Kolegium przedwcześnie zdecydowało o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji. Jego obowiązkiem było merytoryczne rozpatrzenie odwołania R. C., bowiem nie ma podstawy do twierdzenia, że decyzja pierwszej instancji "została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie". Kwestie dotyczące daty złożenia wniosku bez większych trudności Kolegium mogło zweryfikować na podstawi akt sprawy, stąd nie zachodziła potrzeba, aby w tym celu przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Na marginesie Sąd wskazuje, że wyjaśnienia Kierownika Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, iż wniosek w dniu "03.02.2017" "wpłynął do tut. ośrodka pomocy wraz z wywiadem środowiskowym" skonfrontowane z dokumentacją zebraną w aktach sprawy prowadzą do jednoznacznej konkluzji, że organ pierwszej instancji pisząc o dacie 3 lutego 2017 r. użył niejako skrótu myślowego, który stanowił nawiązanie do faktu, iż tego właśnie dnia wniosek z formularzem wywiadu środowiskowego został przekazany mu przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w O. W.. Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że wydanie przez Kolegium decyzji na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. było nieuzasadnione. Poza mylącym sformułowaniem zawartym w decyzji Kierownika Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O., dotyczącym daty wpływu wniosku R. C., dokumentacja zebrana w aktach administracyjnych nie pozostawia wątpliwości, że datą złożenia żądania skarżącego o pomoc był dzień 31 stycznia 2017 r. Nie można więc twierdzić, że wątpliwości związane z datą złożenia wniosku są tak daleko idące, że uzasadniają zastosowanie przez Kolegium art. 138 § 2 K.p.a. Niezależnie od powyższego Sąd odnotował, że skarżący przedstawił Kolegium zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. z dnia 1 marca 2017 r., nr [...] o wysokości renty, odmienne od tego, które zostało złożone przez organem pierwszej instancji. Dotyczy ono wypłat renty w miesiącach styczniu i lutym 2017 r., z zastrzeżeniem, że wskazuje się nim na potrącenie w wysokości [...] zł. Rozpoznając ponownie sprawę Kolegium weźmie ten dowód pod uwagę, oceni go, a nadto rozważy, czy w przypadku skarżącego, w odniesieniu do miesiąca stycznia, nie doszło do częściowej "utraty dochodu" w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., co uzasadniałoby uwzględnienie dochodu skarżącego z miesiąca złożenia wniosku. Podsumowując, Sąd uznał, że Kolegium naruszyło art. 138 § 2 K.p.a. wydając decyzję kasacyjną bez wystarczających przesłanek. Zachodziła więc podstawa do jej uchylenia przez Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2016 r., poz. 718).