II SA/Po 4416/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Hrycaj Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Protokolant: referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi Z.D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2001r. nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ P. Miładowski /-/ M. Hrycaj /-/ E. Makosz-Frymus TG Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 Nr [...] działając na podstawie art.25 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego pozbawił Z.D. uprawnień kombatanckich przyznanych przez były ZbOWiD decyzją z dnia [...] listopada 1983 z tytułu utrwalania władzy ludowej od [...] sierpnia 1947 do [...] grudnia 1947. Według ustaleń Kierownika Z.D. w okresie zaliczonym przez b. ZbOWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Służba ta nie daje uprawnień kombatanckich. W ocenie organu orzekającego nie był on zobowiązany do wyjaśnienia czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułów określanych w art. 1 do 4 ustawy o kombatantach. W tych okolicznościach służba Milicji była wyłączną przyczyną przyznanych uprawnień, a to prowadzi zgodnie z przywołanym na wstępie przepisem do pozbawienia nabytych uprawnień. Zdaniem organu podnoszony przez Z.D. fakt, że był on członkiem Armii Krajowej nie ma znaczenia w sprawie, bo zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach termin składania wniosków o nowy tytułu minął 31 grudnia 1998. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym skarżący akcentował pełnienie służby w Armii Krajowej, a później w 45 roku jego aresztowanie przez NKWD oraz zesłanie do obozu w b. ZSRR kierownik urzędu zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy decyzję własną z [...] kwietnia 2001 o pozbawieniu Z.D. uprawnień kombatanckich, w uzasadnieniu odwołując się do przywołanej wcześniej argumentacji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z.D. wskazywał, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca, że w latach 1943-44 był żołnierzem Armii Krajowej, że był represjonowany przez aparat bezpieczeństwa Związku Radzieckiego. Z treści skargi wynika żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę kierownik urzędu wniósł o jej oddalenie wskazując, że Milicja Obywatelska nie była służbą zmilitaryzowaną i jakakolwiek działalność prowadzona w szeregach MO nie daje podstaw do nabycia względnie zachowania uprawnień kombatanckich. Skargę wniesiono pod rządami ustawy z dnia 11.5.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W międzyczasie doszło do reformy sądownictwa administracyjnego. W myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. nr 153 poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga zasługuje na uwzględnienie. W istocie kierownik urzędu wydając zaskarżoną decyzję naruszył prawo. Zgodnie z art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami depresji wojennych oraz okresu powojennego (Dz. U. nr 17, poz. 75 ze zm.) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w wojnie domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierzy z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947. Z przepisu tego wynika, że nie tracą uprawnień kombatanckich osoby, które mogą wskazać uprawnienia do nabycia uprawnień kombatanckich z innych tytułów niż tzw. utrwalanie władzy ludowej, o ile nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 21 ust. 2 ustawy o kombatantach. Z akt administracyjnych nie wynika, by istniały podstawy do pozbawienia uprawnień kombatanckich Z.D. z przyczyn o których mowa w art. 21 ust. 2 ustawy. Zatem brak było podstaw do pozbawienia uprawnień kombatanckich skarżącego w sytuacji gdy wskazywał on inny niż utrwalanie władzy, a przewidziany w ustawie tytuł do nabycia, a w konsekwencji i zachowania, uprawnień kombatanckich. Służba bowiem w Armii Krajowej jest samodzielnym tytułem do nabycia przedmiotowych uprawnień po myśli art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Pogląd głoszony przez kierownika urzędu, że nie jest on obowiązany do ustalania czy prócz tzw. utrwalania władzy ludowej istniały także inne, a przewidziane w ustawie tytuły już się zdeaktualizował. Kierownik urzędu w toku postępowania weryfikacyjnego nie jest zwolniony od obowiązku stosowania ogólnych reguł postępowania administracyjnego przewidzianego w art. 7 i 77 kpa (obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego). Stanowisko to ugruntowało się zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i poglądach doktryny (por. np. wyrok NSA z 31 lipca 2001 r. sygn. akt II SA 3431/00). Wbrew też ocenie organu orzekającego w postępowaniu tym (weryfikacyjnym) nie może być wiążący termin określony w przywołanym przez Kierownika Urzędu art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach, choćby z tego powodu, że przepis ten zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 4/02, jako sprzeczny z Konstytucją utracił moc wiążącą. W tych okolicznościach pozbawienie uprawnień kombatanckich skarżącego bez weryfikowania jego twierdzeń o służbie w Armii Krajowej narusza nie tylko w/w przepisy proceduralne ale także normę materialno-prawną zawartą w art. 25 ust. 2 pkt. 2 ustawy o kombatantach. Taki stan rzeczy z mocy przywołanych wyżej przepisów, a nadto art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) prowadzi do orzeczenia jak w sentencji. Sąd nie orzekł przy tym o rygorze wykonalności uchylonych decyzji w trybie art. 152 wyżej wymienionej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na wyraźną treść art. 26 ustawy o kombatantach ... . /-/ P. Miładowski /-/ M. Hrycaj /-/ E. Makosz-Frymus TG