II SA/Po 4423/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Hrycaj Sędziowie Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędzia NSA Paweł Miładowski Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi H.B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie ; I. uchyla zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2000 r. nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ P.Miładowski /-/ M.Hrycaj /-/ E.Makosz-Frymus JFS Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] sierpnia 2000 r. nr [...], na podstawie art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz.950 ze zm. ) pozbawił H.B. uprawnień przysługujących wdowie po zmarłym kombatancie W.K., a przyznanych mu decyzją ZW ZBOWiD w P. z dnia [...] października 1989 r. wyłącznie z tytułu działalności jako "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej" w okresie od [...] czerwca 1948 r. do [...] grudnia 1948 r. Według ustaleń organu w okresie zaliczonym do działalności kombatanckiej zmarłego W.B. pełnił on służbę w Wojsku Polskim lecz po okresie z art.25 ust.2 wyżej wymienionej ustawy i brak jest dowodów by walczył z oddziałami o których mowa w art.1 ust.2 tejże . W tych okolicznościach istnieją podstawy do pozbawienia pierwotnych uprawnień kombatanckich W.B., a w konsekwencji także wtórnych wdowy po kombatancie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H.B. podnosiła, że zmarły mąż brał udział w walach z oddziałami UPA i że w tej sprawie zwróciła się do Centralnego Archiwum Wojskowego. Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik Urzędu zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2001 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej o pozbawieniu H.B. uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazywał, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na udział zmarłego męża w walkach z UPA, a w aktach administracyjnych - w życiorysie i deklaracji członkowskiej W.B. deklarował walkę z niepodległościowym podziemiem. W tych okolicznościach wyłączną podstawą przyznanych mu uprawnień kombatanckich było tzw. utrwalanie władzy ludowej, a zatem istnieją podstawy do pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie jako uprawnień wtórnych. Uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru, zależą od istnienia uprawnień pierwotnych , a zatem stan w którym kombatant gdyby żył byłby pozbawiony uprawnień jest podstawą do pozbawienia uprawnień wdowy po takim kombatancie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego H.B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Według skarżącej z relacji męża i świadków wynika, że uczestniczył w walkach z UPA i kwestionowane rozstrzygnięcie jest krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie. Skargę wniesiono pod rządami ustawy z dnia 11.5.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym . W międzyczasie doszło do reformy sądownictwa administracyjnego. W myśl art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ( Dz. U. nr 153, poz.1271 ze zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. Ma rację Kierownik Urzędu, kiedy twierdzi że uprawnienia wdów ( wdowców ) po zmarłym kombatancie mają charakter uprawnień wtórnych i ściśle zależą od uprawnień pierwotnych. Wynikiem tego rozumowania jest i ta prawidłowa konkluzja organu orzekającego, że istnienie stanu w którym sam kombatant byłby pozbawiony uprawnień jest podstawą do pozbawienia uprawnień wdowy po takim kombatancie, stosownie do hipotezy zawartej w art.20 ust.3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. Nr 17, poz.75 z późn.zm. ). W tej sytuacji rzeczą organu orzekającego było rozważyć, czy w świetle przepisów omawianej ustawy istnieją podstawy do pozbawienia pierwotnych uprawnień kombatanckich W.B. Z niekwestionowanych ustaleń organu wynika, że pełnił on służbę w Wojsku Polskim po 30 czerwca 1947 r. Akta administracyjne wskazują, że była to służba w 3 Brygadzie KBW od [...].6.1948 r. do [...].10.1950 r. ( zaświadczenie WKU N. z [...] grudnia 1978 r. ). Jakkolwiek w myśl art.25 ust.2 pkt 2 pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uprawnienia kombatanckie nabyły wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 oraz w art.4, to jednak uprawnienia te zachowują osoby które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie. Przedstawiona regulacja nakazywała organowi orzekającemu zbadać, czy prócz tzw. utrwalania władzy ludowej istniały także inne tytuły do nabycia bądź zachowania pierwotnych uprawnień kombatanckich. Taką podstawą jest zgodnie z art.1 ust.2 pkt 6 ustawy uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz oddziałami Wherwolfu. Co prawda z treści deklaracji członkowskiej W.B. nie wynika by walczył on z oddziałami UPA , to o udziale w takich walkach napominała skarżąca już w toku postępowania weryfikacyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i w doktrynie ugruntował się pogląd według którego w postępowaniu weryfikacyjnym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest zwolniony od standardów postępowania administracyjnego zakreślonych w art.7 , 10 i 77 kpa. Oznacza to między innymi obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Z dokumentacji składanej przez Kierownika Urzędu do innych tego typu spraw rozstrzyganych przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i aktualnie Wojewódzkimi Sądami Administracyjnymi wynika, że walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii toczyły się aż do 1951 r. Kierownik Urzędu powoływał się na pismo Centralnego Archiwum Wojskowego Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1995 r. wraz z jego załącznikami. Z załącznika do owego pisma ( złożonego chociażby do sprawy 4 / II SA/Po 3970/01 ) wynika, że 3 Brygada KBW, w której W.K. odbywał służbę walczyła z UPA także w 1948 r. W tych okolicznościach twierdzenie skarżącej o udziale jej zmarłego męża w walkach z UPA ma także materialne wsparcie. Tymczasem Kierownik Urzędu wbrew powinności wynikającej z art.7 i 77 kpa twierdzeń skarżącej w sposób jednoznaczny nie zweryfikował. Zważyć przy tym należy, że z obowiązku badania stanu faktycznego nie zwalniają też organów administracji publicznej nieprecyzyjne czy wręcz sprzeczne informacje podnoszone przez samą stronę. Brak wystarczającej aktywności i inicjatywy także dowodowej organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie administracyjne oznacza złamanie dyrektyw płynących z art.7, 10 i 77 kpa. Podobnie uchybieniem jest skąpość i lakoniczność uzasadnienia decyzji administracyjnej w rozumieniu art.107 § 3 kpa. Odwołanie rozstrzygnięcia jedynie do twierdzeń zmarłego jest niewystarczające. Zmarły kombatant nie miał potrzeby wykazywać wówczas wszystkich tytułów, które gwarantowały nabycie uprawnień kombatanckich na podstawie ówcześnie obowiązującej ustawy i co oczywistym jest, także tytułów, które w myśl aktualnie obowiązującego prawa są podstawą przedmiotowych uprawnień. W tych okolicznościach w postępowaniu weryfikacyjnym dotyczącym uprawnień po nieżyjących już osobach Kierownik Urzędu winien wykazywać szczególną ostrożność i staranność. Brak owej staranności i naruszenie przepisów proceduralnych o których wyżej mowa stanowi samodzielną podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270). Zważyć nadto należy, że uchybienia w postępowaniu, w sposób istotny wpływają na rozstrzygnięcie sprawy i z tej przyczyny , że nie pozwalają na dokonanie oceny prawidłowości zastosowania normy materialnoprawnej ( art.25 ust.2 pkt 2 ). Ponownie rozpoznając sprawę organ orzekający winien w sposób niewątpliwy wyjaśnić, czy zmarły mąż skarżącej podczas służby w Wojsku Polskim walczył z oddziałami o których mowa w art.1 ust.2 pkt 6 ustawy, czy istnieją inne niż utrwalanie władzy ludowej tytuły do nabycia uprawnień kombatanckich przy czym ustaleń tych winien dokonać nie tylko w oparciu o zaoferowane przez stronę dowody, ale także poprzez działania podjęte z urzędu. Z tych tez względów z mocy przywołanych przepisów a nadto art.145 § 1 pkt 1 lit.a oraz art.200 wymienionej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Sąd nie rozstrzygnął przy tym w trybie art.152 upsa , z uwagi na wyraźną treść art.26 ustawy o kombatantach. /-/ P.Miładowski /-/ M.Hrycaj /-/ E.Makosz-Frymus JFS