II SA/Po 444/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Beata Sokołowska (spr) Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Leśniarek po rozpoznaniu w dniu 27 października 2005 r. przy udziale Prokuratora sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza J. z dnia [...] Nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego M. K. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska /-/ B. Sokołowska Decyzją nr [...] z dnia [...] Burmistrz J. orzekł na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zmian.) o wymeldowaniu M. K. z pobytu stałego z budynku nr [...] przy ul.[...] w J. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że M. K. opuścił przedmiotową nieruchomość wraz z matką i siostrą w 1998r. jako osoba niepełnoletnia. Zamieszkał wraz z nimi w budynku przy ul. [...] w J., skąd musiał się wyprowadzić w październiku 2002 r. Ponieważ zadaniem ewidencji ludności jest wyłącznie rejestrowanie faktycznego miejsca pobytu osób fizycznych (bez rozstrzygania o uprawnieniach tych osób do przebywania w określonym miejscu), a M. K. sam potwierdził fakt opuszczenia spornego budynku należało orzec o jego wymeldowaniu. W odwołaniu złożonym od tej decyzji M. K. wniósł o jej uchylenie. Zdaniem odwołującego organ I instancji pozbawił go możliwości przedstawienia swojego stanowiska w sprawie oraz odpowiedniego przygotowania się do wyznaczonej rozprawy administracyjnej (poprzez oddalenie wniosku o jej odroczenie), przez co naruszono art. 10 § 1 kpa. Podkreślił też, że nie miał wpływu na opuszczenie budynku swojej ciotki – A. M., a po uzyskaniu pełnoletności podjął działania zmierzające do powrotu w miejsce stałego zameldowania. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku sygn. akt K. 20/01 (Dz. U. Nr 78 poz. 716) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza J. Według organu odwoławczego nie było bowiem podstaw do odmowy wymeldowania M. K., który sam potwierdził fakt opuszczenia domu swojej ciotki wraz z matką, pod której władzą rodzicielską pozostawał w momencie przeprowadzki. Pomimo uznania, że opuszczenie to odbyło się bez woli M. K., nie można było stwierdzić, iż nie miało charakteru dobrowolnego, albowiem odwołujący nie wykorzystał w stosownym czasie określonych środków prawnych w celu przywrócenia mu prawa do korzystania z lokalu. Organ II instancji nie podzielił przy tym zarzutu M. K. o pozbawieniu go możliwości przedstawienia swojego stanowiska oraz przygotowania się do rozprawy administracyjnej, gdyż o jej terminie został powiadomiony odpowiednio wcześniej. Mógł ponadto przedstawić swoje racje w złożonym odwołaniu. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. K. zażądał uchylenia lub zmiany decyzji Wojewody. Według skarżącego podjął on środki prawne w celu przywrócenia pobytu w spornym lokalu m. in. poprzez "podjęcie obrony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym", a z wszczęciem postępowania sądowego chce zaczekać do zakończenia procedury administracyjnej. M. K. podał także, iż w chwili składania skargi mieszka w internacie i nie posiada żadnego miejsca zamieszkania, ze względu na konflikt z matką. Po ukończeniu szkoły grozi mu w związku z tym bezdomność i pozbawienie "możliwości wypełniania obowiązków obywatelskich, związanych z prawem wyborczym " itd. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Prokurator, który zgłosił swój udział w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż te, które wskazał skarżący. Niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmian.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zmian.). Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy, rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. ( sygn. akt K 20/01 ) orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy, wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można mówić w przypadku trwałego zerwana więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (patrz m.in. wyrok NSA z 15 lutego 2002r., sygn. akt II SA/Po 1942/00; wyrok NSA z 12 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937 ; wyrok NSA z 22 sierpnia 2000r., sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954 ). Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy nie dopatrzył się naruszenia powyżej przytoczonych przepisów prawa materialnego, albowiem okolicznością bezsporną był fakt opuszczenia przez M. K. w 1998r. miejsca stałego pobytu w budynku nr [...] przy ul. [...] w J., do którego już nie powrócił oraz brak zgody właścicielki nieruchomości A. M. na jego dalsze zameldowanie. Co prawda decyzję o opuszczeniu dotychczasowego miejsca stałego pobytu podejmowała matka skarżącego – sprawująca nad nim w tym czasie władzę rodzicielską, ale po uzyskaniu pełnoletności M. K. nie podjął faktycznie jakichkolwiek prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do miejsca zamieszkania przy ul. [...], co zresztą sam przyznał w trakcie postępowania odwoławczego i de facto w złożonej skardze, w której oświadczył o zamiarze wszczęcia odpowiedniego postępowania sądowego dopiero po prawomocnym zakończeniu przedmiotowego postępowania administracyjnego. Niezależnie jednak od oceny tej sprawy pod kątem zastosowania prawa materialnego Sąd stwierdził w działaniu organów administracyjnych II i I instancji istotne naruszenie o charakterze procesowym - przepisu art. 10 § 1 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Odstępstwo od wyrażonej powyżej zasady wysłuchania stron może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy załatwienie danej sprawy nie cierpi zwłoki za względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną ( art. 10 § 2 kpa ). Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie prawo strony do zajęcia stanowiska wobec całości zebranych w sprawie dowodów i żądań koreluje z kategorycznym obowiązkiem leżącym po stronie organu prowadzącego postępowanie i polegającym na konieczności pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia oraz na wstrzymaniu się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia tego oświadczenia. Termin zakreślony stronie do zapoznania się z dowodami winien być przy tym terminem realnym, umożliwiającym danie stronie odpowiedniego czasu do ustosunkowania się do tegoż materiału dowodowego. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu pouczenia strony przez organ o przysługującym jej prawie stanowi zatem o naruszeniu przez ten organ obowiązku ustalonego w art. 10 § 1 kpa (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 84 - 86, M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 163 - 164 i R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2005, s. 56 – 57 oraz wyrok NSA z 5 kwietnia 2001r., sygn. II S.A. 1095/00, LEX nr 53441, wyrok NSA z 6 października 2000r., V S.A. 316/00, LEX nr 50116 i wyrok NSA z 10 grudnia 1997r., sygn. I S.A./Gd 409/96, Biuletyn Skarbowy 1998/2/16 ). Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest przy tym uznawane za kwalifikowaną wadę procesową, stanowiącą podstawę wznowienia postępowania - określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa – i to niezależnie od tego, czy takie naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu stwierdzić nie można . Ta okoliczność ma charakter formalny w tym sensie, iż sam fakt braku udziału strony w postępowaniu lub jego fragmencie bez jej winy stanowi dostateczny powód wznowienia. Przepis art. 145 § 1 pkt. 4 kpa nie żąda bowiem stwierdzenia, że brak udziału spowodował szkodę dla strony, czy stwierdzenia, iż udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 647 oraz wyrok NSA z 1 lipca 1997r., sygn. IV S.A. 595/99, LEX nr 47888 i wyrok NSA z 26 stycznia 1999r., sygn. III S.A./Po 979/98, LEX nr 39458). W przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził brak dowodów o pouczeniu M. K. o jego prawie do wypowiedzenia się w wyznaczonym terminie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Dotyczy to zarówno postępowania toczonego przed organem I jak i II instancji. Skarżący brał udział w rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...] grudnia 2002r. w Urzędzie Miejskim w J., jednakże nie miał w ogóle możliwości złożenia końcowego oświadczenia odnośnie materiału dowodowego zebranego przez Burmistrza J. Organ odwoławczy również zaniechał wykonania tego obowiązku i to pomimo wyraźnego podniesienia przez M. K. w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 10 § 1 kpa oraz zlecenia w trybie art. 136 kpa organowi I instancji przeprowadzenia postępowania uzupełniającego w postaci dodatkowego przesłuchania skarżącego w dniu [...] stycznia 2003r. Nie rozstrzygając - wobec powyższych rozważań – o faktycznym wpływie stwierdzonego naruszenia art. 10 § 1 kpa na treść podjętych w sprawie decyzji Sąd uznał, iż organy obu instancji dokonały naruszenia prawa stanowiącego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa. Należało w związku z tym uchylić decyzję Wojewody i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza J. na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), o czym orzeczono w pkt. 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów sądowych oraz wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 152 cytowanej ustawy jak w pkt 2 i 3 wyroku. /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska /-/ B. Sokołowska