II SA/Po 448/25
WyrokWSA w Poznaniu2025-10-08
Skład orzekający: Wiesława Batorowicz, Izabela Paluszyńska, Arkadiusz Skomra
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylające wcześniejsze decyzje przyznające świadczenie wychowawcze na podstawie wznowienia postępowania zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, w szczególności art. 145 § 1 pkt 5 i art. 151 § 1 ust. 2 K.p.a. oraz czy prawidłowo ustalono istnienie opieki naprzemiennej zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci?Ratio decidendi
Sąd stwierdził, że decyzje Prezesa ZUS zostały wydane z naruszeniem prawa, ponieważ organ nie wszczął formalnie postępowania wznowieniowego zgodnie z art. 149 § 1 K.p.a., a także nie rozstrzygnął o istocie sprawy po uchyleniu decyzji. Ponadto organ błędnie uznał, że fragment uzasadnienia wyroku sądu rodzinnego stanowi nową okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania, nie wykazując przy tym spełnienia przesłanek z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Sąd podkreślił, że opieka naprzemienna nie musi być wyraźnie wskazana w sentencji wyroku, a organ powinien dokonać szczegółowej analizy treści orzeczenia sądu w celu ustalenia charakteru opieki zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.Stan faktyczny
S. B. złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na troje dzieci na okres od czerwca 2023 do maja 2024 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania świadczenia z powodu braku faktycznej opieki. Po odwołaniach ZUS przyznał świadczenie w połowie kwoty, uznając opiekę naprzemienną na podstawie wyroku sądu rodzinnego. Następnie Prezes ZUS wznowił postępowanie i uchylił decyzje przyznające świadczenie, powołując się na uzasadnienie wyroku sądu, które wskazywało, że opieka naprzemienna nie jest zgodna z dobrem dzieci. Skarżący zaskarżył decyzje wznowieniowe do WSA.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżone decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 kwietnia 2025 r. oraz zasądził od Prezesa ZUS na rzecz skarżącego kwotę 960 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 października 2025 r. w sprawie ze skarg S. B. na decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 kwietnia 2025 r. znak sprawy [...] postępowanie [...], postępowanie [...], postępowanie [...] w przedmiocie świadczeń wychowawczych I. uchyla zaskarżone decyzje, II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę 960 zł (dziewięćset sześćdziesiat złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Pismem z 17 marca 2023 r. S. B. (dalej także jako skarżący) złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o świadczenie wychowawcze, na okres od 01 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na troje dzieci:
. N. B.,
. T. B.,
. G. B..
Trzema jednobrzmiącymi decyzjami z 29 maja 2023 r. znak sprawy [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: N. B. (postępowanie nr [...]), T. B. (postępowanie nr [...]), G. B. (postępowanie nr [...]), z uwagi na brak sprawowania faktycznej opieki na dzieckiem. ZUS wskazał, że zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577, z późn. zm., dalej jako u.p.p.w.d.) w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. ZUS powołał się na postanowienie Sądu Okręgowego w P. z 29 marca 2021 r. [...] wydane w sprawie o rozwód z powództwa S. B. przeciwko M. B., w którym udzielono pozwanej zabezpieczenia roszczenia o uregulowanie kontaktów z dziećmi.
W terminowo wniesionych trzech odwołaniach, jednobrzmiących, skarżący napisał, że nie zgadza się ze stwierdzeniem ZUS o braku sprawowania faktycznej opieki nad dziećmi.
Z analizy nieprawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w P. [...] oraz przełożenia uregulowanych kontaktów na kalendarz wynika, że matka dzieci w ciągu miesiąca będzie miała pod opieką małoletnie dzieci przez 9 pełnych dni oraz 13 niepełnych dni; ojciec w ciągu miesiąca będzie miał pod opieką małoletnie dzieci przez 8-9 pełnych dni oraz 13 niepełnych dni.
Zgodnie z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku, gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Trzema jednobrzmiącymi decyzjami z 28 marca 2024 r. znak sprawy [...] Prezes ZUS uchylił decyzje z 28 marca 2024 r. oraz przyznał świadczenie wychowawcze na dzieci: N. B. (postępowanie nr [...]), T. B. (postępowanie nr [...]), G. B. (postępowanie nr [...]) w następujący sposób: na okres od 01 czerwca do 31 grudnia 2023 r. w kwocie po 250 zł miesięcznie, na okres od 01 stycznia do 31 maja 2024 r. w kwocie po 400 zł miesięcznie.
Prezes ZUS wskazał, że z dokumentacji wynika, że wnioski o świadczenia wychowawcze na dzieci na okres świadczeniowy 2023/2024 zgłosili oboje rodzice. Jako pierwsza wniosek zgłosiła matka dzieci, M. B., w dniu 01 lutego 2023 r., natomiast skarżący złożył wniosek w dniu 17 marca 2023 r. W związku z tym ZUS wezwał do dostarczenia dokumentów z sądu, potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem.
W toku postępowania wyjaśniającego udało się ustalić, że postanowieniem Sądu Okręgowego w P. z 29 marca 2021 r. [...] zostały uregulowane kontakty rodziców z dziećmi, jednak sposób opieki nad dziećmi nie miał charakteru opieki naprzemiennej - matka dzieci sprawowała opiekę nad dziećmi w większym wymiarze niż ojciec.
Wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z 22 sierpnia 2022 r. [...] władza rodzicielska nad dziećmi została pozostawiona obojgu rodzicom, przy czym miejsce zamieszkania dzieci zostało ustalone przy matce. Ponadto Sąd zmienił wymiar kontaktów rodziców z dziećmi. Zdaniem Prezesa ZUS z ww. wyroku wynika, że opieka nad dziećmi sprawowana jest w sposób naprzemienny. Organ podkreślił przy tym, że orzeczenia w których sąd orzeka o opiece naprzemiennej obojga rodziców nad dzieckiem, nie zawsze są zawarte w sentencji orzeczenia, np. w wyroku rozwodowym, jednak, tak jak w tym przypadku, opieka naprzemienna nad dziećmi powinna wynikać z treści orzeczenia.
Wobec apelacji obojga rodziców od ww. wyroku jego treść nie była brana pod uwagę przy wydawaniu decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego. ZUS wydał decyzje na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego z 29 marca 2021 r. przyznając matce świadczenia wychowawcze.
Sąd Apelacyjny w P. wyrokiem z 19 marca 2024 r. [...] oddalił apelacje obojga rodziców w zakresie opieki nad dziećmi, przez co rozstrzygnięcia wyroku z 22 sierpnia 2022 r. stały się prawomocne.
Prezes ZUS uznał, że opieka sprawowana przez rodziców nad dziećmi ma charakter naprzemienny.
Trzema jednobrzmiącymi pismami z 29 listopada 2024 r. Prezes ZUS wezwał skarżącego do uzupełnienia dokumentacji w sprawach dotyczących przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci: N. B., T. B., G. B., poprzez przedłożenie uzasadnienia do wyroku Sądu Okręgowego z 22 sierpnia 2022 r. [...] oraz uzasadnienia do wyroku Sądu Apelacyjnego z 19 marca 2024 r. [...]. Prezes ZUS wskazał, że wzywa w związku z prowadzonym postępowaniem odwoławczym w sprawie z wniosku M. B., od decyzji ZUS z 05 kwietnia 2024 r. o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy czerwiec 2023 r. – maj 2024 r. W przypadku gdy z wnioskiem o świadczenie wystąpią oboje rodzice dziecka konieczne jest przeprowadzanie postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, które z rodziców sprawuje faktyczna opiekę nad dzieckiem.
Trzema jednobrzmiącymi decyzjami z 25 kwietnia 2025 r. znak sprawy [...] Prezes ZUS, powołując się na art. 145 § 1 pkt 5 w związku z art. 151 § 1 ust. 2 K.p.a. uchylił w całości decyzje własne z 28 marca 2024 r. przyznające skarżącemu świadczenie wychowawcze na troje dzieci skarżącego N. B. (postępowanie nr [...]), T. B. (postępowanie nr [...]), G. B. (postępowanie nr [...]).
W myśl art. 151 § 1 ust. 2 K.p.a. organ administracji publicznej po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
Przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
Prezes ZUS wskazał, że rozpoznając odwołania skarżącego trzema decyzjami z 28 marca 2024 r. uchylił odmowne decyzje ZUS i przyznał skarżącemu świadczenia w wysokości połowy przysługującej kwoty w związku z zastosowaniem art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d.
W konsekwencji decyzją z 05 kwietnia 2024 r. zmieniono również wysokości przysługującego świadczenia dla M. B., która w odwołaniu wskazała, że jest wiodącym opiekunem oraz że Sąd nie ustalił opieki naprzemiennej.
Po uzupełnieniu materiału dowodowego o uzasadnienia obu wyroków, organ ocenił, że opieka nad każdym z dzieci skarżącego nie jest sprawowana naprzemiennie. Powyższe wynika zdaniem organu wprost z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego, że "Sprawowanie opieki naprzemiennej być może okaże się zgodne z dobrem dzieci w przyszłości, sąd podziela tu obawy biegłego wyrażone w opinii. Rodzeństwo nie powinno być rozdzielane - nie ma podstaw, by pieczę nad synami powierzyć ojcu, a nad córką - matce (opinia uzupełniającą biegłego). Typowa opieka naprzemienna w jej różnych wariantach nie jest zgodna z dobrem dzieci, przynajmniej obecnie...".
W trzech terminowo złożonych skargach S. B., zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o uchylenie w całości decyzji Prezesa ZUS wydanych w trybie wznowienia postępowania, dotyczących N. B. (postępowanie nr [...]), T. B. (postępowanie nr [...]), G. B. (postępowanie nr [...]). Nadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Pełnomocnik zarzucił naruszenie:
1) art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie, że skoro sąd ustalający kontakty małoletniego z ojcem, w uzasadnieniu wyroku podjął rozważania nad zasadnością zastosowania w sprawie systemu wykonywania opieki nad małoletnim w formie opieki naprzemiennej oraz brak literalnego ustalenia w tym zakresie w wyroku, to wynika z tego, że opieka nie jest naprzemienna, co skutkowało uznaniem, że w sprawie nie zachodzi przypadek opieki naprzemiennej obojga rodziców nad dzieckiem, przy czym organ nie uwzględnił faktu rzeczywistego sprawowania opieki nad dzieckiem przez oboje rodziców, wynikającego z wyroku Sądu Okręgowego w P. z 22 sierpnia 2022 r. [...],
2) art. 145 §1 pkt 5 w zw. z art. 151 §1 pkt 2 K.p.a. poprzez ich zastosowanie pomimo braku w niniejszej sprawie podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej oraz wydania nowej decyzji rozstrzygającej, a organ powinien odmówić uchylenia na podstawie art. 151 §1 pkt. 1 K.p.a;
3) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy oraz wydanie decyzji na podstawie nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego, z pominięciem okoliczności wskazujących, że opieka sprawowana jest przez oboje rodziców w sposób naprzemienny.
Skargi zostały zarejestrowane pod sygn. : II SA/Po 448/25 (dot. małol N. B.), II SA/Po 449/25 (dot. małol. T. B.) i II SA/PO 450/25 (dot. małol. G. B.).
Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2025r. w sprawie o sygn. II SA/Po 449/25 Sąd na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a postanowił połączyć sprawy o sygn. II SA/Po 449/25 i II SA/Po 448/25 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i tak połączone prowadzić pod sygn. II SA/Po 448/25.
Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2025r. w sprawie o sygn. II SA/Po 450/25 Sąd na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a postanowił połączyć sprawy o sygn. II SA/Po 450/25 i II SA/Po 448/25 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i tak połączone prowadzić pod sygn. II SA/Po 448/25.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się w zasadniczej części zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stwierdzenie, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że przedmiotowa sprawa, z uwagi na złożony wniosek organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, została rozpoznana w tym trybie, gdyż skarżący - stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w zakreślonym terminie 14 dni nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
W niniejszej sprawie przedmiotem skarg są trzy decyzje Prezesa ZUS z dnia 25 kwietnia 2025r. uchylające decyzje własne z 28 marca 2024r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 151 § 1 ust. 2 k.p.a. na podstawie których przyznano skarżącemu połowę świadczenia wychowawczego na trójkę dzieci: T. , N. i G. B. w okresie od 1 czerwca 2023r. do 31 grudnia 2023r. – w kwocie po 250 zł na każde z dzieci i w okresie od 1 stycznia 2024r. do 31 maja 2024r. – w kwocie po 400 zł miesięcznie na każde z dzieci.
Wydając decyzje z 28 marca 2024r. o przyznaniu skarżącemu połowy świadczenia wychowawczego na podstawie art. 5 a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci organ uznał, że z wyroku rozwodowego skarżącego i M. B. z dnia 22.08.2022r. wydanego przez Sąd Okręgowy w P. pod sygn. [...] wskazującego na wymiar kontaktów rodziców z dziećmi wynika, że opieka nad dziećmi sprawowana jest przez rodziców naprzemiennie.
Z uwagi na równolegle toczące się postępowanie z odwołania M. B. od wydanych jej decyzji z 5.04.2023r. organ wezwał również skarżącego do przedłożenia uzasadnień wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 22 sierpnia 2022r. i wyroku Sądu Apelacyjnego w P. z dnia 19 marca 2024r.
Po zapoznaniu się z uzasadnieniem wyroku Sądu Okręgowego w P., w którym znalazły się sformułowania, że typowa opieka naprzemienna w jej różnych wariantach nie jest zgodna z dobrem dzieci, przynajmniej obecnie, organ uznał, że stanowi to przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i zachodzi brak przesłanek do zastosowania art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci a tym samym skarżącemu nie przysługuje prawo do w/w świadczenia i z tych względów decyzje Prezesa ZUS z 28 marca 2024r. podlegają uchyleniu w związku z nowymi okolicznościami.
Sąd kontrolując w świetle zakreślonych wyżej kryteriów zaskarżone decyzje stwierdził, że nie odpowiadają one przepisom obowiązującego prawa, wobec czego istnieją podstawy do ich wyeliminowania z obrotu prawnego zgodnie z wnioskami skarżącego.
Możliwość zmiany świadczenia wychowawczego przewidziana jest w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz.U. 2024.1576), zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Jak wynika z utrwalonego już orzecznictwa (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5.06.2025r., sygn. II SA/Po 199/25 i wskazane tam orzecznictwo) decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter konstytutywny i działa ex nunc, czyli na przyszłość. Decyzja wydawana na podstawie tego przepisu nie może dotyczyć zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną, w szczególności za okres, za jaki świadczenie zostało już wypłacone i w istocie "skonsumowane". A taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Zaskarżone decyzje zostały wydane 25 kwietnia 2025r. i dotyczyły okresu, który minął i za które świadczenie zostało wypłacone, tj. od 1.06.2023r. do 31 maja 2024r.
Zatem jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii), zmianie wysokości świadczenia i ewentualnie nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone w dotychczasowej, niezmienionej wysokości na podstawie w/w przepisu. W sytuacji zaś, kiedy świadczenie wychowawcze zostało już skonsumowane, a więc okres wypłaty świadczenia zakończył się, regulacja art. 27 ust. 1 ustawy nie znajduje już zastosowania. Ewentualne wzruszenie prawa do świadczenia skonsumowanego może zostać dokonane w trybie przepisów k.p.a., w szczególności poprzez zastosowanie trybów nadzwyczajnych. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci: w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Jednym w trybów nadzwyczajnych jest wznowienie postępowania uregulowane w rozdziale 12 k.p.a. Ten tryb zastosował organ w niniejszej sprawie Zgodnie z art. 150 § 1 k.p.a organem właściwym w sprawach wznowienia postępowania jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji, czyli Prezes ZUS. Prezes ZUS jest organem wyższego stopnia (art. 66 ust. 5 u.s.u.s.) Od decyzji wydanej przez Prezesa ZUS służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub zgodnie z art. 52 § 3 P.p.s.a. skarga do sądu administracyjnego. Skarżący od razu wniósł w terminie skargę.
Zgodnie z art. 147 zd. 1 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Organ stosując ten tryb musi wszcząć odpowiednie postępowanie oraz wykazać wystąpienie przesłanek umożliwiających wzruszenie rozstrzygnięcia w danym trybie.
Wznowienie postępowania administracyjnego jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, dotknięte było kwalifikowaną wadliwością prawną przewidzianą w art. 145 § 1, art. 145a § 1 lub art. 145b § 1 k.p.a. Wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od ustanowionej w art. 16 § 1 k.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnej. Ratio legis wznowienia postępowania wynika z faktu, iż po podjęciu decyzji ostatecznej może wyjść na jaw wadliwość postępowania, w którym orzeczenie takie zapadło, albo też mogą pojawić się okoliczności podważające znaczenie przesłanek, na których oparto rozstrzygnięcie sprawy. Wznowienie postępowania ma ściśle określone granice, wyznaczone treścią decyzji ostatecznej oraz podstawą wznowienia.
Jednocześnie wyjaśnić należy, że postępowanie wznowieniowe składa się z dwóch faz. Na pierwszym etapie organ bada dopuszczalność wznowienia i ten etap postępowania kończy się wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.) lub postanowienia o odmowie jego wznowienia (art. 149 § 3 k.p.a.). Dopiero po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania organ przechodzi do drugiej fazy postępowania, kiedy to przeprowadza postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.).
W przedmiotowej sprawie organ z naruszeniem art. 149 § 1 k.p.a. nie wszczął formalnie postępowania wznowieniowego a postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją administracyjną, zmierzające do wzruszenia tej decyzji, może być prowadzone tylko po wydaniu przez właściwy organ i doręczeniu wszystkim stronom wymaganego postanowienia o wszczęciu postępowania (art. 149 § 1).
Wydając decyzje na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. organ naruszył ten przepis, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonych trzech decyzji. Zgodnie z nim organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której: uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
W przedmiotowej sprawie organ jedynie uchylił decyzje z 28. 03. 2024r. nie rozstrzygając o istocie sprawy a ich istotą było rozpoznanie odwołania skarżącego od decyzji ZUS z 29.05. 2023r.
Organ wskazał jako przesłankę wznowieniową tę wskazaną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym: w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
Z przesłanką wskazaną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy:
1) ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody są nowe, tzn. nowo odkryte lub po raz pierwszy zgłoszone przez stronę,
2) nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody są istotne dla sprawy, a więc muszą dotyczyć przedmiotu sprawy i mieć znaczenie prawne, a w konsekwencji muszą mieć wpływ na zmianę treści decyzji.
3) istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej, a nie wystąpiły po wydaniu aktu administracyjnego.
4) nowe okoliczności lub nowe dowody, istotne dla sprawy, istniejące w dniu wydania decyzji, nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie pierwotne.
Dopiero gdy powyższe cztery cechy wystąpią łącznie można mówić o zaistnieniu ww. przesłanki wznowieniowej. Organ nie wyjaśnił tych okoliczności. Nie podał z jakich przyczyn uznał, że samo uzasadnienie wyroku rozwodowego stanowi podstawę do wznowienia przedmiotowego postępowania. Należy mieć na uwadze, że uzasadnienie wyroku służy przede wszystkim zapoznaniu się stron z podstawą prawną i faktyczną rozstrzygnięcia i umożliwia stronom skuteczne wniesienie środków zaskarżenia.(art. 327 1§ 1 k.p.c. Prawomocność i moc wiążąca orzeczenia dotyczy jedynie sentencji a nie jego uzasadnienia (art. 363 – 365 k.p.c.).
Organ nie wyjaśnił z jakich przyczyn uznał, że wskazany w decyzjach fragment uzasadnienia wyroku zmienia pierwotną ocenę w przedmiocie opieki naprzemiennej .
Zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
W przypadku gdy rodzice nie sprawują wspólnej (łącznej) opieki, świadczenie wypłacane jest temu rodzicowi, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu. Wyjątek stanowi tu opieka naprzemienna nad dzieckiem, która wykonywana jest przez każdego z żyjących w rozłączeniu rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach. W takim przypadku, o ile opieka naprzemienna wynika z orzeczenia sądu, każdemu z rodziców należy się świadczenie wychowawcze w wysokości połowy kwoty (por. wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 569/24).
Szczególnie istotne jest w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, że opieka naprzemienna nie musi być wprost wpisana w sentencję wyroku sądu rodzinnego. Dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie tylko wówczas, gdy zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Fraza występująca w art. 5 ust. 2a ppwwd: "zgodnie z orzeczeniem sądu" nie oznacza bowiem, że to orzeczenie musi zawierać niezdefiniowane formalnie pojęcie opieki naprzemiennej. Kwestia ta powinna być oceniana z uwzględnieniem cech i celów tej instytucji, przy wykorzystaniu odpowiednich metod wykładni. Stąd też istotne pozostaje dokonanie analizy zakresu tej opieki. Dowodem na zaistnienie opieki naprzemiennej może być odpis orzeczenia sądu powszechnego zaś w sytuacji, gdy nie zawiera on stosownego zwrotu, rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych w nim zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie. (por. wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 334/25).
Skoro w przedmiotowej sprawie organ na podstawie sentencji wyroku rozwodowego stron, uwzględniając częstotliwość kontaktów uznał, że ma miejsce opieka naprzemienna, winien skrupulatnie wykazać z jakich przyczyn w jego ocenie przy niezmienionym wyroku uznał, że uzasadnienie, w którym Sąd oceniał negatywnie kwestie rozdzielenia dzieci, było nową okolicznością w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Będzie miał przy tym na uwadze, że dokonanie odmiennej oceny tego samego dowodu nowym dowodem nie jest.
Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni wytyczne zawarte w uzasadnieniu, rozważy zasadność wznowienia postępowania, przy uznaniu, że takie przesłanki zachodzą - wyda postanowienie o wszczęciu postępowania, doręczając je stronie a następnie wydając decyzję uchylającą, w przypadku gdy zajdą takie przesłanki, uwzględni treść wskazanych wyżej przepisów.
W związku z powyższym Sąd w pkt I wyroku uchylił trzy zaskarżone decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach w pkt II wyroku orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 206 p.p.s.a oraz § § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r., poz. 265) uwzględniając fakt identyczności złożonych trzech skarg, braku konieczności udziału w rozprawie i zasądził zwrot kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej a nie potrójnej wysokości.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło