II SA/Po 451/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Drzazga po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. M. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ Barbara Drzazga Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 7 lipca 2011 r. odrzucił skargę K. M. na [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu [...] stycznia 2011 r. wydana w przedmiocie cofnięcia licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego. K. M. w piśmie zatytułowanym "SKARGA KASACYJNA od postanowienia z dnia 07 lipca 2011r.) wniósł między innymi o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu pisma argumentował, że nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Podał, iż jego stan majątkowy, wobec dużych problemów finansowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, uniemożliwia mu poniesienia kosztów sądowych i kosztu wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący w części dotyczącej uzasadnienia wniosku odwołał się do uzasadnienia wskazanego w skardze kasacyjnej. Nadto podał, że gospodarstwo domowe prowadzi razem z żoną i małoletnim synem. Wnioskodawca wskazując na swój stan majątkowy oświadczył, że posiada dom o powierzchni [...] m², oraz że nie posiada oszczędności ani innych wartościowych przedmiotów. Wnioskodawca podał, iż prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości około 5 000 zł miesięcznie brutto; nie wskazał na uzyskiwanie dochodów przez inne osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca, wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) do uzupełnienia swojego oświadczenia o stanie finansowym, majątkowym i rodzinnym, przedłożył oświadczenie, w którym wskazał, że jedynym źródłem przychodu jest działalność gospodarcza, z której uzyskuje 5 000 zł - 6 000 zł miesięcznie i wyjaśnił, iż w tym roku przychody są mniejsze. Wskazał, że nie ma możliwości przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego w terminie siedmiu dni i oświadczył, że nie posiada lokat terminowych, a "jedynie kredyty, pożyczki i leasingi". Nadto podał, że posiada [...] samochodów ciężarowych, w tym [...] w leasingu i [...] osobowy.; zatrudnia [...] pracowników na czas nieoznaczony. Wnioskodawca oświadczył również, że na miesięczne utrzymanie rodziny wydaje około 1 700 zł. Do pisma dołączył kopię zeznania podatkowego za 2010 r., z którego wynika, że przychód firmy wyniósł w 2010 r. [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, dochód wyniósł więc [...] zł brutto, co miesięcznie daje kwotę [...] zł brutto. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 października [...] odmówiono skarżącemu prawa pomocy. Na powyższe postanowienie strona wniosła w terminie sprzeciw podnosząc, że z przedłożonych dokumentów wynika jednoznacznie, że nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa, a skarga kasacyjna musi zostać złożona przez adwokata. Ponadto podniósł, iż "sąd nie ustosunkował się do wniosku o zwolnienie z opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 513, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, zaś ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Art. 246 § 1 p.p.s.a. w punkcie 1 stanowi, iż przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei stosownie do dyspozycji zawartej w punkcie 2 powołanego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje po wykazaniu, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma możliwości poniesienia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego odpowiednio w żadnej, nawet w niewielkiej części bądź też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzeba również zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub taka obrona nastąpiłaby kosztem utrzymania własnego i (najbliższej) rodziny. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować uzasadnienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Dlatego też to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien zatem wykazać w sposób, który nie budziłby wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Przechodząc do oceny wniosku skarżącego przede wszystkim zauważyć należy, iż domagał się on przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jest tak zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata. Z przedłożonego oświadczenia o stanie finansów, a także z jego uzupełnienia wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje przychody w znacznej wysokości. Przychody te pozwalają na pokrycie wszelkich kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, na których ponoszenie powoływał się skarżący. Powyższe prowadzi do wniosku, że w ostatecznym rozrachunku prowadzona działalność jest dochodowa, bowiem przynosi znaczny dochód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie (dane za rok 2010), a nie około 5 000 zł - 6 000 zł , jak wskazał wnioskodawca we wniosku o prawo pomocy. Ponadto koszty utrzymania rodziny wnioskodawca oszacował na kwotę 1 700 zł. miesięcznie, nie podał przy tym wysokości innych kosztów koniecznego utrzymania, które mają wpływ na ocenę jego zdolności płatniczych. Nie wskazał też, by miał problemy z terminowym regulowaniem swoich zobowiązań. W konsekwencji, nawet przy założeniu, że skarżący rzeczywiście osiąga miesięczne dochody w wysokości 5 000 zł - 6 000 zł, nie było w ocenie Sądu podstaw do uznania, że środki pozostałe do jego dyspozycji, już pod odjęciu kosztów bieżącego utrzymania skarżącego i członków rodziny, nie pozwalają wnioskodawcy na poniesienie całości kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wobec powyższego za gołosłowne uznać należało oświadczenie skarżącego o dużych problemach finansowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Oświadczenie skarżącego, iż w 2011 r. jego przychody są mniejsze niż w 2010 r. nie zostało potwierdzone żadnymi wiarygodnymi dowodami. W piśmie z dnia 27 września 2011 r. skarżący wyjaśnił, iż nie ma możliwości przedłożenia wyciągów bankowych w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, jednakże nawet w związku z wniesieniem sprzeciwu nie dołączył wyciągów bankowych i innych zestawień, z których wynikałoby, że jego przychody w 2011 r. są niższe ani dokumentów wskazujących na wysokość kosztów uzyskania dochodu w 2011 r. (w tym wypadku za 3 kwartały 2011 r.). Wnioskodawca w ogóle nie wskazał na czym polegają trudności finansowe, na które się powołał, podając jedynie że przychód w tym roku jest niższy. Nie sprecyzował przy tym jakiego rzędu są to niższe przychody, a także jak kształtują się koszty jego uzyskania. Pomimo wezwania zaniechał przedłożenia wyciągów z posiadanego rachunku bankowego, które w ocenie Sądu najpełniej zobrazowałyby rzeczywisty stan środków finansowych, jakimi wnioskodawca dysponuje. Obroty na rachunkach bankowych pozwalają bowiem na aktualną ocenę realnej sytuacji finansowej strony domagającej się przyznania prawa pomocy. Na marginesie należy także wyjaśnić, iż nawet fakt ponoszenia przez wnioskodawcę strat w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy. Prowadzenie działalności gospodarczej związane jest z ryzykiem i negatywnych skutków decyzji podejmowanych w ramach tej działalności nie można przerzucać na inne podmioty życia gospodarczego i społecznego, w tym na Skarb Państwa, [...] innych podatników. Istotna dla oceny złożonego wniosku jest natomiast okoliczność, że wnioskodawca osiąga przychody oraz posiada majątek, z którego pokrywa wszystkie koszty działalności prowadzonej na własny rachunek oraz koszty koniecznego utrzymania swojej rodziny. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów pomocy prawnej w niniejszej sprawie bez uszczerbku w koniecznych swoich wydatkach. W tym stanie rzeczy wniosek o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 246 §1 pkt 1 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ B. Drzazga