II SA/Po 456/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 listopada 2010 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2010r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100,- zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/T. Świstak /-/B. Drzazga /-/J. Zieliński II SA/Po 456/10 UZASADNIENIE Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. oświadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzesze i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] 2010 r. Nr [...] o odmowie przyznania M. K. uprawnień do świadczenia pieniężnego. Z uzasadnień obu decyzji wynika, iż skarżąca została w styczniu 1941r. wysiedlona wraz z rodzicami z miejscowości [...] do miejscowości [...], a następnie została skierowana do pracy. Organ uznał, że skarżąca nie spełnia kryteriów określonych w art. 2 pkt 2 lit. a w/w ustawy, bowiem w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania, a zatem praca ta nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Na uzasadnienie swojego stanowiska organ przywołał pogląd Trybunału Konstytucyjnego przedstawiony w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r., wskazując że przepisy ustawy nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do tych spośród nich, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy. W skardze na powyższą decyzję skarżąca podała, iż zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. Zdaniem skarżącej doznana podczas wojny represja była dotkliwa i połączona z wysiedleniem, nastąpiła przymusowa zmiana miejsca pobytu jej rodziny i wyrwanie z dotychczasowego środowiska. Powołując się na okoliczności podane we wniosku o przyznanie świadczenia i odwołaniu skarżąca podniosła, iż w styczniu 194[...]r., w wyniku akcji policyjnej okupanta została wywieziona do zupełnie nowego i obcego środowiska do [...], gdzie rodzice byli zatrudnieni przymusowo w gospodarstwie niemieckim. Starsze rodzeństwo po krótkim czasie zostało przeniesione do pracy w innych gospodarstwach niemieckich lub wywiezione do Niemiec. Ojciec skarżącej na początku 194[...]r. został wywieziony do [...], odległej o 100km od [...], do pracy przymusowej przy torach kolejowych. W rezultacie skarżąca została rozdzielona z najbliższymi, z ojcem, rodzeństwem, z matką która pracowała od świtu do zmroku. Skarżąca została bez opieki, była niedożywiona, brudna, zawszona i poniewierana przez Niemców. Od 194[...]r. skarżąca została zmuszona do pracy ponad jej siły fizyczne. Zdaniem skarżącej odległość od [...] do [...] wynosi 35km i odległość ta jest nie do pokonania pieszo w jedną i drugą stronę, zatem uniemożliwiała odwiedziny w rodzinnej miejscowości i kontakt z poprzednim środowiskiem. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wskazując na podjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a uzasadnienie decyzji wskazuje jej podstawy prawne wraz z przytoczeniem przepisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż obydwie wydane w sprawie decyzje nie są zgodne z prawem. W pierwszej kolejności konieczne jest odniesienie się do kwestii stosowania przez organ administracji publicznej w niniejszej sprawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uzasadniając zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2010 r. i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] 2010r. stwierdził, że wziął pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego i z materiału tego wynika, że rodzina skarżącej została wysiedlona do innej miejscowości, ale skarżąca wykonywała pracę przymusową w pobliżu rodzinnej miejscowości, a więc nie nastąpił fakt deportacji do pracy przymusowej w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z 1996 r. o oświadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Nie ulega wątpliwości, że wydając przedmiotowe decyzje organ związany był przepisami postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 75, art. 77 i art. 80 k.p.a. Zasada wyrażona w art. 7 k.p.a. nakazuje organowi administracyjnemu podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Rozwinięcie i doprecyzowanie tego ogólnego obowiązku stanowi art. 77 k.p.a, który jasno określa, że to na organie ciąży obowiązek zgromadzenia całości materiału dowodowego i jego wyczerpującego rozpatrzenia. Nadto z art. 75 k.p.a. wynika, że co do zasady jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. W świetle powołanych przepisów ustalenia poczynione przez organ powinny cechować się walorem wszechstronności i obiektywności wynikającej z rozpatrzenia całego dostępnego materiału dowodowego, zgodnie z art. 80 k.p.a. Nadto ustalenia faktyczne i ocena dowodów winny być zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Stosownie do art. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy - odczytywanego zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07 (OTK-A 2009/11/169) - represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach przedwojennego państwa polskiego, jak i na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. W ocenie tutejszego Sądu o deportacji w rozumieniu powyżej wskazanego przepisu można mówić nie tylko w stosunku do osoby dorosłej, ale również i w stosunku do dziecka, które zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, a nawet dziecka deportowanego bez rodziców, o ile wywiezienie nastąpiło do pracy przymusowej. Trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2000 r. sygn. akt V SA 674/00 (Lex nr 50166), iż z wyżej przywołanego unormowania wcale nie wynika, że niemożność wykonywania pracy przez osobę deportowaną, np. z powodu wieku lub innych przyczyn, wyklucza uznanie, iż wywiezienia dokonano w celu wykonywania pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy. Osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów powołanej ustawy powinna wykazać, że spełnia przesłanki prawne, uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 przywołanej ustawy kategorii osób represjonowanych. Nie jest natomiast obowiązana wykazywać, że faktycznie wykonywała pracę przymusową. Wykonywanie pracy uzyskuje znaczenie prawne dopiero na tle art. 3 ust. 1 tej ustawy, w którym określony został sposób obliczania wysokości należnego świadczenia pieniężnego i jest mowa o tym, że świadczenie takie przysługuje "za każdy pełny miesiąc trwania pracy" (tak Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia: 11 lipca 2002 r. sygn. akt III RN 14/02, Lex nr 572109; 14 marca 2002 r. sygn. akt III RN 161/01, Lex nr 564044). Obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień do przedmiotowego świadczenia pieniężnego spoczywa wprawdzie na osobie ubiegającej się o te świadczenia, jednakże wymóg udokumentowania wniosku nie zwalnia organu administracji od obowiązku podjęcia wszelkich kroków, niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zarówno racje społeczne, jak i słuszny interes strony przemawiają za takim działaniem organu, które prowadzi do rzetelnego ustalenia faktów, na które powołuje się strona, oraz trafnej oceny prawnej tych faktów. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że organ administracji naruszył powyżej wskazane zasady w zakresie prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, iżby organ przeprowadził w odpowiednim zakresie postępowanie zmierzające do ustalenia stanu faktycznego sprawy, w tym również analizę dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Wskazuje na to jednoznacznie treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które nie spełnia wymogów określonych precyzyjnie w art. 107 § 3 k.p.a. Skarżąca załączyła do wniosku protokoły świadków: E. M., S. S., M. M. oraz dokumenty potwierdzające okoliczności wskazane we wniosku, a więc fakt wysiedlenia w styczniu 194[...]r. rodziny skarżącej z miejscowości [...] do miejscowości [...] do pracy przymusowej w gospodarstwie niemieckim. W takiej sytuacji, skoro strona wykazała istnienie przesłanek uzasadniających przyznanie przedmiotowego świadczenia, organ powinien był po przeprowadzeniu dowodów rozważyć, czy stan faktyczny jest dostatecznie jasny dla rozstrzygnięcia sprawy. W razie wątpliwości powinien był podjąć dodatkowe czynności w postępowaniu dowodowym, ukierunkowane na ustalenia, czy powołane przez wnioskodawcę okoliczności rzeczywiście miały miejsce. Dopiero w warunkach tak przeprowadzonego postępowania dowodowego organ mógł przystąpić do dokonania stanowczych ustaleń faktycznych, które winien następnie poddać ocenie prawnej. Tymczasem w lakonicznych uzasadnieniach obydwu decyzji wydanych w sprawie organ stwierdził, iż nie nastąpił fakt deportacji do pracy przymusowej wskazany w art. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy, bowiem odległość od dotychczasowego miejsca pobytu nie była duża, nie rozważając dokładnie sytuacji skarżącej w oparciu o ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z [...] 2010 r. wydane zostały z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stwierdzone uchybienia organu uniemożliwiają bowiem dokonanie rzeczywistej sądowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, to jest zapoznanie się z motywami, które legły u podstaw uznania, że skarżącej nie przysługuje przedmiotowe świadczenie pieniężne. W szczególności organ nie wskazał, jakie okoliczności potwierdzone zebranym w sprawie materiałem przemawiają za ustaleniem, iż strona nie doznała we zakreślonym we wniosku okresie represji objętych przepisami powołanej ustawy. W konsekwencji w niniejszej sprawie doszło do naruszenia szeregu przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 k.p.a. Skutkiem tych zaniedbań organu było niedostateczne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy oraz naruszenie prawa skarżącej (osoby w zaawansowanym już wieku, po przejściach wojennych) do sprawnego (prawidłowego i szczegółowego) merytorycznego rozpatrzenia indywidualnej sprawy, mającej dla strony istotne znaczenie. W tym stanie rzeczy, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 tej ustawy. Co do wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w pkt III na podstawie art. 152 powołanej ustawy. /-/ T. Świstak /-/ B. Drzazga /-/ J. Zieliński