II SA/Po 458/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu I. K. od postanowienia referendarza sądowego w sprawie ze skargi I. K. na postanowienie Wojewody z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie odmowy udostępnienia akt sprawy postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 sierpnia 2016 r. /-/ E. Podrazik Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. referendarz sądowy odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wyjaśniła, że I. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. We wniosku z dnia [...] lipca 2016 r. skarżący podał tylko, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Małżonkowie utrzymują się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 21.60 ha, z którego dochód na 2 osoby wynosi [...] zł. miesięcznie. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych akcji, udziałów i obligacji, ani żadnych kosztowności i oszczędności. Dochód miesięczny w całości przeznacza na opłaty świadczeń, telefonów, lekarstw, środki czystości, odzież, wyżywienie i utrzymanie domu. Oświadczył także, że posiada dom o powierzchni 140 m˛ z częścią mieszkalną o powierzchni 120 m˛, nieruchomość rolną wykorzystuje pod uprawy rolne. Skarżący oświadczył, że posiada ciągniki "U." i "N. H.", samochód dostawczy "P." oraz samochód osobowy "T.". Mimo skutecznego wezwania skarżącego do uzupełnienia wniosku z dnia [...] lipca 2016 r. o dodatkowe informacje, skarżący nie przesłał żadnych wyjaśnień. W tych okolicznościach referendarz sądowy uznał, że skarżący w istocie nie złożył pełnego oświadczenia o swoim stanie finansowym i rodzinnym, pozwalającego na ocenę jego sytuacji majątkowej i osobistej. Udzielone przez skarżącego informacje były ogólne, nieprecyzyjne i nie usunęły wątpliwości co do okoliczności stanu rodzinnego i finansowego skarżącego oraz jego rodziny. Wobec powyższego, opierając się o treść formularza, referendarz sądowy uznała, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, co skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] września 2016 r. I. K. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza z dnia [...] sierpnia 2016 r. W uzasadnienia skarżący wskazał, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu i wniósł o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy. W dalszej kolejności skarżący wskazał, że w postanowieniu nieprecyzyjne określono przedmiot postępowania oraz podniósł, że we wniosku o prawo pomocy zawarł wszystkie informacje o stanie rodzinnym i majątkowym, niezbędne do przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Sprzeciw okazał się niezasadny. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tej ostatniej regulacji zalicza się m.in. instytucja prawa pomocy. Jak wynika bowiem z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 245 § 1 p.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje w myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawne, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowych wedle art. 245 § 3 p.p.s.a. – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub nie pozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że we wniosku z dnia [...] lipca 2016 r. I. K. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego (k. 11-12 akt sądowych). W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Razem utrzymują się oni z gospodarstwa rolnego o powierzchni 21,60 ha, osiągając w ten sposób dochód w wysokości 2.500 zł miesięcznie. Ponadto I. K. wskazał, że jest właścicielem domu o powierzchni 140 m2 z częścią mieszkalną o powierzchni 120 m2. Ponadto w skład majątku skarżącego wchodzą: (1) ciągnik Ursus, (2) ciągnik New Holland, (3) samochód dostawczy Peugeot oraz (4) samochód osobowy Toyota. Skarżący oświadczył również, że nie posiada oszczędności na rachunku bankowym i gotówce, papierów wartościowych, udziałów, polis inwestycyjnych, jednostek uczestnictwa w fundusz inwestycyjnych czy wierzytelności. Zarządzeniem z dnia [...] lipca 2016 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku z dnia [...] lipca 2016 r. w terminie 7 dni od daty doręczenia (k. 16 akt sądowych). Wezwanie do zostało skutecznie doręczone I. K. w dniu [...] lipca 2016 r. (k. 21 akt sądowych). Skarżący nie odpowiedział na wymienione wezwanie. Również w sprzeciwie z dnia [...] września 2016 r. skarżący nie podał żadnych uzupełniających informacji odnośnie swojego stanu majątkowego, stwierdzając, że dane zawarte we wniosku z dnia [...] lipca 2016 r. są wystarczające do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Z takim stanowiskiem nie można jednak zgodzić. Należy przede wszystkim zauważyć, że oświadczenia majątkowego skarżącego nie można uznać za pełne, nadto skarżący pomimo wezwania nie przedstawił dokumentów pozwalających zweryfikować jego rzeczywistą sytuację majątkową i rodzinną. Źródła dochodu i rzeczywista weryfikowalna wielkość majątku skarżącego nie zostały dostatecznie szczegółowo opisane. Nie wiadomo bowiem, jakiego rodzaju produkcję rolną prowadzi skarżący oraz jaka jest jej wielkość, a w efekcie nie są znane także przychody i koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Brakuje również informacji o otrzymywaniu dopłat bezpośrednich z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz z Agencji Rynku Rolnego. Skarżący nie złożył również deklaracji zeznania podatkowego (PIT) za 2015 r., nie podał informacji o posiadanym rachunku bankowym i jego stanie. Podobnie nie wskazał kosztów bieżącego utrzymania jego i rodziny, nie przedłożył także żadnych rachunków lub faktur pozwalających dokonać ustaleń w tym zakresie. W rezultacie nie istnieje możliwość rzetelnego ustalenia sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, co z kolei uniemożliwia stwierdzenie, czy przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. została spełniona. Trzeba przy tym zaznaczyć, że obowiązek wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy spoczywa na osobie, która ubiega się o tę formę wsparcia ze środków publicznych. Sąd nie może w tej mierze poszukiwać okoliczności korzystnych dla wnioskodawcy. Tym samym wobec nie wykazania, że przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. została spełniona, należało odmówić przyznania prawa pomocy, co też referendarz sądowy słusznie uczyniła. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 16 § 2, art. 258 § 2 pkt 8, art. 259 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. /-/ E. Podrazik