II SA/Po 46/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek /spr./ Sędzia NSA Barbara Kamieńska Asesor sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant Sekr.sąd. Katarzyna Bela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2001 r. Nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności działki; o d d a l a s k a r g ę /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ St.Małek /-/ B.Kamieńska S. S. wniosła o stwierdzenie na podstawie art. 6 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 11 ust. 1 pkt 1 dekretu z 19 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959 r. Nr 14 poz. 78 ze zm.) - nabycia własności nieruchomości (działki nr: [...],[...],[...] i [...]) o powierzchni [...] m2 położone w miejscowości P. Podała, iż jej ojciec J.S. zawarł w 1939 r. umowę dzierżawy na 30 lat, ale według ówczesnych praktyk (orzeczenie Sądu Najwyższego w sprawie sygn. akt III CRN 363/69) była to umowa kupna "na nieograniczoną własność". Starosta decyzją z dnia [...] września 2001 r. na podstawie przepisów art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 oraz art. 11 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1950 r. Nr 14 poz. 78 ze zm.) - odmówił uznania S. S. za właściciela zabudowanej części nieruchomości położonej w miejscowości P., działka nr [...]. Ustalono, że nieruchomość oznaczona jest w operacie ewidencji gruntów jako działka nr [...] i stanowi własność Skarbu Państwa - Agencja Własności Rolnej, a obecnym jej użytkownikiem jest Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa w P. Zainteresowana jest następcą prawnym J.S. i M.S. (postanowienie spadkowe z [...] marca 1998 r.). J.S. zawarł [...] kwietnia 1939 r. z Cukrownią "A" S.A. w formie aktu notarialnego umowę dzierżawy połowy domu mieszkalnego wraz z gruntem pod tą częścią budynku, dwoma chlewikami i podwórzem. Umowa zawarta została na 30 lat, licząc od dnia [...] stycznia 1939 r., a dzierżawca zapłacił czynsz za cały okres trwania umowy. Starosta nie podzielił poglądu, iż umowa dzierżawy była faktycznie umową sprzedaży. Umowa zawierała bowiem zastrzeżenie, że w razie pożaru obiektów prawo odbioru odszkodowania będzie przysługiwało wydzierżawiającemu. Jest nieprawdopodobne aby nabywca nieruchomości zrzekł się prawa do odszkodowania jeżeli zapłacił cenę za nieruchomość poprzedniemu właścicielowi. Przyjąć zatem należało, że Cukrownia nie zbyła przedmiotowej nieruchomości. Uznano, iż brak jest podstaw w świetle powołanych przepisów do uznania zainteresowanej za właściciela. Nie zostało bowiem wykazane, iż poprzedni właściciele uzyskali posiadanie nieruchomości na podstawie umowy zawartej przed 13 września 1944 r. z zamiarem nabycia na własność. Wyjaśniono także, iż ustalenia rzeczywistej treści umowy należy do kompetencji sądu powszechnego. S. S. w odwołaniu podtrzymała twierdzenie, iż jej rodzice nabyli na własność sporną nieruchomość. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił ocenę prawną decyzji organu pierwszej instancji. Podkreślono, iż organy administracji publicznej nie są kompetentne do ustalenia, czy umowa zawarta została w celu obejścia przepisów i jest faktycznie umową sprzedaży, czy też jest w istocie umową dzierżawy. Przepis dekretu (art. 6 ust. 2) dopuszcza ocenę przedstawionych umów jedynie, co do przepisanej formy. Chodzi o sytuację, kiedy dla nabycia nieruchomości wymagana jest forma aktu notarialnego, a zainteresowany przedłoży umowę nabycia nieruchomości w formie pisemnej. S. S. wniosła skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżąca wskazała, iż przepis art. 6 ust. 1 i 4 dekretu w sposób jednoznaczny uprawnia do nabycia na własność spornej nieruchomości. Stwierdziła, iż Kolegium bezpodstawnie sugeruje "aby co do formy umowy wypowiedział się sąd powszechny". Taka sugestia jest bowiem sprzeczna z przepisem art. 6 ust. 2 dekretu. W piśmie z [...] maja 2002 r. skarżąca zarzuciła, iż organy rozstrzygające sprawę nie rozpoznały jej żądania na podstawie art. 1 - 5 dekretu. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. wnosząc o oddalenie skargi podała, że prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego z 19 grudnia 2002 r. nakazano skarżącej opróżnienie i opuszczenie zajmowanego lokalu w budynku na przedmiotowej nieruchomości i jego wydanie na rzecz Agencji Własności Rolnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia jest przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959 r. Nr 14 poz. 78 ze zm.). Według wskazanego przepisu rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych uznaje się za właścicieli tych nieruchomości jeżeli oni lub ich poprzednicy prawni uzyskali posiadanie tych nieruchomości na podstawie umowy zawartej przed 13 września 1944 r. z zamiarem nabycia na własność. Zaskarżona decyzja słusznie stwierdza, iż brak było podstaw do uznania skarżącej za właściciela spornej nieruchomości skoro jej poprzednicy prawni (rodzice) uzyskali posiadanie tej nieruchomości na podstawie umowy dzierżawy, a więc bez zamiaru nabycia jej na własność. Z prawidłowych ustaleń organów administracji wynika, iż umową zawartą w formie aktu notarialnego z [...] kwietnia 1939 r. Cukrownia "A" S.A. wydzierżawiła J.S. (ojcu skarżącej) na 30 lat, licząc od [...] stycznia 1939 r., za umówionym czynszem - 1/4 domu mieszkalnego we wsi P. wraz z gruntem pod tą częścią budynku oraz chlewikiem i podwórzem. Niesporne jest też, że majątek ziemski będący własnością Cukrowni na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej stał się własnością Skarbu Państwa (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P.). Przez umowę dzierżawy, wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz (w niniejszym przypadku nieruchomość) do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz (art. 693 § 1 kodeksu cywilnego). Z istoty tego zobowiązania nie wynika więc, iż dzierżawca uzyskuje posiadanie nieruchomości z zamiarem jej nabycia na własność. Wskazać należy, iż przepisy powołanego dekretu o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym zawierają odrębną regulację uwłaszczenia nieruchomości państwowych użytkowanych przez rolników na podstawie umów dzierżawy (art. 1 - 5 dekretu). Organy administracji działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 kpa). Oceniając zatem zgodność z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że decyzja odmawiająca uznania skarżącej za właściciela spornej nieruchomości jest zgodna z prawem, to jest przepisem art. 6 ust. 1 pkt 1 powołanego dekretu. Kodeks postępowania administracyjnego (art. 1 pkt 1) normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organy administracji obu instancji słusznie więc wskazały, iż nie są upoważnione do badania czy - według twierdzeń skarżącej - zawarta umowa dzierżawy była w istocie umową sprzedaży. Rozstrzyganie sporu na tym tle należy bowiem do kompetencji sądu powszechnego (por. art. 189 kpc). Podniesiony dopiero w toku postępowania sądowego zarzut, iż organy rozstrzygające sprawę nie rozpoznały żądania w aspekcie przepisów dekretu o uwłaszczeniu dzierżawców nie jest zasadny. Skarżąca w piśmie z [...] listopada 2000 r. jednoznacznie określiła zakres żądania ograniczając go do nabycia własności nieruchomości na podstawie art. 6 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 11 ust. 1 pkt 1 dekretu. Podała też, że wprawdzie zawarta została umowa dzierżawy ale według ówczesnej praktyki była to w istocie umowa sprzedaży. W odwołaniu z [...] października 2001 r. skarżąca podtrzymała powyższe twierdzenia i nie wniosła o uwłaszczenie jako dzierżawcy spornej nieruchomości. W świetle tak sformułowanego żądania brak było podstaw do rozpoznania w niniejszym postępowaniu administracyjnym wniosku skarżącej o uwłaszczenie na podstawie art. 1 - 5 dekretu. Podstawą odmiennej oceny zaskarżonej decyzji nie może też być zarzut naruszenia przepisu art. 6 ust. 2 dekretu, według którego przepisy ust. 1 stosuje się bez względu na zachowanie przepisanej formy umowy. W sprawie nie była bowiem kwestionowana umowa dzierżawy zawarta w formie aktu notarialnego. Organy administracji zwróciły jedynie uwagę, iż ustalenie, że strony łączyła umowa sprzedaży należy do kompetencji sądu powszechnego, a nie organu administracji. Uznając, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270) orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ St.Małek /-/ B.Kamieńska MK