II SA/Po 4619/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia NSA Grażyna Radzicka Asesor sąd. Karol Pawlicki /spr./ Protokolant Sekr.sąd. Dobrosława Sobczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi L. M. i K. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu; I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty K. z dnia [...] września 2001 r. Nr [...]; zasądza od Wojewody na rzecz skarżących L. M. i K. K. II. kwotę 250 zł (dwieściepięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ K.Pawlicki /-/ J.Szaniecka /-/ G.Radzicka Starosta Powiatowy w K. po wznowieniu postępowania decyzją z dnia [...].09.2001 r. nr [...]uchylił decyzję nr [...] z dnia [...]12.2000 r. o pozwoleniu na użytkowanie budynku mieszkalnego wydaną przez Starostę K. L. i K.K. , zrealizowanego w miejscowości S. gmina W. , na działce opisanej w ewidencji gruntów nr [...] i na podstawie art. 104 § 1 pkt 1 w związku z art. 151 § 1 pkt 2 kpa umorzył postępowanie o udzieleniu pozwolenia na użytkowanie. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono co następuje: Decyzją z dnia [...] grudnia 2000 r. Starosta K., działając w oparciu o art. 55 ust. 2 pkt 2 i art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tj. z 1994 r. Dz.U. Nr 89, poz. 414 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku L. i K.K., udzielił pozwolenia na użytkowanie budynku mieszkalnego zrealizowanego na działce położonej w miejscowości S., gm. W., zapisanej w ewidencji gruntów nr [...]. Z uzasadnienia decyzji wynikało, że pozwolenie wydano w oparciu o dokumenty przedłożone przez inwestora tj. dokumentację inwentaryzacyjną, oświadczenie o prawidłowym wykonaniu budynku, protokół odbioru instalacji elektrycznej, protokół kontroli przewodów kominowych oraz protokolarne stwierdzenie wykonanych robót na miejscu budowy przez organ administracyjny i to w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. (Dz.U. Nr 89, poz. 414 ze zm.). W ocenie organu podstawę do wznowienia postępowania i wydania decyzji z dnia [...] września 2001 r. dawały dokumenty przedstawione przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w postaci: – aktu notarialnego Rep.A nr [...]z dnia [...] października 1999 r., – wykazu zmian gruntowych - podział działki nr [...], – protokołu granicznego [...] z dnia [...].08.1999 r., – protokołu z [...] lutego 2001 r. zawierającego zeznania świadka T.L. Z wymienionych dokumentów wynika jednoznacznie, że obiekt nie został, tak jak twierdzili inwestorzy wybudowany w 1994/1995 roku, lecz w latach 1999 - 2000, gdyż z aktu notarialnego wynikało, że działka nr [...] w dniu sprzedaży była niezabudowana, a istnienia obiektów nie odnotował także geodeta dokonujący podziału działki [...] w 1999 r., w wyniku którego wydzielono działkę [...]. Wprawdzie geodeta T.L. [...] lipca 2001 r. zmienił swoje zeznania i przyznał, że nie nanosił budynku na mapy, bowiem poprzednia właścicielka mówiła, że zamierza budynek rozebrać, ale w tej mierze organ uznał zmianę zeznań za niewiarygodną. W konkluzji Starosta K. stwierdził, że w sprawie zachodziły podstawy do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa, w wyniku czego wydał decyzję opisaną na wstępie i to w oparciu o przepisy art. 151 § 1 pkt 2 kpa. W odwołaniu od decyzji K. K. zarzucił, że ustalenia faktyczne w postępowaniu wznowieniowym są błędne. Jako dowody zawnioskował oświadczenia poprzedniej właścicielki nieruchomości, że budynek inwestor pobudował na jej działce i za jej zgodą już na przełomie 1994 i pierwszego kwartału 1995 roku, oświadczenia rzemieślników budujących dom, rachunki na zakup materiałów budowlanych z roku 1994 oraz Postanowienie Sądu Rejonowego w Koninie sygn. Ko 217/01, w którym skazano go za samowolę budowlaną i to od marca 1994 r. i dalej. Podkreślając, że już po uzyskaniu pozwolenia na użytkowanie poczynił znaczne nakłady na nieruchomość, odwołujący wnosił o uchylenie decyzji Starosty K.. W wyniku rozpoznania odwołania Wojewoda decyzją z [...] listopada 2001 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i podzielił jej argumentację W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego L. i K. małżonkowie K. powtórzyli zarzuty zawarte w odwołaniu, a nadto zarzucili, że po przeprowadzeniu postępowania dowodowego o zezwolenie na użytkowanie obiektu, organ administracyjny nie miał wątpliwości, że do samowoli doszło w latach 1994/1995 i ostatecznie udzielił pozwolenia na użytkowanie. Przyznali, że z pełną świadomością przy akcie notarialnym kupna nieruchomości nie podali, że nieruchomość jest zabudowana, bowiem budynek był ich własnością, a zgłoszenie go do aktu zwiększałoby koszty związane z nabyciem nieruchomości. Podkreślając, że za samowolę budowlaną został ukarany K. K. przez Sąd w postępowaniu karnym, skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga jest uzasadniona. Instytucja wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, dotyczy bowiem kontroli prawidłowości wydanej decyzji ostatecznej. Przesłanki wznowienia postępowania wymienione w art. 145 § 1 i 145a kpa są określone w sposób enumeratywny i z uwagi na zasadę trwałości decyzji ostatecznej wynikającą z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ich wykładnia musi być ścisła i odpowiadająca przepisom zezwalającym na wznowienie postępowania. Biorąc pod uwagę, że legalizacja samowoli nastąpiła w oparciu o przepisu art. 49 ust. 1 w związku z art. 58 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane w brzmieniu przepisów na dzień wydania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126) to rozstrzygnięcie sprawy było uzależnione od ustalenia prawdy obiektywnej, które następuje w postępowaniu dowodowym, a organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i to zarówno w zakresie upływu terminu 5 lat od zakończenia budowy jak i własności obiektu. Należy z całą stanowczością stwierdzić, że ciężar dowodu na mocy art. 49 ust. 1 prawa budowlanego obciążał właściwy organ i nie mógł być przerzucany na stronę. W myśl art. 58 prawa budowlanego wówczas obowiązującego, o pozwolenie na użytkowanie mógł wystąpić jedynie właściciel obiektu. Zgodnie z przepisami art. 48 Kodeksu cywilnego "z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania". Ponieważ w art. 49 ust. 1 ustawy prawo budowlane mowa jest o właścicielu obiektu budowlanego, a nie o właścicielu nieruchomości, z wnioskiem może wystąpić zarówno właściciel nieruchomości, której częścią składową jest samowolnie wybudowany obiekt budowlany (art. 46 § 1 Kc) jak i użytkownik wieczysty nieruchomości gruntowej, na której taki obiekt został wybudowany. Nie mógł natomiast wystąpić inwestor jeżeli nie był właścicielem obiektu. Skoro więc ustawodawca chcąc uniemożliwić legalizację samowoli budowlanej przez inną osobę niż właściciel obiektu budowlanego wyraźnie ogranicza prawo złożenia wniosku do osoby właściciela, organ wydając pozwolenie na użytkowanie obiektu musi tę kwestię badać. Wnioskodawca w sprawie o pozwolenie na użytkowanie wyraźnie wskazał, że od 1993 r. pomiędzy nim, a poprzednim właścicielem nieruchomości obowiązywała umowa użyczenia, a właścicielem stał się w 1999 r. W takiej sytuacji obowiązkiem organu administracji przy wydawaniu pozwolenia na użytkowanie w trybie art. 58 wówczas obowiązującego prawa budowlanego był obowiązek sprawdzenia, czy wnioskodawca(cy) jest właścicielem obiektu w sensie cywilistycznym. Tego obowiązku organ administracyjny nie spełnił. Nie może więc podnosić, że podstawą wznowienia postępowania są przepisu art. 145 § 1 pkt 5 kpa, gdyż nowe okoliczności faktyczne, czy też nowe dowody w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 to takie, które wprawdzie istniały w dacie orzekania w postępowaniu zwykłym, ale organ orzekający dowodami tymi nie dysponował (obojętnie z jakich przyczyn). Jeżeli jednak dowody te były, a organ orzekający "ich nie zbadał" to nie można takich dowodów w postępowaniu wznowieniowym uważać za nowe, choćby organ w postępowaniu poprzednim z dowodami tymi się nie zapoznał, albo nie właściwie je ocenił (vide wyrok NSA z 9.04.2001 r. sygn. V SA 1813/00). Nie można więc podzielić argumentów organu I instancji jak i organu odwoławczego, który decyzję pierwszoinstancyjną utrzymał w mocy, że były podstawy do wznowienia postępowania w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Z powyższych względów na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/ K.Pawlicki /-/ J.Szaniecka /-/ G.Radzicka MK