II SA/Po 467/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2018 r. w sprawie ze skargi M. B. na uchwałę Związku Międzygminnego [...] z dnia [...] 2017 r., nr [...] w przedmiocie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie gminy postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego /-/ J. Szuma Wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2018 r., II SA/Po 467/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi M. B. na uchwałę Związku Międzygminnego [...] z dnia [...] 2017 r., [...] w przedmiocie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie gminy: stwierdził nieważność § 8 ust. 2 pkt 1 załącznika nr 1 do zaskarżonej uchwały, w części obejmującej słowa "do 240 l", a w pozostałym zakresie skargę oddalił. Zasądzono nadto od Związku Międzygminnego [...] na rzecz skarżącego kwotę 300 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (k. 43 akt sądowych). Od powyższego wyroku złożono dwie skargi kasacyjne: M. B. oraz Związku Międzygminnego [...]. W swej skardze kasacyjnej M. B. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy (k. 64 akt sądowych). Wraz ze skargą kasacyjną wpłynął też wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF (k. 2-3 załącznika do akt sądowych). W jego treści M. B. wskazał, że jest osobą samotną i bezdzietną, ale prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką. Oświadczył, że jest bezrobotny od lipca 2014 roku i nie zamierza podejmować jakiejkolwiek pracy ze względu na bardzo złożoną sytuację osobistą. Wnioskodawca jest właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni [...] m˛ oraz działki o powierzchni [...] m˛ (wartość szacunkowa [...] mln zł). M. B. posiada również oszczędności na rachunkach bankowych oraz w gotówce w wysokości [...] zł, a także udziały w [...] o wartości [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że posiada zegarek na rękę firmy [...] o wartości [...] zł. Natomiast jego matka pozostaje mu dłużna około [...] zł oraz zaległe pensje odkładane przez nią na "wspólne" konto wraz z odsetkami. Wnioskodawca wyjaśnił, że posiadał również wpływy z wynajmowanych dwóch mieszkań, z których się utrzymywał, ale w 2014 roku jego matka zaczęła dzielić wszystkie koszty na pół i przestała opłacać koszty utrzymania mieszkań, czym zburzyła "mir domowy". W efekcie jedno mieszkanie zostało zajęte przez matkę wnioskodawcy, która w nim mieszkała w latach 2013-2016, a drugie mieszkanie zostało sprzedane przez wnioskodawcę w 2015 roku przynosząc środki finansowe, które są przeznaczane na bieżące utrzymanie. M. B. oświadczył, że nie ma żadnych dochodów poza wypłacanymi odsetkami z gotówki za mieszkanie, które nie pokrywają jego wydatków, więc wydaje kapitał. Według wnioskodawcy [...] został on postawiony w takiej sytuacji przez matkę, która przejęła całą "poduszkę finansową" stworzoną ze środków pochodzących z prowadzonej działalności gospodarczej. Z przedstawionych przez wnioskodawcę informacji wynika, że jego matka utrzymuje się z renty [...] w wysokości [...] zł miesięcznie i posiada oszczędności, które w październiku 2013 r. wyniosły [...] mln zł, a ponadto jest ona właścicielką samochodu osobowego marki [...], zakupionego w 2016 roku oraz ma zaciągnięte dwa kredyty gotówkowe na kwotę około [...] zł. W ocenie wnioskodawcy jego obecne oszczędności wystarczą na około 10 lat, a potem będzie zmuszony sprzedać dom, aby dalej żyć. Jednocześnie zastrzegł, że żyje skromnie, nie wyjeżdża na wakacje i przez cały czas od kilku lat nie opuszcza [...]. W efekcie na utrzymanie przeznacza maksymalnie 2500 zł miesięcznie. Wśród stałych wydatków i zobowiązań wnioskodawca wskazał następujące opłaty: woda – 80,00 zł, gaz – ok. 80-400,00 zł, prąd – 100,00 zł, telefon – 30,00 zł, Internet – 60,00 zł, odpady – 12,00 zł, wyżywienie i picie – ok. 1500-2200,00 zł, podatek od nieruchomości – [...] zł rocznie, ubezpieczenie domu – 217,00 zł rocznie. W rezultacie wnioskodawca oświadczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i dlatego złożył wniosek o prawo pomocy. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2018 r., II SA/Po 467/18 referendarz sądowy odmówił M. B. przyznania prawa pomocy (k. 6-8 załącznika do akt sądowych). Wyjaśnił, że prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego jego utrzymania (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Referendarz zwrócił dalej uwagę, że wnioskodawca utrzymuje się z oszczędności zgromadzonych w gotówce, które przekraczają [...] zł. Dodatkowo M. B. posiada papiery wartościowe o wartości [...] zł. Wnioskodawca pozostaje zatem w posiadaniu znacznych środków finansowych, którymi może dysponować samodzielnie decydując o ich przeznaczeniu. W sprzeciwie M. B. podniósł, że składając wniosek o przyznanie prawa pomocy przedstawił możliwie obiektywnie, czy jego niezbędne wydatki związane wyłącznie z minimum egzystencji potrzebnym do przeżycia "mieszczą się w normie". Jego zdaniem poniesienie kosztów postępowania może "gdzieś w przyszłości wywołać w jego budżecie debet", czego unika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Objęte sprzeciwem postanowienie referendarza podlega utrzymaniu w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Odnosząc się do meritum żądania M. B. o przyznanie prawa pomocy Sąd podkreśla, że w myśl art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od powyższej zasady. Zaskarżonym sprzeciwem postanowieniem rozpoznano żądanie skarżącego obejmujące żądanie zwolnienia z kosztów sądowych. Jest to – kwalifikując takie żądanie zgodnie z terminologią ustawową – "prawo pomocy w zakresie częściowym" (art. 245 § 3 P.p.s.a.; można je przeciwstawić zwolnieniu "w zakresie całkowitym", które obejmuje zwolnienie z kosztów sądowych oraz zarazem ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – por. art. 245 § 2 P.p.s.a.) Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez osobę fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Użyty przez ustawodawcę zwrot "gdy wykaże" (dotyczący ubiegającej się o prawo pomocy osoby fizycznej) nie pozostawia wątpliwości, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na skarżącym spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy chociażby w części. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jak wskazano wyżej, zasadą jest obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a prawo pomocy należy traktować jako odstępstwo od niej, powodujące uszczuplenie dochodów Skarbu Państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma przy tym charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację rodzinną, majątkową i finansową skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Podkreślić należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie utrudnione. W opinii Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że analiza dokumentacji majątkowej M. B. nie daje podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. M. B. jest właścicielem nieruchomości o szacunkowej wartości [...] milionów złotych. Nadto posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce w wysokości [...] zł, a także udziały w [...] o wartości [...] zł. Oświadczył, że posiada zegarek na rękę firmy [...] o wartości [...] zł. Jego matka pozostaje mu dłużna około [...] zł oraz zaległe pensje odkładane przez nią na "wspólne" konto wraz z odsetkami. W ocenie Sądu wartość majątku skarżącego, w tym zwłaszcza wolnych środków finansowych pozostających do jego dyspozycji, z całą pewnością pozwala pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie, a już z całą pewnością nie można twierdzić, że M. B. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Sąd nadmienia, że zgodnie z przepisami (§ 2 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 9 sierpnia 2018 r., II SA/Po 467/18 wynosi 150 zł. Nie jest to więc kwota znaczna, zważywszy chociażby na wysokość środków finansowych pozostających do dyspozycji skarżącego. Mając na uwadze przedstawioną argumentację Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2018 r. /-/ J. Szuma