II SA/Po 468/17

Dnia 19 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2017 roku sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej jako "K.p.a.") oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania G. M. zasiłku celowego. Decyzja powyższa zapadła w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] września 2016 r. G. M. złożyła wniosek o przyznanie pomocy na opłatę czynszu za VI,VII, VIII,IX,X, i XI 2016r. , prądu i gazu, telewizji kablowej od VII do XII w wysokości [...] zł oraz na zakup żywności na VI,VII,VIII, IX, X i XI 2016 r. po [...] zł miesięcznie, środków czystości za II i III kwartał w wysokości [...] zł, kurtek jesiennej i zimowej, obuwia jesiennego i zimowego, spodni jesiennych i zimowych, swetrów, 6 szt. podkoszulek, rajstop grubych, piżamy, czapki, szala i leków. Rozpoznając przedmiotowy wniosek pracownik socjalny w dniu [...] września 2016 r. skontaktował się telefonicznie z G. M. i poinformował, iż złoży wizytę wraz z kierownikiem Zespołu Pracy Socjalnej - P. A. G. w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni w dniu [...] września 2016 r. o godz. 12.00 w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W ustalonym terminie pracownicy Ośrodka udali się do miejsca zamieszkania, jednakże wywiadu nie przeprowadzono, ponieważ nie zastano G. M.. Wobec powyższego w dniu [...] września 2016 r. wysłano do wnioskodawczyni pismo o pozostanie w domu w dniu [...] września 2016 r. w godz. od 12.00 do 13.00, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W tym dniu pracownicy udali się do miejsca zamieszkania wnioskodawczyni lecz ponownie nie zastano jej w domu. P. z dnia [...] września 2016 r. zostało przez nią odebrane w dniu [...] września 2016 r., przy czym w piśmie podana była informacja, że w przypadku niemożności przeprowadzenia wywiadu prosi się o nawiązanie kontaktu przez G. M. z pracownikiem socjalnym w terminie 3 dni od dnia jego otrzymania. Zainteresowana nie skontaktowała się z pracownikiem socjalnym w tym terminie. Natomiast w dniach [...] października 2016 r. i [...] października 2016 r. podczas wizyty w Ośrodku wnioskodawczyni złożyła kolejne wnioski o udzielenie pomocy. Podczas wizyty G. M. w Ośrodku w dniu [...] października 2016r. K. F. ustalił z nią kolejny termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na dzień [...] października 2016r. o godz. 9.30. W wyznaczonym terminie i o wyznaczonej godzinie pracownicy Ośrodka udali się do miejsca zamieszkania G. M., w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. G. M. otworzyła drzwi i udzieliła informacji, że me wpuści pracowników do mieszkania i zamknęła drzwi. W ocenie Prezydenta, skoro zainteresowana uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, ustalenie jej aktualnej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, a następnie dokonanie analizy i oceny tej sytuacji i sformułowanie na tej podstawie wniosków, stało się niemożliwe. Brak zgody zainteresowanej na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, stanowi bowiem naruszenie obowiązku wyrażonego w art. 4 ustawy o pomocy społecznej, która zobowiązuje wnioskodawcę do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Stąd organ I instancji decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. powołując się na art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej odmówił G. M. przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Od wyżej wymienionej decyzji organu I instancji odwołała się G. M. wskazując, że nieprawdą jest, iż w dniu [...] września 2016 r. skontaktował się z nią pracownik socjalny, informując, że złoży wizytę w dniu [...] września 2016r., nieprawdą jest, że w dniu [...] września 2016 r. wystosowano do niej pismo o terminie wywiadu, nieprawdą jest, że pismo to odebrała w dniu [...] września 2016r., nieprawdą jest, że w dniu 17 października 2016 r. nie wpuściła do mieszkania pracowników socjalnych i zamknęła przed nimi drzwi. Natomiast prawdą jest, że nie wpuściła do mieszkania tylko jednego pracownika, który jest jej znany od lat i jest jej nieprzychylny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając wniesione odwołanie przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie podniosło, że z przesłanych akt wynika, że pracownik socjalny skontaktował się telefonicznie i umówił pierwszy termin przeprowadzenia wywiadu w dniu [...] września 2016 r. Pracownicy, którzy udali się w tym dniu do miejsca zamieszkania G. M. zauważyli, iż opuszcza ona mieszkanie wychodząc z budynku wejściem awaryjnym (co potwierdzają notatki służbowe sporządzone i podpisane przez dwóch pracowników socjalnych znajdujące się w aktach sprawy). Z akt wynika również, że G. M. pismo z dnia [...] września 2016 r. odebrała osobiście w dniu [...] września 2016 r. (zwrotnie potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach sprawy) i w ciągu trzech dni nie skontaktowała się z pracownikiem socjalnym, aby uzgodnić dogodny dla niej termin wywiadu, mimo, że w tym samym czasie, w dniu [...] października 2016 r. osobiście (do protokołu) złożyła skargę na pracownika socjalnego oraz prosiła o przyznanie pomocy finansowej na leki, żywność i odzież. W dniu [...] października 2016 r. złożyła również osobiście (do protokołu) wniosek o przyznanie pomocy na czynsz, żywność, prąd i gaz. Tego samego dnia złożyła podpis na protokole, w którym wskazano termin przeprowadzenia wywiadu w dniu [...] października 2016 r. o godz. 9.30. Z notatki służbowej pracownika socjalnego wynika, że G. M. utrudniła przeprowadzenie wywiadu. Między innymi nie zgodziła się, aby wywiad przeprowadzały dwie osoby. Zdaniem Kolegium taka postawa G. M. jest wyrazem braku współpracy z pracownikiem socjalnym. Do osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy nie należy decyzja, kto i ile osób reprezentujących Ośrodek ma przeprowadzić wywiad. W ocenie Kolegium brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a co za tym idzie brak możliwości ustalenia aktualnej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej G. M., musiał skutkować wydaniem odmownej decyzji w zakresie przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Skargę na powyższą decyzję wniosła G. M. podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu. Podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej skarżąca wyjaśniła, że od 28 lat korzysta z pomocy socjalnej. Jak wyjaśniono, Pani K. , przyszła do skarżącej w dniu [...] października 2017 r. w towarzystwie jeszcze jednej osoby, przy czym skarżąca zaprosiła do mieszkania tylko panią K. , która okazała jej legitymację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przedmiotem wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi jest prawidłowość rozstrzygnięć organów administracji publicznej, które odmówiły przyznania skarżącej świadczeń z zakresu pomocy społecznej z uwagi na uniemożliwienie przeprowadzenia ze skarżącym wywiadu środowiskowego. Niewątpliwie pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna jest też instytucją polityki społecznej Państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). W postępowaniu w przedmiocie pomocy społecznej, stosownie do treści art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, organ administracji wydaje decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Sam wywiad środowiskowy, ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), przy czym w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, konieczne jest sporządzenie aktualizacji wywiadu z tym zastrzeżeniem, że wobec osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Jak wskazuje analiza powołanych powyżej przepisów, rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej, lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego, z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie może, co do zasady być zastąpiona innymi środkami dowodowymi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 60/11, Baza NSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, ze wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, na który składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 519/12, Baza NSA). Równocześnie, stosownie do treści art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z przesłanych akt wynika, że pracownik socjalny skontaktował się telefonicznie ze skarżącą i umówił pierwszy termin przeprowadzenia wywiadu w dniu [...] września 2016 r. Pracownicy, którzy udali się w tym dniu do miejsca zamieszkania G. M. zauważyli, iż opuszcza ona mieszkanie wychodząc z budynku wejściem awaryjnym (co potwierdzają notatki służbowe sporządzone i podpisane przez dwóch pracowników socjalnych znajdujące się w aktach sprawy). Z akt wynika również, że zwrócono się do skarżącej pismem z dnia [...] września 2016 r. o pozostanie w domu w dniu [...] września 2016 r. w godz. od 12.00 do 13.00, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W tym dniu pracownicy udali się do miejsca zamieszkania wnioskodawczyni lecz ponownie nie zastano jej w domu. Skarżąca pismo z dnia [...] września 2016 r. odebrała osobiście w dniu [...] września 2016r. (zwrotnie potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach sprawy) i w ciągu trzech dni nie skontaktowała się z pracownikiem socjalnym, aby uzgodnić dogodny dla niej termin wywiadu, mimo, że w tym samym czasie, w dniu [...] października 2016 r. osobiście (do protokołu) złożyła skargę na pracownika socjalnego oraz prosiła o przyznanie pomocy finansowej na leki, żywność i odzież. W dniu [...] października 2016 r. złożyła również osobiście (do protokołu) wniosek o przyznanie pomocy na czynsz, żywność, prąd i gaz. Tego samego dnia złożyła podpis na protokole w którym wskazano termin przeprowadzenia wywiadu w dniu [...] października 2016 r. o godz. 9.30. Z notatki służbowej pracownika socjalnego wynika, że G. M. utrudniła przeprowadzenie wywiadu. Między innymi nie zgodziła się, aby wywiad przeprowadzały dwie osoby. Sąd podziela stanowisko organów, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a co za tym idzie brak możliwości ustalenia aktualnej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej skutkować, musiał skutkować wydaniem odmownej decyzji w zakresie przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Działanie skarzącej, potwierdzone dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy, stanowi bowiem naruszenie obowiązku wyrażonego w art. 4 ustawy o pomocy społecznej, która zobowiązuje wnioskodawcę do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.