II SA/Po 470/20

WyrokWSA w Poznaniu2020-09-16

Skład orzekający: Danuta Rzyminiak – Owczarczak, Wiesława Batorowicz, Jan Szuma

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy wnuczce przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, jeśli dzieci babci (rodzice wnuczki) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie są małoletnie?
Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, ale tylko pod warunkiem, że nie ma osób zobowiązanych w bliższej kolejności (np. dzieci osoby wymagającej opieki), lub osoby te są małoletnie, nie żyją, zostały pozbawione praw rodzicielskich lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sytuacji, gdy dzieci osoby wymagającej opieki są pełnoletnie, żyją, nie zostały pozbawione praw rodzicielskich i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie powstaje obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności (np. u wnuczki), co wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Stan faktyczny
Skarżąca S. Ł. wnioskowała o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad swoją niepełnosprawną babcią, M. L. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując, że dzieci babci (rodzice skarżącej) nie sprawują nad nią osobistej opieki, ale też nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym dotyczące niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy oraz błędnej wykładni art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5b pkt 1 lit. b. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 września 2020 r. sprawy ze skargi S. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] marca 2020 r., nr [...], wydana na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) Burmistrz Miasta i Gminy [...] (zwany dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") odmówił przyznania S. Ł. świadczenia rodzinnego w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 wskazanej ustawy, wnioskowanego na M. L. (babcię). W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że wnioskiem z dnia [...] września 2019 r. S. Ł., za pośrednictwem swojego pełnomocnika, zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy (decyzja z dnia [...] grudnia 2018 r.). Do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności M. L.. Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], Burmistrz odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu braku daty powstania niepełnosprawności. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2020 r. Burmistrz ponownie odmówił S. Ł. przyznania wnioskowanego świadczenia uznając, ze nie zostały spełnione przesłanki wynikające art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5b pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji stwierdził, że w uzupełnieniu dokumentacji wnioskodawczyni doręczyła oświadczenia dzieci M. L. – P. L. oraz M. Ł., z których wynika, że wymienione osoby nie mogą się matką opiekować pomimo tego, że mieszkają blisko. Osoby te podniosły, że to wnuczka powinna nadal opiekować się ich matką. Organ ponadto wskazał, że na rzecz wnioskodawczyni wydane zostały decyzje o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad babcią M. L. na okresy zasiłkowe [...] oraz [...]. W tym ostatnim okresie zasiłek ten przyznano do [...] października 2020 r. W terminowo wniesionym odwołaniu S. Ł. zaskarżyła decyzję organu I instancji w całości, podnosząc zarzut naruszenia: 1) art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, zwanej dalej "u.ś.r.") przez jego błędną wykładnię z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; 2) art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność M. L. powstała po 18. roku życia i w związku z tym Skarżącej, jako jej opiekunowi, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji Burmistrza oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie wnioskowanego świadczenia wobec Skarżącej. Uzasadniając swoje stanowisko, Skarżąca podkreśliła to, że nie został wzięty pod uwagę fakt stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje się osoby niepełnosprawne z uwagi na wiek, w którym powstała owa niepełnosprawność, w związku z czym nie powinien stanowić podstawy do wydania zaskarżonej decyzji. Zakwestionowano także powołanie art. 27 ust. 5 u.ś.r. – kolizję świadczeń, która uniemożliwia otrzymanie wnioskowanego świadczenia. SKO w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Swoje uzasadnienie Kolegium skoncentrowało wokół tego, że M. L. ma dwójkę dzieci, które oświadczyły, że nie mogą sprawować opieki nad matką, a ponadto nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności. Ta okoliczność, zdaniem Kolegium, wyłącza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Przed wnuczką, są bowiem osoby zobowiązane na podstawie ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 ze zmianami, zwanej dalej "k.r.o.") do świadczeń alimentacyjnych. Nie można automatycznie wyłączać wnuczki z kręgu osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, a w związku z tym do uzyskania wnioskowanego świadczenia, jednakże może to nastąpić w sytuacji, gdy nie ma przed nią innych osób uprawnionych w pierwszej kolejności. Mogłoby to nastąpić, np. gdyby dzieci osoby wymagającej opieki legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S. Ł., reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego B. P., zakwestionowała decyzję Kolegium w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1a u.ś.r. w związku z art. 128 i art. 132 k.r.o. przez ich błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że wnuczka niepełnosprawnej M. L. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią. Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium i ustalenie na jej rzecz wnioskowanego świadczenia, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wyrażono dezaprobatę dla rozstrzygnięcia i wykładni przyjętej przez Kolegium. Podniesiono, że niemożność sprawowania opieki nad matką przez dzieci nie musi być stwierdzona orzeczeniem lekarskim, można tego dowieść na podstawie innych dowodów. W odpowiedzi na skargę, SKO w [...] podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Przechodząc do merytorycznej oceny przedmiotowej sprawy wskazać anelży, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ustawodawca wskazuje enumeratywny katalog form działalności, a także bezczynności i przewlekłości działania organów administracji publicznej, wyrażony w art. 3 § 2 pkt 1-9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., decyzje administracyjne wpisują się w kognicję sądów administracyjnych, zatem kontrola sądowa podejmowana przez Sąd jest sprawowana zgodnie z zakreśloną właściwością rzeczową. Ponadto, w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w skardze nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią. Podstawę prawną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowi art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a u.ś.r. Powołane przepisy stanowią kolejno: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności." W postępowaniu rozpoznawczym jak i odwoławczym ustalono, że w stosunku do Skarżącej może być rozpatrywana sytuacja zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż tylko w tym zakresie można ustalić relację łączącą Skarżącą z M. L.. Powołany przepis wskazuje na krąg osób wskazanych w k.r.o., na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawodawca wyłącza natomiast spośród tych osób adresatów, którzy legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym jest, że M. Ł. oraz P. L. są dziećmi wymagającej opieki M. L., co oznacza, że są oni ze sobą spokrewnieni w pierwszym stopniu. Skarżąca S. Ł. z kolei jest córką M. Ł., w związku z czym jest spokrewniona z M. L. w drugim stopniu w linii prostej. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadza możliwość udzielenia świadczenia innym osobom niż spokrewnionym w stopniu pierwszym, lecz wyłącznie w przypadku, gdy łącznie zostaną spełnione warunki określone następnie w pkt 1-3 powołanego przepisu. Decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem decyzją uznaniową. To decyzja związana, co oznacza, że organ zobowiązany jest do przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek określonych w ww. przepisach. Organ nie może natomiast według swojego uznania przyznać świadczenie kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 426/19, https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Zarówno Burmistrz jak i Kolegium ustalili, że córka M. L. pracuje zawodowo i mieszka w sąsiedztwie matki, natomiast syn – P. L. choć mieszka razem z matką, to z uwagi na uzależnienie, nie jest w stanie zapewnić jej opieki. Ponadto, dzieci M. L. nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy w tym miejscu przytoczyć definicję legalną obowiązku alimentacyjnego z art. 128 k.r.o.: "Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo." Z definicji ustawowej wynika zatem, że obowiązek alimentacyjny to obowiązek o charakterze materialnym, związanym z dostarczaniem środków utrzymania. Podobnie uznał Sąd Najwyższy w uchwale z 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, przyjmując, że "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania (System Informacji Prawnej LEX nr 3575). Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem, niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci M. L. przez wzgląd na pracę, czy też uzależnienie, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką. Zgodnie z art. 129 § 1 oraz § 2 k.r.o."Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (§ 1). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2)." Powołany przepis wskazuje na kolejność realizacji obowiązku alimentacyjnego. Natomiast zgodnie z art. 132 k.r.o. "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami." Należy mieć na względzie, że przepisy k.r.o. dotyczą obowiązku alimentacyjnego z punktu widzenia cywilnego, które nakładają obowiązek pomocy osobie potrzebującej. Cywilistyczna konstrukcja świadczeń alimentacyjnych nie może automatycznie przekładać się na regulacje dotyczące przyznawania świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W sprawie nie jest kwestionowane to, kto ma obowiązek alimentacyjny względem M. L., jednakże sprawowanie opieki oraz utrzymywanie jej przez Skarżącą (wnuczke) nie może automatycznie prowadzić do uznania, że wobec tego, iż dzieci M. L., które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie wywiązują się z określonego w k.r.o. obowiązku alimentacyjnego, uprawnia to Skarżącą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Z woli ustawodawcy osoba wskazana w art. 17 ust. 1a u.ś.r. może uzyskać świadczenie, jeżeli zostaną spełnione łącznie warunki określone w pkt 1-3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał: Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom inny niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki (wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18,, podobnie wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1220/19, CBOSA). W analogicznej sprawie do niniejszej rozpoznanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznano: Raz jeszcze podkreślić należy, że nie istnieje bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności, jednak zobowiązanie to musi wynikać z obiektywnych okoliczności, na co wskazywały sądy administracyjne. W rozpoznawanej sprawie rzeczą pewną jest to że babcia skarżącego ma troje dzieci i z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, która ich wychowała nie zwalnia to że mieszkają w pewnej odległości od matki, ani to że wykonują pracę zarobkową (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 320/18, CBOSA). Ustawodawca wprowadził szczególne obiektywne przesłanki, które muszą być łącznie spełnione, aby osoba spokrewniona w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki mogła skutecznie domagać się uzyskania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W realiach rozpatrywanej sprawy córka M. L. pracuje zarobkowo i mieszka w pobliżu, syn – zmaga się z uzależnieniem, mieszka z matką. Ponadto, oboje nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy zatem przyjąć, że mogą oni wywiązywać się z obowiązku utrzymania i niesienia pomocy chorej matce. Przyznanie Skarżącej świadczenia doprowadziłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której pomimo niespełnienia łącznego przesłanek z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. należałoby uznać, że świadczenie powinno zostać udzielone. Sąd w składzie orzekającym nie zgadza się z argumentacją skargi w zakresie naruszenia art. 2 w związku z art. 18 Konstytucji RP, bowiem ustawodawca jasno określił sytuacje, w której osoba w dalszym stopniu pokrewieństwa może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z pracy lub innej pracy zarobkowej. Droga do uzyskania świadczenia została jasno określona w przepisach u.ś.r. Dzieci osoby wymagającej opieki nie mają przy tym obowiązku osobistego sprawowania opieki nad matką, gdyż obowiązek alimentacyjny ma charakter pomocy materialnej. Fakt, że Skarżąca opiekuje się chorą babcią, nie może być wyłączną przesłanką do uznania, że przyznanie świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest uzasadnione, w sytuacji, gdy dzieci M. L. są osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu ze swoją matką, nie są małoletnie oraz nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przedstawione oświadczenia, w których wskazane zostały okoliczności niemożności sprawowania opieki nad matką, nie mają charakteru obiektywnego. Z tego względu nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., a więc rozstrzygnięcia organów I oraz II instancji zostały podjęte zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, z zastrzeżeniem, że pomimo błędnego uzasadnienia znacznej części decyzji organu I instancji, decyzja ta odpowiada prawu. Wobec braku ustawowego doprecyzowania, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie takiej opieki świadczyć, oceny tej okoliczności należy dokonać zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego (m.in. z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia, sytuacji osobistej i życiowej), przy czym analiza przesłanek dokonywana jest pod kątem okoliczności uniemożliwiających jedynie w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, sprawowanie przez te osoby opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wyjaśnianie tego czy na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny wówczas, gdy żyją osoby bliżej spokrewnione z osobą niepełnosprawną wymagającą opieki, powinno odbywać się z zachowaniem wszystkich reguł postępowania dowodowego z k.p.a., a więc przy uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego stosownie do art. 80 k.p.a. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 202/19, CBOSA). Na marginesie należy wskazać, że Burmistrz błędnie wziął pod uwagę wiek, w którym powstała niepełnosprawność, bowiem, jak zasadnie było to artykułowane w treści odwołania, Trybunał Konstytucyjny uznał, że w sytuacji dokonywania oceny warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego nie należy brać pod uwagę art. 17 ust. 1b u.ś.r. Mając na względzie treść art. 190 ust. 1 Konstytucji RP: "Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.", należy konsekwentnie uznać, że nie można uwzględniać wieku powstania niepełnosprawności przy ocenie warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Uchybienie jakiego dopuścił się organ I instancji nie wpływa jednak na prawidłowość zapadłego rozstrzygnięcia w I instancji, bowiem, Burmistrz zasadnie powołał fakt, iż dzieci M. L. nie legitymują się orzeczeniem o znacznej niepełnosprawności, przez co nie zostały łącznie spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. W związku z tym, nie zachodziła potrzeba uchylenia decyzji przez Kolegium. Należy nadto zauważyć, że organy administracji nie wyjaśniały, czy Skarżąca istotnie nie podjęła lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wzgląd na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, co – jak to już wskazano wyżej – stanowi podstawowy wymóg uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże, w ocenie Sądu, prowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie w okolicznościach kontrolowanej sprawy – tj. w sytuacji ujawnienia się przesłanki negatywnej przyznania świadczenia (braku przynależności do jednej z kategorii osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r.) – nie było niezbędne, a wręcz mogłoby zostać ocenione jako niecelowe w świetle zasady szybkości i prostoty postępowania administracyjnego (art. 12 k.p.a.). Zdaniem Sądu zarówno powyższe zaniechanie, jak i fakt błędnego powołania w uzasadnieniu decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako dodatkowej przeszkody do przyznania żądanego świadczenia, mają charakter drugorzędny, bowiem pomiędzy Skarżącą a M. L. nie zachodzi relacja kreująca obowiązek alimentacyjny – co już wyłączało możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc to pod uwagę Burmistrz prawidłowo wskazał na okoliczność, iż Skarżąca nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem babci, oraz na tej podstawie trafnie orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Zatem rozstrzygnięcie organu I instancji, pomimo w części błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. W konsekwencji również zaskarżona decyzja, utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie, prawu odpowiada. Mając na względzie powyższe Sąd doszedł do przekonania, że zarzuty podniesione w skardze nie są uzasadnione. Nie stwierdzono także w toku postępowania sądowego innych naruszeń uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło