II SA/Po 473/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 2011r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta O. W. z dnia [...] lutego 2011r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 24 lutego 2011 roku Prezydent Miasta O. W. na podstawie art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3 i 7 pkt 7a ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192 poz. 1378) zażądał od K. M. zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uprawnionym, czyli J. B. i W.. B., za okres od dnia [...] października 2009 roku do dnia [...] września 2010 roku w wysokości 4.800,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż decyzją z dnia [...] października 2009 roku, przyznano J. B. oraz W. B. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 200,00 zł na miesiąc na okres od dnia [...] października 2009 roku do dnia [...] września 2010 roku. Świadczenie to zostało wypłacone uprawnionym w łącznej wysokości 4.800,00 zł. Komornik sądowy, który prowadził egzekucję alimentów, przekazał w tym okresie od skarżącego wpłaty w wysokości 1110,16 zł. Kwota 792,19 zł była zaliczona na spłatę kapitału za okres od dnia [...] października 2008 roku do dnia [...] września 2009 roku. Natomiast kwotę 289,91 zł zaliczono na spłatę odsetek ustawowych od świadczeń wypłaconych za okres od dnia [...] października 2008 roku do dnia [...] września 2009 roku oraz kwotę 28,06 zł na spłatę odsetek ustawowych od świadczeń wypłaconych za okres od dnia [...] października 2009 roku do dnia [...] września 2010 roku. Wysokość odsetek wyliczona na dzień [...] września 2010 roku wynosi 280,63 zł. Pismem z dnia [...] marca 2011 roku K. M. odwołał się od powyższej decyzji. Podniósł, iż nie jest w stanie spłacać obecnego zadłużenia. Jest osobą schorowaną i bezrobotną. Stara się o rentę rehabilitacyjną, a obecnie utrzymuje się z pomocy rodziny. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta O. W., aprobując argumentację organu I instancji. Uzupełniająco organ odwoławczy zauważył, iż na wniosek dłużnika organ właściwy wierzyciela może umorzyć mu zadłużenie w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Pismem z dnia [...] maja 2011 roku K. M. zaskarżył decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, nie zgadzając z wydanym wobec niego rozstrzygnięciem. Zauważył on ponownie, iż sytuacja materialna oraz zdrowotna uniemożliwia mu spłacanie zadłużenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna, choć z innych powodów niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Natomiast w świetle art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192 poz. 1378). Zgodnie z art. 27 ust. 1-2 tejże ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do oddania organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych osobom uprawnionym, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego aż do dnia spłaty. Decyzję w zakresie zwrotu wypłaconych świadczeń podejmuje organ właściwy wierzyciela co do zasady po zakończeniu okresu świadczeniowego, przy czym należy podkreślić, iż nie ma ona charakteru uznaniowego. Użycie bowiem przez ustawodawcę stanowczo wyrazu "wydaje" oznacza, że organ właściwy wierzyciela nie ma swobody w decyzji, czy nakazać zwrot wypłaconych świadczeń, lecz do wydania takiego nakazu jest po prostu zobowiązany. Trzeba zarazem zauważyć, że nałożenie obowiązku zwrotu określonych kwot w trybie art. 27 powołanej ustawy jest możliwe dopiero po ustaleniu, że wymienione świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały rzeczywiście wypłacone wraz ze szczegółowym określeniem ich wysokości oraz daty, w której dokonano wypłaty tych świadczeń. Wspomniane okoliczności mają bowiem kluczowe znaczenie z punktu widzenia poprawności wyliczeń nie tylko co do samej należności głównej, lecz także co do odsetek. Należy wobec tego odnotować, iż według art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 cytowanej ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznaje się na dany okres świadczeniowy, a wypłaca w okresach miesięcznych. Organ powinien zatem dysponować odpowiednim wyciągiem środków przekazywanych co miesiąc osobom uprawnionym wraz z określeniem wysokości odsetek, które narosły zgodnie z art. 27 ust. 1a tejże ustawy. Tymczasem z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż decyzja z dnia [...] lutego 2011 roku została wydana wyłącznie na podstawie (1) dwóch decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w O. W. z dnia [...] sierpnia 2008 roku, znak [...] i [...], zmieniających nazwisko obu dzieciom skarżącego, (2) wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 8 czerwca 2000 roku, sygn. akt I C 273/00, nakładającego na skarżącego obowiązek uiszczania po 200 zł miesięcznie na każde z dzieci, (3) zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. W. z dnia [...] września 2009 roku o bezskuteczności egzekucji, prowadzonej przeciwko K. M., oraz (4) decyzji z dnia [...] października 2009 roku, znak [...], mocą której Prezydent Miasta O. W. przyznał dla uprawnionych dzieci świadczenie z funduszu alimentacyjnego (k. 1-5 akt administracyjnych). W aktach sprawy brakuje zatem koniecznej w ocenie Sądu dokumentacji. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można bowiem ustalić, czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały faktycznie wypłacone, w jakiej wysokości i w jakim okresie. Nie wiadomo też w jaki sposób organ obliczył wysokość należności głównej, a zwłaszcza w jaki sposób zostały wyliczone odsetki od niej. Co więcej, w decyzji z dnia [...] lutego 2011 roku stwierdza się, iż egzekucja prowadzona przeciwko dłużnikowi alimentacyjnego przyniosła jednak organowi określone środki pieniężne, które następnie zostały zaliczone na poczet istniejącego już zadłużenia. Nie zostało natomiast wyjaśnione jak należy rozumieć zaliczenie kwoty 28,06 zł na poczet odsetek za istotny w sprawie okres od dnia [...] października 2009 roku do dnia [...] września 2010 roku. Powstaje bowiem pytanie, czy kwota odsetek wyliczonych na dzień [...] września 2010 roku, tj. kwota 280,63 zł, została już umniejszona o środki z egzekucji. Wobec braku kluczowych dokumentów w sprawie wątpliwości tych nie da się obecnie usunąć. Należy zatem zauważyć, iż w myśl art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz. 168) decyzja musi co do zasady zawierać uzasadnienie faktyczne, które powinno wskazać m.in. fakty, uznane przez organ za udowodnione, dowody, na których się on oparł, i przyczyn, z powodu których odmówił innym dowodom wiarygodności. Tymczasem ani decyzja organu I instancji z dnia [...] lutego 2011 roku, ani decyzja Kolegium z dnia [...] kwietnia 2011 roku nie czyni zadość takim wymogom. Uzasadnienie obu tych rozstrzygnięć niewystarczająco odnosi się bowiem do kwestii podstawy nałożenia obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, odsetek od należności głównej i problemu wzajemnych rozliczeń w związku z egzekucją, prowadzoną przeciwko skarżącemu. Naruszenie przy tym wymogów z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi zarazem naruszenie art. 11 powołanej ustawy, statuującego zasadę przekonywania. Zgodnie z nią organy administracji publicznej powinny tak formułować swoje decyzje by strony mogły poznać argumenty oraz przesłanki podejmowanych rozstrzygnięć, a w konsekwencji by mogły także bronić swoich słusznych interesów. Ze względu na powyższe wady postulat ten nie został jednak zrealizowany. W świetle dotychczasowych uwag nie powinno ulegać wątpliwości, że organy administracji publicznej nie zebrały i nie rozważyły materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Zgodnie z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy te powinny stać na straży praworządności, podejmując kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego. Uszczegółowieniem tej zasady jest art. 77 § 1 powołanej ustawy, przewidujący, iż materiał dowodowy należy zgromadzić w sposób wyczerpujący oraz rozpatrzyć go jako całość. Jak wynika nadto z art. 80 cytowanej ustawy, dopiero na podstawie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego można uznać, czy dana okoliczność została w istocie udowodniona. Uchybienie tym obowiązkom stanowi wadę postępowania, mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji należało na mocy o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) uchylić zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą ze względu na naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 27 ust. 1-2 powoływanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając ponownie sprawę, organy administracji publicznej powinny uzupełnić materiał dowodowy o wskazanie, kiedy faktycznie świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostało wypłacony, w jakiej kwocie oraz jak zaliczono środki z egzekucji prowadzonej przeciw skarżącemu, tak by możliwa była weryfikacja poprawności ustaleń zarówno co do należności głównej, jak i co do odsetek. Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.