II SA/Po 473/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2018r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO) decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] , działając na podstawie art. 1, 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015 poz. 1659), art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 poz. 23, dalej: k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania W. G. (dalej jako strona, skarżący lub beneficjent) od decyzji Dyrektora Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. (dalej MGOPS) z dnia [...] października 2016 r. nr [...] odmawiającej stronie udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup odzieży i bielizny, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym. [...] września 2016 r. W. G. wystąpił do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o przyznanie pomocy finansowej w kwocie [...]zł na zakup odzieży i bielizny osobistej, której koszt nabycia oszacował po analizie cen tych artykułów. Uzasadniając wniosek podniósł, że nie ma środków do życia z uwagi na jego ciężką sytuację losową, a pomoc ze strony państwa jest mu niezbędna. Decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr [...], Dyrektor MGOPS z upoważnienia Burmistrz J. po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego odmówił W. G. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu odzieży i bielizny, z powodu braku współdziałania strony z pracownikiem socjalnym. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że stronie została już udzielona pomoc finansowa na wnioskowany cel w dniu [...] października 2016 r. w wysokości [...] zł zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...] września 2016 r. Skarżącemu, który jest osobą bezrobotną i kwalifikuje się do udzielenia pomocy z uwagi na kryterium dochodowe organ udzielił również pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup leków w kwocie [...]zł (w dniu [...].07.2017r.) oraz na zakup opału w kwocie [...]zł i artykułów gospodarstwa domowego w kwocie [...]zł ( w dniu [...].10.2016r.). Ponadto poinformowano stronę podczas wywiadu środowiskowego o możliwości skorzystania z pomocy punktu rejonowego PCK J., który dysponuje odzieżą, sprzętem AGD i meblami. Organ powołał się na art. 48 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.; dalej: "u.p.s.") i wyjaśnił, że osoba ma prawo do niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona, dlatego może skorzystać z odzieży i bielizny udostępnianej przez PCK w J.. Powołując się na art. 11 ust. 2 u.p.s. organ dodał, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może być powodem odmowy udzielenia pomocy, a strona nie współdziałała z pracownikiem socjalnym MGOPS co spowodowało odmowę udzielenia pomocy mimo występującego bezrobocia i kwalifikującego dochodu. Organ wskazał, że w 2015r. wypłacił na zasiłki celowe kwotę [...]zł a plan na 2016r. wynosi [...] zł w podziale na opłacenie schronisk i noclegowni dla bezdomnych, zdarzeń losowych i zasiłków celowych. W odwołaniu z dnia [...] listopada 2016 r., W. G. podniósł, że decyzja organu I instancji nie uwzględnia jego potrzeb, a przyznana kwota zasiłku celowego w wysokości [...] zł wystarczyła jedynie na zakup skarpet i jednej pary spodni. Nie zgodził się również z twierdzeniem organu o braku współdziałania z pracownikiem socjalnym i wniósł o uchylenie decyzji i przyznanie mu wnioskowanej kwoty [...]zł na zakup odzieży i bielizny. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 stycznia 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2016 r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia SKO wskazało, że organ I instancji dokonał wszechstronnej analizy okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie ustalając, że W. G. objęty jest systematyczną pomocą Ośrodka w J., wielokrotnie występuje z wnioskami o świadczenie pomocy społecznej w niezmieniającym się w istocie stanie faktycznym. Skarżący spełnia kryterium dochodowe kwalifikujące do świadczeń z pomocy społecznej. Jest osobą rozwiedzioną, nie płaci alimentów i utrzymuje się z pomocy OPS. W trakcie wywiadu oświadczył, że choruje przewlekle , jednak nie podał gdzie się leczy, u jakich specjalistów, nie przedłożył również recepty na leki. Jest zaliczony do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności do 31.08.2017r. i zarejestrowany jako bezrobotny, nie ma przeszkód, by podjął pracę lekka na otwartym rynku pracy. Beneficjentowi przyznano wcześniej m.in. zasiłek celowy w wysokości [...] zł na zakup leków, [...] zł na zakup opału, [...] zł na zakup artykułów gospodarstwa domowego i [...] zł na zakup odzieży. Kolegium stwierdziło przy tym, że stanowisko organu pierwszej instancji nie budzi żadnych zastrzeżeń, albowiem organ ten dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, a do ośrodka zgłasza się wiele osób potrzebujących. Pomoc udzielana przez ośrodek nie powinna zaś przerodzić się w sposób regularnego finansowania się przez wnioskodawców, bowiem byłoby to sprzeczne z celem pomocy społecznej. W dniu [...] kwietnia 2017 r. , tj w ustawowym terminie W. G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazując, że narusza ona normy prawne. Następnie, wyznaczony stronie pełnomocnik z urzędu, uzupełniając skargę (pismo z dnia [...].04.2018 k. 51-54 akt sądowych), zarzucił decyzji SKO w K. naruszenie następujących przepisów: 1. art. 39 ust. 1 oraz 2 w zw. z art. 3 ust 1 oraz 2 u.p.s. poprzez ich błędne zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie przez organ II instancji w ślad za organem I instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że stronie nie przysługuje pomoc w formie zasiłku celowego; 2. art. 77 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez niepełne zebranie przez organ materiału dowodowego przejawiające się w braku ustalenia, czy skarżący znajduje się w sytuacji, w której pomoc w postaci przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży i bielizny jest niezbędna dla jego podstawowej i godnej egzystencji. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie jej organowi do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie kosztów według norm przepisanych. W uzasadnieniu podał, że organ nie określił, czy skarżący posiadał odzież i bieliznę pozwalającą mu żyć w warunkach zapewniających podstawową egzystencję, a nadto, czy ma zapewniona odzież na zbliżająca się w tamtym czasie zimę, nie podał na czym polegał brak współpracy skarżącego z organem i nie odniósł się do sytuacji materialnej skarżącego, która uzasadniała przyznanie takiej pomocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał przedstawione zarzuty oraz wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oświadczając, że nie zostały poniesione nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, określanej dalej "p.p.s.a.") w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając zaskarżoną decyzję według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy i jej wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja odmawiająca skarżącemu przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu odzieży i bielizny. Skarżący wnioskował o przyznanie kwoty [...]zł na powyższy cel, argumentując że uprzednio przyznane środki w wysokości [...] zł były niewystarczające na sfinansowanie zakupu odzieży. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 poz. 930 ze zm., "u.p.s."). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634,00 zł. Co istotne, rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Ponadto organ oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. W rozpoznanej sprawie poza sporem pozostaje, że W. G., wnioskujący o przyznanie zasiłku celowego na zakup odzieży, spełniał kryterium dochodowe warunkujące przyznanie tego świadczenia. Z ustaleń organu wynika, że skarżący jest osobą rozwiedzioną, nie płaci alimentów i utrzymuje się z pomocy finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej w J.. Ponadto z raportu z Powiatowego Urzędu Pracy w J. z programu SEPI oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2016 r. wynika, że skarżący nie posiada żadnego dochodu i jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w J. od dnia [...] marca 2016 r., bez prawa do zasiłku. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, będąc właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 74,5 m2, które jest zadłużone na ok 90 tys. zł (k. 11 akt administracyjnych). Skarżący posiada ( do [...].08.2017r.) orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, istniejącej od 17 listopada 2014 r. ( w aktach administracyjnych organu odwoławczego, załączone do odwołania strony). Podaje, że choruje przewlekle, jednak bez wskazania u jakich specjalistów. Organy zwróciły uwagę, że skarżącemu przyznana została już pomoc na wnioskowany cel, jednak w zdecydowanie mniejszym zakresie (decyzja z dnia [...] października 2016 r. o przyznaniu zasiłku celowego na zakup odzieży). Nie kwestionując trudnej sytuacji życiowej w jakiej znalazł się skarżący, biorąc pod uwagę treść cytowanych na wstępie przepisów rację należy przyznać organom pomocy społecznej, albowiem oceniając sytuację materialno – bytową skarżącego w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, czyniąc tym samym zadość postanowieniom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Argumenty wysunięte w zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji są racjonalne i zbieżne z treścią materiału dowodowego. Organy słusznie wzięły pod uwagę fakt, że skarżący jest objęty pomocą Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J.. Otrzymuje regularną pomoc w celu zaspokojenia jego potrzeb bytowych. Skarżącemu przyznano już pomoc na wnioskowany cel, jednak w mniejszym zakresie- w wysokości [...] zł (decyzja z dnia [...] października 2016 r. o przyznaniu zasiłku celowego na zakup odzieży). Skarżącemu nadto przyznano środki na zakup leków, opału i artykułów gospodarstwa domowego. Sądowi z urzędu jest wiadomo, że skarżący był objęty programem wieloletnim "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", we wrześniu 2016 r. otrzymał zasiłek celowy w wysokości [...] zł na remont mieszkania oraz w wysokości [...] zł na opał. Ponadto, otrzymał również zasiłek celowy na zakup odzieży i bielizny osobistej w kwocie [...]zł, na zakup opału w wysokości [...] zł, na sprzęt gospodarstwa domowego w wysokości [...] zł, na zakup leków w wysokości [...] zł, łącznie z zasiłków celowych [...] zł oraz od 1 listopada do 31 grudnia 2016 r. zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w kwocie [...]zł miesięcznie (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12.10.2017 r. sygn. II SA/Po 485/17, a także wywiad środowiskowy k. 11 – 14 akt organu I instancji)). Skarżący jest więc objęty stałą pomocą ze strony MGOPS w J., który stara się wspomagać skarżącego w różnych jego potrzebach. Mając powyższe na uwadze należy podkreślić raz jeszcze, że organ przyznając pomoc musi brać pod uwagę możliwości finansowe placówki (musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń) i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących. Uzasadniając swoją decyzję organ pierwszej instancji podkreślił, że udziela skarżącemu pomocy w wysokości na jaką pozwalają jego możliwości finansowe – ograniczony budżet w 2016 r. w wysokości [...] zł, przy czym ilość osób ubiegających się o pomoc finansową w formie zasiłków celowych wzrasta, stąd wielkość przyznanych na te cele środków w budżecie gminy nie pozwala na zaspokojenie wszystkich zgłoszonych potrzeb w całości. Powyższe w pełni koreluje z informacją wskazaną w zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy, że kwota wypłaconych zasiłków celowych w gminie w 2015 r. wynosiła [...] zł. Oznacza to, że pomimo rosnącego zapotrzebowania na pomoc w formie zasiłków celowych organ dysponował kwotą niższą o [...] zł w stosunku do roku poprzedniego i musiał tę kwotę rozdysponować w taki sposób, aby udzielić pomocy jak największej liczbie osób potrzebujących. Zasiłek celowy przyznaje się na niezbędne potrzeby bytowe, a więc takie potrzeby, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. W tej sytuacji samo zgłoszenie potrzeby udzielenia pomocy na określony cel nie przesądza automatycznie o uwzględnieniu żądania. Cel, na jaki ma być przyznana pomoc winien być bowiem szczegółowo udokumentowany. W przypadku zgłoszenia potrzeby dofinansowania zakupu, samo złożenie wniosku i wskazanie w nim oczekiwanej kwoty nie jest wystarczające dla ustalenia zakresu i niezbędności tej potrzeby. Jak już wcześniej wskazano organ dysponuje ograniczonymi środkami, które musi rozdysponować na wielu beneficjentów. Ponadto poinformowano skarżącego o możliwości uzyskania odzieży z punktu rejonowego PCK J., tym samym wskazano mu możliwość zaspokojenia potrzeb w zakresie uzyskania odzieży i bielizny osobistej. Podkreślić również należy, że skarżący nie wykazał zasadności przyznania mu kwoty [...]zł na sfinansowanie zakupu odzieży i bielizny, ograniczając się do stwierdzenia, że pomoc ta jest mu niezbędna. Ciążący na organie obowiązek wnikliwej oceny sytuacji materialnej osoby wnioskującej o pomoc społeczną nie zwalnia tej osoby z wykazania zasadności swojego żądania. Z wniosku, danych w wywiadzie czy też skargi i pisma pełnomocnika skarżącego nie wynikało, że skarżący w ogóle nie posiada odzieży i bielizny czy, że ją utracił. Nie wskazano, że nie może korzystać z oferty odzieży używanej dostępnej w PCK ani innych przyczyn uzasadniających przyznanie na ten cel zasiłku w żądanej kwocie. Nie jest osobą w wieku, w którym z odzieży się szybko wyrasta. Sam nie uzasadnił więc konieczności przyznania żądanej kwoty w takiej a nie innej wysokości. Organ ustalając sytuację materialną skarżącego uwzględnił wszystkie niezbędne fakty z tym związane. Dysponując ograniczoną pulą środków, udzielając skarżącemu pomocy na zakup leków ([...] zł), opału ([...] zł), AGD ([...] zł) i odzieży ([...] zł) po zbadaniu jego sytuacji, wskazując na możliwość skorzystania z oferty PCK i przy braku uzasadnienia żądanej kwoty przez samego skarżącego, organ nie naruszył wskazanych w piśmie z dnia [...].04.2018r. przepisów. Rację miał skarżący, że organy nie wyjaśniły na czym polega zarzucany w decyzji organu I instancji brak współpracy ze strony skarżącego w odniesieniu do żądania zasiłku na zakup odzieży i bielizny osobistej. Wskazać należy, że organ II instancji do tej kwestii w ogóle się nie odniósł, nie wskazywał jej również jako podstawy odmowy przyznania zasiłku celowego. Brak wyjaśnienia na czym polegał brak współpracy skarżącego z organem nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, a tym samym nie uzasadniało uchylenia zaskarżonej decyzji. Podstawą odmowy przyznania zasiłku nie stanowił bowiem w istocie brak współdziałania z organem a uznanie, że zgłoszone żądanie w całokształcie okoliczności związanych z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb beneficjenta i udzielanej mu pomocy przy ograniczonych możliwościach organu – nie mogło zostać uwzględnione. Korzystanie z instytucji zasiłku celowego nie może polegać na żądaniu od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Pomoc społeczna jest bowiem instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne zasoby i możliwości, o czym stanowi art. 2 ust. 1 u.p.s. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku wychodzenia w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Zauważyć bowiem trzeba, ze skarżący ma ustalony stopień niepełnosprawności w stopniu lekkim i może wykonywać pracę lekką. Nie jest więc tak, że nie może podjąć żadnego zatrudnienia w celu poprawienia własnej sytuacji bytowej i majątkowej. Konkludując w ocenie Sądu rozpoznającego sprawę odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup odzieży i bielizny była zasadna z punktu widzenia przepisów regulujących zasady i tryb udzielania pomocy społecznej, a organ nie naruszył dyspozycji art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. Organy administracji publicznej w sposób wyczerpujący i wnikliwy zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy, czemu dały wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie doszło więc do naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.