II SA/Po 473/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Talaga Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Paweł Daniel (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi P. Ć. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 kwietnia 2026r., znak [...] postępowanie [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku postanawia 1. stwierdzić swą niewłaściwość w sprawie; 2. przekazać sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie jako sądowi właściwemu miejscowo Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2026 r., znak sprawy: [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoje własne postanowienie z dnia 06 marca 2026 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze na dziecko, B. Ć.. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wyjaśnił, że pismo Wojewody [...] z dnia 6 maja 2025 r., wzywające do złożenia o przyznanie świadczenia wychowawczego w terminie 14 dni, zostało doręczone Skarżącemu w dniu 12 maja 2025 r. Oznacza to, że wyznaczony czternastodniowy termin na złożenie wniosku do ZUS upłynął bezskutecznie w dniu 26 maja 2025 r. Fakt ten był dla organu bezsporny, a ponieważ P. Ć. dokonał czynności złożenia wniosku dopiero w dniu 20 czerwca 2025 r., organ uznał, że nastąpiło to z uchybieniem terminu. W dalszej części uzasadnienia Prezes ZUS wskazał, że w świetle przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, termin, o jakim mowa w art. 16 ust. 8 wskazanej ustawy, na złożenie wniosku o świadczenie wychowawcze w procedurze koordynacyjnej ma charakter terminu materialnego, który z mocy samego prawa nie podlega przywróceniu. Tym samym samo wpłynięcie dokumentów po dacie 26 maja 2025 r., niezależnie od przyczyn opóźnienia, stanowiło dla ZUS bezwzględną podstawę do merytorycznej odmowy przyznania prawa do świadczenia. Ponadto, odnosząc się bezpośrednio do dyspozycji art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (tekst jedn. Dz. U z 2025 r., poz. 1691, dalej jako: "K.p.a.") i samego wniosku o przywrócenie terminu, organ wywiódł, że instytucja powyższa ma wyjątkowy charakter. W ocenie Prezesa ZUS nie służy ona usuwaniu skutków niedbalstwa strony ani też błędnej oceny jej sytuacji prawnej, a Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił (z zachowaniem najwyższej staranności), aby do uchybienia terminu doszło z przyczyn od niego niezależnych i niemożliwych do usunięcia. Skarżący, P. Ć., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisane powyżej postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, domagając się jego uchylenia w całości, jak również uchylenia poprzedzającego postanowienia organu I instancji. Odpowiadając na skargę Prezes podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Siedziby i obszary właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych reguluje rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 785). Sądy administracyjne zobowiązane są z urzędu przestrzegać swojej właściwości. Zgodnie z art. 59 § 1 p.p.s.a. jeżeli do rozpoznania sprawy właściwy jest inny sąd administracyjny sąd, który stwierdzi swoją niewłaściwość, przekaże sprawę właściwemu sądowi administracyjnemu. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym. W przedmiotowej sprawie skarga dotyczy postanowienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanego w ramach postępowania w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Zagadnienie świadczenia wychowawczego uregulowane zostało w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2026 r., poz. 508). W świetle art. 28 ust. 3 tej ustawy do rozpoznania spraw sądowoadministracyjnych w rozumieniu ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) jest właściwy wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma miejsce zamieszkania osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze. Ustawodawca wprowadził w ten sposób wyjątek od określonej w art. 13 § 2 p.p.s.a. zasady, że o właściwości miejscowej sądu administracyjnego decyduje siedziba organu, którego działalność została zaskarżona. Zatem przepis art. 28 ust. 3 u.p.p.w.d., jako przepis szczególny w stosunku do art. 13 § 2 p.p.s.a., określa właściwość miejscową sądów administracyjnych w sprawach dotyczących świadczeń wychowawczych uzależniając ją od miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie lub osoby pobierającej je. Jednakże należy zwrócić uwagę na art. 28 ust. 4 u.p.p.w.d. (obowiązujący od 1 stycznia 2022 r.), w myśl którego przepisu ust. 3 nie stosuje się do spraw, o których mowa w art. 16 (sprawy dotyczące postępowania z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego). Jednoznaczne brzmienie cyt. art. 28 ust. 4 u.p.p.w.d. wskazuje na konieczność odstąpienia od stosowania określonego w ust. 3 szczególnego określenia właściwości miejscowej sądów administracyjnych w sprawach dotyczących świadczeń wychowawczych, w sytuacji, gdy sprawa znajduje podstawę prawną w art. 16 u.p.p.w.d. tzn. związana jest z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że w przypadku sprawy sądowoadministracyjnej w takim przypadku właściwość miejscowa sądu administracyjnego powinna być określana z pominięciem przepisu szczególnego art. 28 ust. 3 u.p.p.w.d., a zastosowanie znajduje przepis ogólny tj. art. 13 § 2 p.p.s.a. W sprawie będącej przedmiotem skargi nie budzi wątpliwości, iż zastosowanie znajdował właśnie art. 16 u.p.p.w.d. Na powyższe wskazuje analiza akt administracyjnych sprawy, z których wynika, że Wojewoda [...] potwierdził, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a przedmiotowe postępowanie, wydane wpadkowo w ramach postępowania głównego, mieści się w zakresie stosowania art. 28 ust. 3 u.p.p.w.d. W świetle powyższych okoliczności Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 u.p.p.w.d., z uwagi na treść art. 28 ust. 4 w zw. z art. 16 u.p.p.w.d. Biorąc pod uwagę powyższe oraz fakt, iż skarżonym organem jest Prezes ZUS, którego siedzibą, zgodnie z art. 66 ust. 1 w zw. z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2026 r., poz. 199 ze zm.), jest miasto stołeczne Warszawa, należało uznać, iż sądem właściwym miejscowo do rozpoznania przedmiotowej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 59 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 13 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.