II SA/Po 477/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Wiesława Batorowicz /spr./ Protokolant sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 grudnia 2005 r. przy udziale sprawy ze skargi B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie uregulowania własności nieruchomości rolnych; I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty S. z dnia [...] lipca 2003r. Nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej B.P. kwotę 200zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego i kwotę 240zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; III. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/W. Batorowicz /-/St. Małek /-/E. Podrazik Decyzją z dnia [...] lipca 2003r. Starosta S. odmówił B. P. uznania jej ojca W. R. właścicielem gospodarstwa rolnego we wsi P. gm. D., na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1951r. Z uzasadnienia decyzji wynikało, że B. P. wystąpiła z wnioskiem o wykonanie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1951r. w zakresie pkt 2, który brzmi: uznać ob. W. R. za uprawnionego do otrzymania gospodarstwa – działki w ramach wymiany gruntów o powierzchni ca [...] ha. W. R. nadano dokument nadania ziemi Nr [...] z dnia [...] grudnia 1946r. nieruchomość o powierzchni [...] ha. Dokument ten uchylono orzeczeniem Powiatowej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1951r. Następnie dokumentem nadania ziemi z dnia [...] listopada 1954r. Nr [...] nadano W. R. grunt o powierzchni ca [...] ha. Dokument ten uchylił Wojewoda W. decyzją z dnia [...] listopada 2001r. w uzasadnieniu podając, że przedmiotowym dokumentem nadania ziemi nadano W. R. grunt bez podania oznaczenia geodezyjnego działek stanowiących powierzchnię [...] ha oraz bez ujawnienia w księdze wieczystej, nadto dokument ten opiewał na nieistniejącą i niemożliwą do ustalenia nieruchomość. Gospodarstwo rolne, jak ustalił Starosta, o pow. [...] ha nadane W. R. dokumentem nadania z [...] grudnia 1946r. (uchylonym w 1951r.) przeszło na Skarb Państwa przez wniesienie ich przez W. R. do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej P. w 1950r. Nie zdołano ustalić czy W. R. posiadał jeszcze inne grunty. Zdaniem Starosty wniosek spadkobierczyni W. R. jest nieuzasadniony również z tego powodu, że ustawą z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, z dniem 05 kwietnia 1958r. zakończone zostało nadawanie nieruchomości rolnych na podstawie przepisów o reformie rolnej i osadnictwie rolnym, wobec zrealizowania celu objętego tymi przepisami. Dalsze zbywanie przez Państwo nieruchomości rolnych na rzecz osób fizycznych mogło być dokonywane wyłącznie w drodze sprzedaży z wyjątkiem osób, które w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958r. nieruchomości te użytkowały za zgodą właściwych organów administracji rolnej. Do kategorii osób które mogą otrzymać nieruchomość w drodze nadania należą posiadacze nieruchomości w stosunku do których wydane zostały orzeczenia komisji ziemskich o nadaniu nieruchomości, chociażby orzeczenia nie były prawomocne. Warunkiem otrzymania na własność nieruchomości jest spełnienie dwóch wymogów: - użytkowanie nieruchomości w dniu 05 kwietnia 1958r.; - wprowadzenie w posiadanie nieruchomości przez właściwe organy względnie posiadanie decyzji o nadaniu. Powyższych wymogów nie spełniał W. R. gdyż zmarł w roku 1951. Odwołanie od decyzji wniosła B. P. żądając: 1. uchylenia decyzji organu; 2. wykonania orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1951r. poprzez uznanie W. R. właścicielem gospodarstwa rolnego we wsi P. Odwołująca wskazała na naruszenie art. 11 oraz 107 § 1 i 3 kpa poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji oraz naruszenia art. 10 § 1 kpa poprzez to, że przed wydaniem decyzji nie zapewnił stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Zdaniem odwołującej się Starosta S. nie zajął się wnioskiem o wykonanie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1951r. o co wnosiła odwołująca. Decyzją z dnia [...] marca 2004r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Z uzasadnienia decyzji Kolegium wynikało, iż podzielił w całości argumenty organu I instancji i powołaną przez organ podstawę prawną tj. ustawę z dnia 12 marca 1958r. o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Na podstawie art. 21 cytowanej ustawy państwowe nieruchomości rolne mogą być także aktualnie nadawane w oparciu o dekret PKWN z 06 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jednakże po ziszczeniu się warunków z art. 21 tj. posiadania nieruchomości w dacie 05 kwietnia 1958r. oraz posiadania decyzji o nadaniu. Przesłanek tych W. R. nie spełnił bowiem zmarł w roku 1951. Powyższe zdaniem Kolegium przesądziło o zasadności decyzji organu I instancji. Skargę wniosła B. P. domagając się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz zasądzenia kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisowych. Skarżąca podniosła naruszenie art. 11 i 107 § 1 i § 3 kpa przez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji oraz naruszenie art. 10 § 1 kpa przez to, że przed wydaniem decyzji nie zapewniono stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Nadto podkreśliła, iż żądała wykonania pkt 2 orzeczenia Państwowej Komisji Ziemskiej z 12 lutego 1951r., a nie otrzymania na własność państwowych nieruchomości rolnych na podstawie wskazywanej ustawy. Przedmiotowa nieruchomość, zdaniem skarżącej, to nieruchomość o powierzchni [...] ha zapisana w księdze wieczystej P. tom [...] wykaz [...]. Nieruchomość ta została wniesiona przez W. R. do Rolniczego Zespołu Spółdzielczego w P. w 1950r., a następnie w wyniku łączenia spółdzielni rolniczych – weszła w skład powstałego Rolniczego Komitetu Spółdzielczego w W. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasowe argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności przyznać należy zasadność zarzutu naruszenia art. 10 kpa. W aktach sprawy organu I instancji brak śladu po tym by bezpośrednio przed wydaniem decyzji zawiadomiono stronę o określonej w art. 10 § 1 kpa możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. Co prawda pismem z dnia [...] czerwca 2003r. wezwano skarżącą do stawienia się w określonym dniu w siedzibie organu I instancji, jednakże wezwanie dotyczyło udzielenia wyjaśnienia co rozumieć należało jako zamiar przesłuchania strony, nie obejmowało natomiast pouczeń dotyczących uprawnień strony określonych w art. 10 § 1 kpa. Z notatki z [...] czerwca 2003r. wynikało, że od pełnomocnika skarżącej odebrano jedynie oświadczenie nie dotyczące stanu faktycznego. Nie można też pominąć, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do zawartego w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 10 kpa. W sprawie niniejszej kwestia wypowiedzenia się strony co do zebranych dowodów a zwłaszcza zgłoszonych żądań, była o tyle istotna, że nie jest jasne jak rozumieć należało żądanie skarżącej. W piśmie z dnia [...] marca 2003r. B. P. zażądała wykonania pkt 2 orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1951r. To sformułowanie wskazywało, że domagała się wydania decyzji o charakterze konstytutywnym na mocy którego przyznano by – nadano prawo własności jakiegokolwiek gospodarstwa w ramach wymiany gruntów o pow. [...] ha. Dalsza część wniosku o uznanie W. R. za uprawnionego do uzyskania gospodarstwa odpowiadała treści orzeczenia. Tymczasem w decyzji Starosty S. z dnia [...] lipca 2003r. utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją, odniesiono się do wniosku rozumianego jako żądanie wydania decyzji o charakterze deklaratoryjnym, której przedmiotem miało być potwierdzenie (uznanie) istnienia po stronie W. R., prawa własności gospodarstwa rolnego o skonkretyzowanym położeniu (wieś P. gm. D.). W rozstrzygnięciu organu I instancji określono nadto wskazywane orzeczenie z dnia [...] lutego 1951r. jako zdarzenie mogące skutkować powstaniem prawa własności konkretnie oznaczonej nieruchomości, podczas gdy orzeczenie to nie wskazywało żadnego bliżej określonego gospodarstwa. Zgodnie z regułą wynikającą z art. 61 § 1 kpa zakres i przedmiot postępowania administracyjnego wstrzymanego na wniosek, wyznacza treść wniosku. Ewentualne wątpliwości wynikające z treści wniosku winny być usuwane w trybie art. 64 § 2 kpa. Jeżeli więc w sprawie niniejszej nie było jasne czego skarżąca domagała się, to we wskazanym trybie należało wątpliwości te usunąć. Zaniechanie tych czynności powodowało, że nie można odmówić trafności zawartym w skardze zarzutom sprowadzającym się do twierdzenia, że organy obu instancji nie odniosły się do istoty żądania. Treść pisma skarżącej z dnia [...] marca 2003r. wskazywała, że żądanie dotyczyło wykonania pozostającej w obrocie decyzji (orzeczenia Komisji Ziemskiej) z powiązaniem faktu, że stwierdzono nieważność dokumentu nadania ziemi z dnia [...] listopada 1954r. wydanego w wykonaniu wspomnianego orzeczenia. Nie można jednak wykluczyć, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę treść odwołania i skargi, że skarżąca zmierza do wydania decyzji potwierdzającej uprawnienia jej ojca do konkretnie oznaczonej nieruchomości rolnej, którą uważa za tożsamą z wkładem gruntowym wniesionym do spółdzielni produkcyjnej. Nie można natomiast odmówić słuszności skarżącej, że nie dochodziła wydania decyzji na podstawie art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. W opisanej sytuacji dopiero doprowadzenie do należytego określenia zakresu i przedmiotu postępowania może być podstawą oceny podstaw rozstrzygnięcia. Z wymienionych powodów uchylono decyzje obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach orzeczono zgodnie z regułą z art. 200 p.p.s.a. Stosownie do art. 152 ustawy jak wyżej określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/W. Batorowicz /-/St. Małek /-/E. Podrazik kk